Шат-сандарбха
Сандарбха третья. Параматма: Господь внутри3.99Джива Госвами
353 / 1405
Linux
Листать
Шат-сандарбха · 3.99
॥
Деванагари

अथ कथं सोऽपि विशुद्धसत्त्वाख्यो गुणः प्राकृतो न भवति? कदा वा कुत्र तं वीर्यातिशयं सञ्चारयति? कथां वा कृतहान्यकृताभ्याभ्यागमप्रसङ्गो न भवति? इत्य् आदिकम् आशङ्क्याह द्वाभ्याम्— सत्त्वं रजस् तम इति प्रकृतेर् नात्मनो गुणाः । न तेषां युगपद् राजन् ह्रास उल्लास एव वा ॥ सत्त्वादयो गुणाः प्रकृतेर् एव नात्मनः । आत्मनः परमेश्वरस्य तस्य तु ये सर्वेऽपि नित्यम् एवोल्लासिनो गुणाः, ते तु ते न भवन्तीत्य् अर्थः । तद् उक्तम्— सत्त्वादयो न सन्तीशे यत्र च प्राकृता गुणाः । स शुद्धः सर्वशुद्धेभ्यः पुमान् आद्यः प्रसीदतु ॥ इति । ह्लादिनी सन्धिनी सम्वित् त्वय्य् एका सर्वसंस्थितौ । ह्लादतापकरी मिश्रा त्वयि नो गुणवर्जिते ॥ इति च । यस्मान् नात्मनस् ते, तस्माद् एव युगपत् ह्रास एव वा उल्लास एव वा नास्ति, किन्तु विकारित्वेन परस्परम् अभ्युपमर्दित्वात् कस्यचित् कदाचित् ह्रासः, कस्यचित् कदाचिद् उल्लासो भवतीत्य् अर्थः ॥

Транслитерация (IAST)

atha kathaṁ so'pi viśuddha-sattvākhyo guṇaḥ prākṛto na bhavati? kadā vā kutra taṁ vīryātiśayaṁ sañcārayati? kathāṁ vā kṛta-hānya-kṛtābhyābhyāgama-prasaṅgo na bhavati? ity ādikam āśaṅkyāha dvābhyām— sattvaṁ rajas tama iti prakṛter nātmano guṇāḥ | na teṣāṁ yugapad rājan hrāsa ullāsa eva vā || sattvādayo guṇāḥ prakṛter eva nātmanaḥ | ātmanaḥ parameśvarasya tasya tu ye sarve'pi nityam evollāsino guṇāḥ, te tu te na bhavantīty arthaḥ | tad uktam— sattvādayo na santīśe yatra ca prākṛtā guṇāḥ | sa śuddhaḥ sarva-śuddhebhyaḥ pumān ādyaḥ prasīdatu || iti | hlādinī sandhinī samvit tvayy ekā sarva-saṁsthitau | hlāda-tāpa-karī miśrā tvayi no guṇa-varjite || iti ca | yasmān nātmanas te, tasmād eva yugapat hrāsa eva vā ullāsa eva vā nāsti, kintu vikāritvena parasparam abhyupamarditvāt kasyacit kadācit hrāsaḥ, kasyacit kadācid ullāso bhavatīty arthaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अथathaтеперь:
कथंkathaṁкак
सोऽपिso'piи то
विशुद्धviśuddhaсовершенно чистой
सत्त्वाख्योsattvākhyoблагостью именуемое
गुणःguṇaḥкачество
प्राकृतोprākṛtoот пракрити
नnaне
भवतिbhavatiбывает?
कदाkadāкогда
वाvāили,
कुत्रkutraгде
तंtaṁтот
वीर्यातिशयंvīryātiśayaṁмощи избыток
सञ्चारयतिsañcārayatiпередаёт?
कथांkathāṁкак
वाvāили
कृतkṛtaсделанного
हान्यhānyaутраты,
कृताभ्याभ्यागमkṛtābhyābhyāgamaнесделанного прихода
प्रसङ्गोprasaṅgoприложение
नnaне
भवतिbhavatiбывает? —
इत्य्ityтак
आदिकम्ādikamи прочее
आशङ्क्याहāśaṅkyāhaусомнившись говорит
द्वाभ्याम्dvābhyāmдвумя:
सत्त्वंsattvaṁ«благость,
रजस्rajasстрасть,
तमtamaтьма —
इतिitiтак —
प्रकृतेर्prakṛterу пракрити,
नात्मनोnātmanoне у Атмана,
गुणाःguṇāḥкачества;
नnaне
तेषांteṣāṁу них
युगपद्yugapadразом,
राजन्rājanцарь,
ह्रासhrāsaубыль,
उल्लासullāsaрасцвет
एवevaименно
वाvāили»
सत्त्वादयोsattvādayoблагость и прочие
गुणाःguṇāḥкачества —
प्रकृतेर्prakṛter«у пракрити»
एवevaименно,
नात्मनःnātmanaḥ«не у Атмана»
आत्मनःātmanaḥ«у Атмана»,
परमेश्वरस्यparameśvarasyaу Высшего Владыки,
तस्यtasyaу Него
तुtuже,
येyeкоторые —
सर्वेऽपिsarve'piи все
नित्यम्nityamвечно
एवोल्लासिनोevollāsinoименно расцветающие
गुणाःguṇāḥкачества,
तेteони
तुtuже
तेteтеми
नnaне
भवन्तीत्य्bhavantītyбывают — таков
अर्थःarthaḥсмысл
तद्tadто
उक्तम्uktamсказано:
सत्त्वादयोsattvādayo«благость и прочие
नnaне
सन्तीशेsantīśeесть во Владыке,
यत्रyatraгде
चcaи
प्राकृताprākṛtāот пракрити
गुणाःguṇāḥкачества, —
सsaОн,
शुद्धःśuddhaḥчистый
सर्वsarvaиз всех
शुद्धेभ्यःśuddhebhyaḥчистых,
पुमान्pumānПуруша
आद्यःādyaḥпервый,
प्रसीदतुprasīdatuда будет милостив»
इतिitiтак;
ह्लादिनीhlādinī«услаждающая,
सन्धिनीsandhinīсочетающая,
सम्वित्samvitсознающая —
त्वय्य्tvayyв Тебе
एकाekāодна,
सर्वsarvaвсего
संस्थितौsaṁsthitauв утверждении;
ह्लादhlādaусладу
तापtāpaи жар
करीkarīтворящая,
मिश्राmiśrāсмешанная, —
त्वयिtvayiв Тебе
नोnoне
गुणguṇaкачеств
वर्जितेvarjiteлишённом»
इतिitiтак
चcaи
यस्मान्yasmānоттого что
नात्मनस्nātmanas«не у Атмана»
तेteони,
तस्माद्tasmādпотому
एवevaименно
युगपत्yugapat«разом»
ह्रासhrāsa«убыль»
एवevaименно
वाvāили,
उल्लासullāsa«расцвет»
एवevaименно
वाvāили,
नास्तिnāstiне есть;
किन्तुkintuно,
विकारित्वेनvikāritvenaизменчивостью,
परस्परम्parasparamвзаимно
अभ्युपमर्दित्वात्abhyupamarditvātподавляемостью,
कस्यचित्kasyacitу какого-то
कदाचित्kadācitкогда-то
ह्रासःhrāsaḥубыль,
कस्यचित्kasyacitу какого-то
कदाचिद्kadācidкогда-то
उल्लासोullāsoрасцвет
भवतीत्य्bhavatītyбывает — таков
अर्थःarthaḥсмысл
Литературный перевод

Но как же и это качество, именуемое совершенно чистой благостью, не есть качество от пракрити? Когда и где Он передаёт тот избыток мощи? И как не выходит утраты сделанного и прихода несделанного? Усомнившись так, он говорит двумя стихами: «Благость, страсть и тьма — качества пракрити, не Атмана; и нет у них, царь, ни убыли, ни расцвета разом».

Благость и прочие качества — именно «у пракрити», «не у Атмана». А те качества «Атмана», Высшего Владыки, что все вечно в расцвете, — они не суть эти. О том сказано: «Во Владыке нет благости и прочих, где качества от пракрити; Он, чистый из всех чистых, первый Пуруша, да будет милостив». И: «Услаждающая, сочетающая, сознающая — в Тебе одна, в утверждении всего; а творящая усладу и жар, смешанная, — не в Тебе, лишённом качеств».

А раз они «не у Атмана», то потому же нет у них ни «убыли», ни «расцвета» «разом»: по изменчивости своей они подавляют друг друга, и потому у одного когда-то убыль, у другого когда-то расцвет.

Версия

aee3d1f68ccc · опубликовано 20 сент. 2026 г., 15:59:55 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами