असत्यम् अप्रतिष्ठं ते जगद् आहुर् अनीश्वरम् । अपरस्परसम्भूतं किम् अन्यत् कामहैतुकम् ॥ इति श्रीगीतोपनिषदादिदृष्ट्यैवानीश्वरवादिन एवं व्याचक्षते—असत्यं मिथ्याभूतं सत्यासत्याभ्याम् अनिर्वचनीयत्वेन अप्रतिष्ठं निर्देशशून्यं, स्थाणौ पुरुषत्ववत् ब्रह्मणीश्वरत्वस्याज्ञानमात्रकल्पितत्वाद् ईश्वराभिमानी तत्र कश्चिन् नास्तीत्य् अनीश्वरम् एव, जगत् अपरस्परसम्भूतम् अनाद्यज्ञानपरम्परासम्भूतम्, अपरस्पराः क्रियासातत्ये । अतः कामहैतुकं मनः सङ्कल्पमात्रजातं स्वप्नवद् इत्य् अर्थः । अत्र प्रवृत्तिं च इत्यादिना तेषां संस्कारदोष उक्तः । एतां दृष्टिम् इत्यादिना तु गतिश् च निन्दिष्यते इति ज्ञेयम् । एभिर् एव ब्रह्मण ऐश्वर्योपाधिर् मायापि जीवाज्ञानकल्पिता तयैव जगत्सृष्टिर् इति मतम् । यद् उक्तं तदीयभाष्ये तदनन्यत्वम् इत्यादिसूत्रे—सर्वज्ञेश्वरस्यात्मभूते इवाविद्याकल्पिते नामरूपे तत्त्वातत्त्वाभ्याम् अनिर्वचनीये संसारप्रपञ्चबीजभूते सर्वज्ञेश्वरस्य मायाशक्तिः प्रकृतिर् इति श्रुतिस्मृत्योर् अभिलप्येते इति, किन्त्व् अत्र विद्याविद्ये मम तनू इत्यादिश्रीभगवद्वाक्येन तु विरुद्धम् इति । अतो मायावादतया चायं वादः ख्यायते ।
asatyam apratiṣṭhaṁ te jagad āhur anīśvaram | aparaspara-sambhūtaṁ kim anyat kāma-haitukam || iti śrī-gītopaniṣad-ādi-dṛṣṭyaivānīśvara-vādina evaṁ vyācakṣate—asatyaṁ mithyā-bhūtaṁ satyāsatyābhyām anirvacanīyatvena apratiṣṭhaṁ nirdeśa-śūnyaṁ, sthāṇau puruṣatvavat brahmaṇīśvaratvasyājñāna-mātra-kalpitatvād īśvarābhimānī tatra kaścin nāstīty anīśvaram eva, jagat aparaspara-sambhūtam anādy-ajñāna-paramparā-sambhūtam, aparasparāḥ kriyā-sātatye | ataḥ kāma-haitukaṁ manaḥ saṅkalpa-mātra-jātaṁ svapnavad ity arthaḥ | atra pravṛttiṁ ca ity-ādinā teṣāṁ saṁskāra-doṣa uktaḥ | etāṁ dṛṣṭim ity-ādinā tu gatiś ca nindiṣyate iti jñeyam | ebhir eva brahmaṇa aiśvaryopādhir māyāpi jīvājñāna-kalpitā tayaiva jagat-sṛṣṭir iti matam | yad uktaṁ tadīya-bhāṣye tad-ananyatvam ity-ādi-sūtre—sarva-jñeśvarasyātma-bhūte ivāvidyā-kalpite nāma-rūpe tattvātattvābhyām anirvacanīye saṁsāra-prapañca-bīja-bhūte sarvajñeśvarasya māyā-śaktiḥ prakṛtir iti śruti-smṛtyor abhilapyete iti, kintv atra vidyāvidye mama tanū ity-ādi-śrī-bhagavad-vākyena tu viruddham iti | ato māyā-vādatayā cāyaṁ vādaḥ khyāyate |
«Неистинен мир, говорят они, без опоры, без владыки, возникший не друг от друга; что же ещё? Причина его — вожделение». Глядя на «Гита-упанишаду» и прочее, учащие о безвладычности толкуют так: «неистинен», то есть стал ложным, ибо неизъясним ни как истинное, ни как неистинное; «без опоры», то есть лишён всякого указания; владычность в Брахмане измышлена одним лишь незнанием, как человек в пне, и потому нет там никого, кто мнил бы себя владыкой, — значит, «без владыки»; мир «возник не друг от друга», то есть из безначальной череды незнания, где «не друг от друга» относится к непрерывности действия; потому его «причина — вожделение», то есть он рождён одним лишь замыслом ума, как сон.
Здесь надо знать, что в «и действование» и далее сказано об изъяне их навыка, а в «этот взгляд» и далее порицается их участь.
У них же и владычность Брахмана есть облачение, и сама майя измышлена незнанием существа, и ею творится мир. О том сказано в его толковании на сутру «неиность его» и далее: «Имя и облик, как бы ставшие самим всезнающим Владыкой, измышлённые незнанием, неизъяснимые ни как сущность, ни как не-сущность, ставшие семенем развёртывания круговорота, — это и называют в шрути и смрити майя-силой, пракрити всезнающего Владыки». Но это противно речению самого Бхагавана: «знание и незнание — Мои тела» и далее. Потому это учение и зовётся учением о майе.
7c64361fed36 · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Чужое мнение изложено полно и без искажения — только так его и стоит разбирать.
Стих «Гиты» о безбожном взгляде взят у них за опору, хотя сказан о тех, кого он же и порицает.
И решающее слово оставлено за Ним Самим: незнание названо Его телом, а не выдумкой того, кто ему подвержен.