ततः सिद्धे तथाविधस्यापि भक्तवात्सल्ये भक्तानां दुःखहान्या सुखप्राप्त्या वा स्वानन्दो भवतीत्य् आयातम् एव । किं च, परमसारभूताया अपि स्वरूपशक्तेः सारभूता ह्लादिनी नाम या वृत्तिः, तस्या एव सारभूतो वृत्तिविशेषो भक्तिः, सा च रत्यपरपर्याया भक्तिर् भगवति भक्ते च निक्षिप्तनिजोभयकोटिः सर्वदा तिष्ठति । अत एवोक्तं भगवान् भक्तभक्तिमान् इति । तस्माद् भक्तस्थया तया भगवतस् तृप्तौ, न स्वतस् तृप्तिताहानिः । प्रत्युत शक्तित्वेन स्वरूपतो भिन्नाभिन्नाया अपि तस्याः, ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस् तथैव भजाम्य् अहम् इति न्यायेन भक्तचित्तस्फुरिताया भेदवृत्तेर् इव स्फुरणात्, भगवतो मां ह्लादयत्य् अस्य भक्तिर् इति, आनन्दचमत्कारातिशयश् च भवति । शक्तितद्वतोर् भेदमतेऽपि विशिष्टस्यैव स्वरूपत्वं सम्प्रतिपन्नम् । तद् एतत् सर्वम् अभिप्रेत्य भणितं दुर्वाससं प्रति श्रीविष्णुना— अहं भक्तपराधीनो ह्य् अस्वतन्त्र इव द्विज । साधुभिर् ग्रस्तहृदयो भक्तैर् भक्तजनप्रियः ॥ नाहम् आत्मानम् आशासे मद्भक्तैः साधुभिर् विना । श्रियं चात्यन्तिकीं ब्रह्मन् येषां गतिर् अहं परा ॥ ये दारागारपुत्राप्तप्राणान् वित्तम् इमं परम् । हित्वा मां शरणं याताः कथं तांस् त्यक्तुम् उत्सहे ॥ मयि निर्बद्धहृदयाः साधवः समदर्शनाः । वशे कुर्वन्ति मां भक्त्या सत्स्त्रियः सत्पतिं यथा ॥ मत्सेवया प्रतीतं ते सालोक्यादिचतुष्टयम् । नेच्छन्ति सेवया पूर्णाः कुतोऽन्यत् कालविप्लुतम् ॥ साधवो हृदयं मह्यं साधूनां हृदयं त्व् अहम् । मद् अन्यत् ते न जानन्ति नाहं तेभ्यो मनाग् अपि ॥ इति । अत्र ये दारागारैति त्रयम् अकृतज्ञतानिवारणे साधवो हृदयं मह्यम् इति स्वतस् तृप्तिपरिहारे । भक्तेः स्वरूपशक्तिसारह्लादिनीसारत्वे च अहं भक्तपराधीन इति द्वयम् । तत्रैव भक्तेष्व् अपि भक्तिरूपेण तत्प्रवेशे सति विशेषतो मत्सेवया प्रतीतम् इत्य् अपि ज्ञेयम् । ततो न प्राक्तनो दोषः ।
tataḥ siddhe tathā-vidhasyāpi bhakta-vātsalye bhaktānāṁ duḥkha-hānyā sukha-prāptyā vā svānando bhavatīty āyātam eva | kiṁ ca, parama-sāra-bhūtāyā api svarūpa-śakteḥ sāra-bhūtā hlādinī nāma yā vṛttiḥ, tasyā eva sāra-bhūto vṛtti-viśeṣo bhaktiḥ, sā ca raty-apara-paryāyā bhaktir bhagavati bhakte ca nikṣipta-nijobhaya-koṭiḥ sarvadā tiṣṭhati | ata evoktaṁ bhagavān bhakta-bhaktimān iti | tasmād bhaktasthayā tayā bhagavatas tṛptau, na svatas tṛptitā-hāniḥ | pratyuta śaktitvena svarūpato bhinnābhinnāyā api tasyāḥ, ye yathā māṁ prapadyante tāṁs tathaiva bhajāmy aham iti nyāyena bhakta-citta-sphuritāyā bheda-vṛtter iva sphuraṇāt, bhagavato māṁ hlādayaty asya bhaktir iti, ānanda-camatkārātiśayaś ca bhavati | śakti-tadvator bheda-mate'pi viśiṣṭasyaiva svarūpatvaṁ sampratipannam | tad etat sarvam abhipretya bhaṇitaṁ durvāsasaṁ prati śrī-viṣṇunā— ahaṁ bhakta-parādhīno hy asvatantra iva dvija | sādhubhir grasta-hṛdayo bhaktair bhakta-jana-priyaḥ || nāham ātmānam āśāse mad-bhaktaiḥ sādhubhir vinā | śriyaṁ cātyantikīṁ brahman yeṣāṁ gatir ahaṁ parā || ye dārāgāra-putrāpta-prāṇān vittam imaṁ param | hitvā māṁ śaraṇaṁ yātāḥ kathaṁ tāṁs tyaktum utsahe || mayi nirbaddha-hṛdayāḥ sādhavaḥ sama-darśanāḥ | vaśe kurvanti māṁ bhaktyā sat-striyaḥ sat-patiṁ yathā || mat-sevayā pratītaṁ te sālokyādi-catuṣṭayam | necchanti sevayā pūrṇāḥ kuto'nyat kāla-viplutam || sādhavo hṛdayaṁ mahyaṁ sādhūnāṁ hṛdayaṁ tv aham | mad anyat te na jānanti nāhaṁ tebhyo manāg api || iti | atra ye dārāgāra-iti trayam akṛtajñatā-nivāraṇe sādhavo hṛdayaṁ mahyam iti svatas tṛpti-parihāre | bhakteḥ svarūpa-śakti-sāra-hlādinī-sāratve ca ahaṁ bhakta-parādhīna iti dvayam | tatraiva bhakteṣv api bhakti-rūpeṇa tat-praveśe sati viśeṣato mat-sevayā pratītam ity api jñeyam | tato na prāktano doṣaḥ |
Итак, раз нежность к преданным у такового доказана, само собою вышло, что убылью их страдания или обретением ими счастья бывает Его собственное блаженство.
И ещё: у силы Его облика, которая сама есть высшая суть, суть — состояние по имени «услаждающая»; а сутью его — особое состояние, преданность. И она, называемая также «влечением», всегда стоит, вложив оба свои конца — один в Бхагавана, другой в преданного. Потому и сказано: «Бхагаван предан Своим преданным». Значит, когда Бхагаван доволен ею, стоящей в преданном, убыли Его довольства самим собою нет.
Напротив: она, будучи силою, по своему облику и отлична от Него, и не отлична, и, по правилу «как кто Мне предаётся, так Я их и почитаю», явившись в сердце преданного, является Ему как бы в состоянии различия, — и у Бхагавана бывает избыток блаженного изумления: «меня услаждает его преданность». Даже по мнению тех, кто различает силу и её носителя, признано, что собственный облик есть у отличённого ею.
Всё это подразумевая, шри Вишну сказал Дурвасе: «Я подвластен преданным, как бы несамостоятельный, дваждырождённый; сердце Моё поглощено праведными, преданными, и Я мил преданным людям. Я не желаю ни Себя Самого, ни окончательной Шри без Моих преданных, праведных, брахман, для которых Я — высший путь. Те, что, оставив жену, дом, сына, близких, жизни, это богатство и иное, пришли ко Мне в прибежище, — как решусь Я их оставить? Праведные, чьё сердце накрепко привязано ко Мне, чей взгляд равен, берут Меня во власть преданностью, как праведные жёны — праведного мужа. Обретаемого служением Мне четверного — одномирия и прочего — они не желают, полные самим служением; откуда же иное, уносимое временем? Праведные — Моё сердце, а Я — сердце праведных; иного, чем Я, они не знают, и Я, кроме них, не знаю никого».
Здесь три стиха — «те, что жену, дом» и далее — служат отведению неблагодарности; «праведные — Моё сердце» — устранению вопроса о довольстве самим собою; а два — «Я подвластен преданным» — тому, что преданность есть суть «услаждающей», которая есть суть силы Его облика. И там же, раз Он входит и в преданных обликом преданности, особо надо понять «обретаемого служением Мне». Потому прежнего изъяна нет.
c1673c299969 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Преданность описана как одна вещь с двумя концами: она и в Нём, и в том, кто предан.
Оттого радость от неё не берётся со стороны — и полноте не убыток.
А стихи к Дурвасе расписаны по назначению: каждый закрывает своё возражение, и ни один не взят для красоты.