Шат-сандарбха
Сандарбха третья. Параматма: Господь внутри3.66Джива Госвами
302 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 3.66
॥
Деванагари

ननु यदि परमात्मवस्त्व् एव सर्वत्रावयवी देहः स्यात्, ततश् च तत्रैव ब्राह्मणत्वादिसंज्ञाप्राप्तेर् गुणदोषहेतू विधिनिषेधाव् अपि स्यातां, तौ च न सम्भवतः । तस्माद् अन्य एवावयवी युज्यते इत्य् आशङ्क्याह— स्यात् सादृश्यभ्रमस् तावद् विकल्पे सति वस्तुनः । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥ वस्तुनः परमात्मनो विकल्पे संशये सति इति, तस्य तादृशत्वेन निर्णयो यावन् न स्यात् इत्य् अर्थः, तावद् एव तस्मात् सर्वैक्यबुद्धिनिदानात् पृथग् देहैक्यबुद्धिः सादृश्यभ्रमः स्यात् । पूर्वापरावयवानुसन्धाने सति परस्परम् आसज्यैकत्र स्थितत्वेनावयवत्वसाधारण्येन चैक्यसादृश्यात् प्रत्यवयवम् एकतया प्रतीतेः, सोऽयं देह इति भ्रम एव भवतीत्य् अर्थः, प्रतिवृक्षं तद् इदं वनम् इतिवत् । यथोक्तं स्वयं भगवता— सोऽयं दीपोऽर्चिषां यद्वत् स्रोतसां तद् इदं जलम् । सोऽयं पुमान् इति नॄणां मृषा धीर् गीर् मृषायुषाम् ॥ इति । ततश् च तत्रैव ब्राह्मणत्वाद्यभिमाने सति स्वप्नविषयकौ जाग्रत्स्वप्नाव् इव तद्विषयकौ विधिनिषेधौ स्याताम् इत्य् आह—जाग्रद् इति । तथा तेन प्रकारेण विधेर् विधिता निषेधस्य निषेधता इत्य् अर्थः । एवं, परस्वभावकर्मणि न प्रशंसेन् न गर्हयेत् । विश्वम् एकात्मकं पश्यन् प्रकृत्या पुरुषेण च ॥ इत्यादिर् एकादशाष्टविंशतितमाध्यायेऽपि ज्ञेयः । तत्र च, किं भद्रं किम् अभद्रं वा द्वैतस्यावस्तुनः कियत् इत्यादिकं स्यात् सादृश्यभ्रमस् तावद् इत्याद्यनुसारेणैव व्याख्येयम् । अवस्तु यद् द्वैतं तस्येत्य् अर्थः । तस्मात् स्वातन्त्र्येण निरूपणाशक्त्या परमात्मनोऽनन्यद् एव सर्वम् इति प्रकरणार्थः ॥ ॥

Транслитерация (IAST)

nanu yadi paramātma-vastv eva sarvatrāvayavī dehaḥ syāt, tataś ca tatraiva brāhmaṇatvādi-saṁjñā-prāpter guṇa-doṣa-hetū vidhi-niṣedhāv api syātāṁ, tau ca na sambhavataḥ | tasmād anya evāvayavī yujyate ity āśaṅkyāha— syāt sādṛśya-bhramas tāvad vikalpe sati vastunaḥ | jāgrat-svāpau yathā svapne tathā vidhi-niṣedhatā || vastunaḥ paramātmano vikalpe saṁśaye sati iti, tasya tādṛśatvena nirṇayo yāvan na syāt ity arthaḥ, tāvad eva tasmāt sarvaikya-buddhi-nidānāt pṛthag dehaikya-buddhiḥ sādṛśya-bhramaḥ syāt | pūrvāparāvayavānusandhāne sati parasparam āsajyaikatra sthitatvenāvayavatva-sādhāraṇyena caikya-sādṛśyāt pratyavayavam ekatayā pratīteḥ, so'yaṁ deha iti bhrama eva bhavatīty arthaḥ, prativṛkṣaṁ tad idaṁ vanam itivat | yathoktaṁ svayaṁ bhagavatā— so'yaṁ dīpo'rciṣāṁ yadvat srotasāṁ tad idaṁ jalam | so'yaṁ pumān iti nṝṇāṁ mṛṣā dhīr gīr mṛṣāyuṣām || iti | tataś ca tatraiva brāhmaṇatvādy-abhimāne sati svapna-viṣayakau jāgrat-svapnāv iva tad-viṣayakau vidhi-niṣedhau syātām ity āha—jāgrad iti | tathā tena prakāreṇa vidher vidhitā niṣedhasya niṣedhatā ity arthaḥ | evaṁ, para-svabhāva-karmaṇi na praśaṁsen na garhayet | viśvam ekātmakaṁ paśyan prakṛtyā puruṣeṇa ca || ity-ādir ekādaśāṣṭaviṁśatitamādhyāye'pi jñeyaḥ | tatra ca, kiṁ bhadraṁ kim abhadraṁ vā dvaitasyāvastunaḥ kiyat ity-ādikaṁ syāt sādṛśya-bhramas tāvad ity-ādy-anusāreṇaiva vyākhyeyam | avastu yad dvaitaṁ tasyety arthaḥ | tasmāt svātantryeṇa nirūpaṇāśaktyā paramātmano'nanyad eva sarvam iti prakaraṇārthaḥ || ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ननुnanuно ведь
यदिyadiесли
परमात्मparamātmaПараматмы
वस्त्व्vastvвещь
एवevaименно
सर्वत्रावयवीsarvatrāvayavīвезде частями обладающее
देहःdehaḥтело
स्यात्syātбыло бы,
ततश्tataśпотому
चcaи
तत्रैवtatraivaтам именно
ब्राह्मणत्वादिbrāhmaṇatvādiбрахманом бытия и прочего
संज्ञाsaṁjñāименования
प्राप्तेर्prāpterобретением
गुणguṇaдостоинства
दोषdoṣaи изъяна
हेतूhetūпричины —
विधिvidhiпредписание
निषेधाव्niṣedhāvи запрет
अपिapiи
स्यातांsyātāṁбыли бы;
तौtauони
चcaи
नnaне
सम्भवतःsambhavataḥвозможны
तस्माद्tasmādпотому
अन्यanyaиное
एवावयवीevāvayavīименно частями обладающее
युज्यतेyujyateуместно
इत्य्ityтак
आशङ्क्याहāśaṅkyāhaусомнившись говорит
स्यात्syāt«была бы
सादृश्यsādṛśyaсходства
भ्रमस्bhramasошибка
तावद्tāvadдотоле,
विकल्पेvikalpeпри сомнении
सतिsatiсущем
वस्तुनःvastunaḥо вещи;
जाग्रत्jāgratбодрствование
स्वापौsvāpauи сон
यथाyathāкак
स्वप्नेsvapneво сне, —
तथाtathāтак
विधिvidhiпредписания
निषेधताniṣedhatāи запрета бытие»
वस्तुनःvastunaḥ«о вещи» —
परमात्मनोparamātmanoо Параматме;
विकल्पेvikalpe«при сомнении»,
संशयेsaṁśayeпри колебании,
सतिsati«сущем» —
इतिitiтак;
तस्यtasyaу Него
तादृशत्वेनtādṛśatvenaтаковостью
निर्णयोnirṇayoвывод
यावन्yāvanпокуда
नnaне
स्यात्syātбыл бы
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл;
तावद्tāvad«дотоле»
एवevaименно
तस्मात्tasmātот того,
सर्वैक्यsarvaikyaвсего единства
बुद्धिbuddhiмысли
निदानात्nidānātосновы,
पृथग्pṛthagотдельная
देहैक्यdehaikyaтела единства
बुद्धिःbuddhiḥмысль —
सादृश्यsādṛśya«сходства
भ्रमःbhramaḥошибка»
स्यात्syāt«была бы»
पूर्वापरावयवानुसन्धानेpūrvāparāvayavānusandhāneпрежних и последующих частей связывании
सतिsatiсущем,
परस्परम्parasparamвзаимно
आसज्यैकत्रāsajyaikatraприложив, в одном
स्थितत्वेनावयवत्वsthitatvenāvayavatvaстоянием, частью бытия
साधारण्येनsādhāraṇyenaобщностью
चैक्यcaikyaи единства
सादृश्यात्sādṛśyātсходством,
प्रत्यवयवम्pratyavayavamпо каждой части
एकतयाekatayāединым
प्रतीतेःpratīteḥпостижением, —
सोऽयंso'yaṁ«он, это,
देहdehaтело»
इतिitiтак —
भ्रमbhramaошибка
एवevaименно
भवतीत्य्bhavatītyбывает — таков
अर्थःarthaḥсмысл,
प्रतिवृक्षंprativṛkṣaṁпо каждому дереву
तद्tad«то
इदंidaṁэто
वनम्vanamлес»
इतिवत्itivatтак, подобно
यथोक्तंyathoktaṁкак сказано
स्वयंsvayaṁСамим
भगवताbhagavatāБхагаваном
सोऽयंso'yaṁ«„он, это“ —
दीपोऽर्चिषांdīpo'rciṣāṁсветильник у пламён,
यद्वत्yadvatкак
स्रोतसांsrotasāṁу потоков:
तद्tad«то
इदंidaṁэто
जलम्jalamвода»;
सोऽयंso'yaṁ«он, это —
पुमान्pumānчеловек» —
इतिitiтак
नॄणांnṝṇāṁу людей
मृषाmṛṣāложны
धीर्dhīrмысль,
गीर्gīrречь, —
मृषायुषाम्mṛṣāyuṣāmу имеющих ложную жизнь»
इतिitiтак
ततश्tataśпотому
चcaи,
तत्रैवtatraivaтам именно
ब्राह्मणत्वाद्य्brāhmaṇatvādyбрахманом бытия и прочего
अभिमानेabhimāneпри самомнении
सतिsatiсущем,
स्वप्नsvapnaсна
विषयकौviṣayakauпредметом имеющие
जाग्रत्jāgratбодрствование
स्वप्नाव्svapnāvи сон
इवivaкак,
तद्tadего
विषयकौviṣayakauпредметом имеющие
विधिvidhiпредписание
निषेधौniṣedhauи запрет
स्याताम्syātāmбыли бы
इत्य्ityтак
आहāhaговорит
जाग्रद्jāgrad«бодрствование»
इतिitiтак
तथाtathā«так» —
तेनtenaтем
प्रकारेणprakāreṇaобразом
विधेर्vidherу предписания
विधिताvidhitāпредписанием бытие,
निषेधस्यniṣedhasyaу запрета
निषेधताniṣedhatāзапретом бытие
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
एवंevaṁтак
परpara«иного
स्वभावsvabhāvaприроду
कर्मणिkarmaṇiи дело
नnaне
प्रशंसेन्praśaṁsenда хвалит,
नnaне
गर्हयेत्garhayetда порицает,
विश्वम्viśvamвселенную
एकात्मकंekātmakaṁодну природу имеющею
पश्यन्paśyanвидя
प्रकृत्याprakṛtyāс пракрити
पुरुषेणpuruṣeṇaи пурушей
चcaи»
इत्य्ityтак
आदिर्ādirи далее —
एकादशाष्टविंशतितमाध्यायेऽपिekādaśāṣṭaviṁśatitamādhyāye'piи в одиннадцатой, в двадцать восьмой главе
ज्ञेयःjñeyaḥдолжно знать
तत्रtatraтам
चcaи
किंkiṁ«что
भद्रंbhadraṁблаго,
किम्kimчто
अभद्रंabhadraṁне благо
वाvāили
द्वैतस्यावस्तुनःdvaitasyāvastunaḥу двойственности, не-вещи,
कियत्kiyatсколько»
इत्य्ityтак
आदिकंādikaṁи далее
स्यात्syāt«была бы
सादृश्यsādṛśyaсходства
भ्रमस्bhramasошибка
तावद्tāvadдотоле»
इत्य्ityтак
आद्य्ādyи далее
अनुसारेणैवanusāreṇaivaследованием именно
व्याख्येयम्vyākhyeyamдолжно быть истолковано
अवस्तुavastuне-вещь
यद्yadкоторая —
द्वैतंdvaitaṁдвойственность,
तस्येत्य्tasyetyу неё — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तस्मात्tasmātпотому
स्वातन्त्र्येणsvātantryeṇaсамостоятельностью
निरूपणाशक्त्याnirūpaṇāśaktyāописания неспособностью
परमात्मनोऽनन्यद्paramātmano'nanyadот Параматмы неиное
एवevaименно
सर्वम्sarvamвсё
इतिitiтаков
प्रकरणार्थःprakaraṇārthaḥраздела смысл
Литературный перевод

Но ведь если бы телом, везде обладающим частями, была именно вещь-Параматма, то в Ней же обреталось бы именование брахманом и прочее, и были бы предписание и запрет — причины достоинства и изъяна; а они невозможны. Потому уместно иное, обладающее частями. Усомнившись так, он говорит: «Пока есть сомнение о вещи, дотоле была бы ошибка сходства; и как бодрствование и сон — во сне, так и бытие предписания и запрета».

«О вещи», то есть о Параматме; «при сомнении», то есть при колебании: покуда не сделан вывод, что Он таков. «Дотоле» именно и была бы отдельная от той основы мысли о единстве всего мысль о единстве тела — «ошибка сходства». Ибо, когда прежние и последующие части связываются, взаимно прилагаясь, и по стоянию в одном месте и по общей их частности возникает сходство единства, и по каждой части они постигаются как одно, — бывает именно ошибка: «вот это тело», — как по каждому дереву: «вот это лес».

Как сказано Самим Бхагаваном: «„Вот этот светильник“ — о пламенах, и „вот эта вода“ — о потоках, и „вот этот человек“, — у людей, чья жизнь ложна, мысль и речь ложны».

И потому, раз есть самомнение о брахманстве и прочем там же, предписание и запрет, имеющие его предметом, были бы как бодрствование и сон, имеющие предметом сон; это он говорит: «бодрствование» и далее. «Так», то есть тем образом, у предписания есть бытие предписанием, у запрета — бытие запретом.

Так же надо знать и «Природу и дело иного да не хвалит и да не порицает, видя вселенную имеющею одну природу — с пракрити и пурушей» и далее, в двадцать восьмой главе одиннадцатой песни. И там же «что благо, что не благо, и сколько его у двойственности, не-вещи» и далее надо толковать именно по следованию «пока есть сомнение о вещи» и далее: не-вещь — это двойственность, у неё.

Потому смысл раздела таков: по неспособности описать что-либо самостоятельным, всё именно неиное от Параматмы.

Версия

686d133233ed · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами