अयन्तु तवात्मजो भगवद्भक्तियोग इव चातुर्वर्ण्योपयुक्तः स्वभावत इन्द्रनीलनीलतया सिद्धोऽपि प्रतियुगमंशतः करुणाच्छविग्रहं विग्रहं दधदनेकवर्णतां प्रकटयति । धर्माविकृते कृते शुक्लः, सवर्णस्त्रेतायास्त्रेतायामपि, द्वापरेऽद्वापरेण श्याम एव, मूर्त इव कलौ कलौ पीत इति । कऋषणाभिः पञ्चभिर्वर्णैः समवेतस्य कृष्ण इति नाम्नः चतुर्भिरेव वर्णाश्चतुर्युगवर्णान् दधाति, वर्णानामादिभूतेनाकारेण स्वयमादिभूतो नीलेन्द्रमणिसावर्ण्यं दधत् कृष्ण इत्याख्यां भजते । कर्षति भजतामघं कर्षत्यनुरक्तानां मनांसीति च कृष्णः, कृषिः सत्तार्थः, ण आनन्दार्थः, तेन च सत्तानन्दरूपतया च कृष्ण इति मुख्यं नाम । कदाचिदयं वसुदेवादपि जातोऽजातो विमुक्तादिति वासुदेवोऽपि लोकैरुद्घुष्यते । नारायणसमो गुणैः इत्युक्त सरस्वती तमेवार्थमात्मगतं व्याख्याति स्म—“नारायणश्चास्य गुणैरेव समः, न त्वंशित्वेनाप्यभेदोपचारतो नारायणमप्येनं वदिष्यन्ति” इति ॥24॥
ayantu tavātmajo bhagavadbhaktiyoga iva cāturvarṇyopayuktaḥ svabhāvata indranīla-nīlatayā siddho'pi pratiyugamaṁśataḥ karuṇācchavigrahaṁ vigrahaṁ dadhadanekavarṇatāṁ prakaṭayati | dharmāvikṛte kṛte śuklaḥ, savarṇastretāyāstretāyāmapi, dvāpare'dvāpareṇa śyāma eva, mūrta iva kalau kalau pīta iti | ka-ṛ-ṣa-ṇābhiḥ pañcabhirvarṇaiḥ samavetasya kṛṣṇa iti nāmnaḥ caturbhireva varṇāścaturyugavarṇān dadhāti, varṇānāmādibhūtenākāreṇa svayamādibhūto nīlendramaṇisāvarṇyaṁ dadhat kṛṣṇa ityākhyāṁ bhajate | karṣati bhajatāmaghaṁ karṣatyanuraktānāṁ manāṁsīti ca kṛṣṇaḥ, kṛṣiḥ sattārthaḥ, ṇa ānandārthaḥ, tena ca sattānandarūpatayā ca kṛṣṇa iti mukhyaṁ nāma | kadācidayaṁ vasudevādapi jāto'jāto vimuktāditi vāsudevo'pi lokairudghuṣyate | nārāyaṇasamo guṇaiḥ ityukta sarasvatī tamevārthamātmagataṁ vyākhyāti sma—“nārāyaṇaścāsya guṇaireva samaḥ, na tvaṁśitvenāpyabhedopacārato nārāyaṇamapyenaṁ vadiṣyanti” iti ||24||
«А этот твой сын, как йога преданности Господу, подходит всем четырём варнам. По природе он синий, как сапфир, но в каждую югу, по милости, частично принимает тело разного цвета: в сатья-югу, не знающую порчи дхармы, он белый; в трету — красный, цвета треты; в двапару, не знающую другой, — тёмный; а в кали, словно воплощённый, — жёлтый. Из пяти звуков имени „Кришна“ четырьмя он несёт цвета четырёх юг, а начальной для всех букв „а“, сам будучи началом всего, — цвет сапфира, и зовётся Кришной. Он притягивает („каршати“) грехи поклоняющихся и умы любящих — потому Кришна; „криш“ значит „бытие“, „на“ — „блаженство“: как бытие и блаженство он Кришна — это главное имя. Когда-то он родился и от Васудевы — не рождаясь, освобождённый, — и потому люди называют его и Васудевой». А Сарасвати, сказав: „Равен Нараяне достоинствами“, сама про себя истолковала тот же смысл: «Он равен Нараяне лишь достоинствами, а не как часть — и всё же, по их неразличию, люди назовут Нараяной и его».
253f7e1da7ce · опубликовано 28 сент. 2026 г., 22:43:13 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Наречение Кришны — по ШБ 10.8.13–19. Цвета юг — ШБ 10.8.13: белый, красный, жёлтый, «а теперь стал тёмным»; Карнапура раскладывает их по звукам имени: k-ṛ-ṣ-ṇ-a. Этимология kṛṣ + ṇa — «бытие» и «блаженство» — из «Махабхараты» (Удьйога-парва). Последняя фраза — толкование слов ШБ 10.8.19 nārāyaṇa-samo guṇaiḥ: Кришна не часть Нараяны, а его источник, и сходство — лишь в достоинствах. «Сарасвати» — богиня речи, говорящая устами Гарги.