छेको व्यञ्जनसङ्घस्य सकृत् साम्यम् अनेकधा ॥4॥छेकश् छेकानुप्रासः । अनेकधेति रसः सर इत्य् आदेः क्रमभेदेन सादृश्यं नास्यालङ्कारस्य विषयः । यथा—सञ्चिन्वन् हरिगन्धान्धान् कुर्वन् पदे पदे भ्रमरान् ।विहरति विरहम्लापितगोपालीपालिपावनः पवनः ॥अत्र गन्धान्धान् इति संयुक्तयोः गोपालीपालीत्य् अस्यसंयुक्तयोः, पावनः पवन इति बहूनां व्यञ्जनानां सकृद् आवृत्तिः । छेको विदग्धस् तत्प्रयोज्यत्वाच् छेकानुप्रासः ।
cheko vyañjana-saṅghasya sakṛt sāmyam anekadhā ||4||chekaś chekānuprāsaḥ | anekadheti rasaḥ sara ity ādeḥ krama-bhedena sādṛśyaṁ nāsyālaṅkārasya viṣayaḥ | yathā—sañcinvan hari-gandhāndhān kurvan pade pade bhramarān |viharati viraha-mlāpita-gopālī-pāli-pāvanaḥ pavanaḥ ||atra gandhāndhān iti saṁyuktayoḥ gopālī-pālīty asyasaṁyuktayoḥ, pāvanaḥ pavana iti bahūnāṁ vyañjanānāṁ sakṛd āvṛttiḥ | cheko vidagdhas tat-prayojyatvāc chekānuprāsaḥ |
размер не определён
Искусное созвучие — однократное повторение группы согласных в том же порядке. «Искусное» — «чхеканупраса». «В том же порядке» — значит, сходство с перестановкой, как «расах — сарах», к этому украшению не относится. Например: «Собирая аромат Хари и на каждом шагу ослепляя им пчёл, веет ветер, очищая ряды пастушек, увядших в разлуке». Здесь в «гандхандхан» — сочетание согласных, в «гопали-пали» — несочетаемые, в «павана павана» — многие согласные повторены однажды. «Чхека» — знаток; созвучие, которым пользуются знатоки, — «искусное созвучие».
4367239f1e3c · опубликовано 24 сент. 2026 г., 12:40:03 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
В санскритском стихе звучат пары «гандха-андхан», «гопали-пали», «паванах паванах» («очищающий ветер»). Звук здесь не пустая игра: ветер, несущий аромат Кришны, и есть то, что оживляет увядших от разлуки пастушек, и повтор созвучий передаёт его веяние.