Бхакти-расамрита-шеша
Глава четвёртая. Об украшениях речи4.10Джива Госвами
68 / 253
Linux
Листать
Бхакти-расамрита-шеша · 4.10
॥
Деванагари

सत्य् अर्थे पृथगर्थायाः स्वरव्यञ्जनसन्ततेः ।क्रमेण तेनैवावृत्तिर् यमकं विनिगद्यते ॥10॥अत्र द्वयोर् अपि पदयोः क्वचित् सार्थकत्वं, क्वचिद् एकस्य पदस्य निरर्थकत्वम् । क्वचिद् द्वयोर् अपि पदयोर् निरर्थकत्वं—इत्य् अत उक्तं सत्य् अर्थ इति । तेनैव क्रमेणेति दमो मोद इत्य् आदिर् इत्य् उक्तविषयत्वं सूचितम् । एतच् च पदपदार्धवृत्तित्वेन पदाद्यावृत्तेश् चानेकविधतया प्रभूततमभेदम् । किन्तु दिङ्मात्रं उदाह्रियते ।नवपलाशपलाशवनं हरिःस्फुटपरागपरागतपङ्कजम् ।मृदुलतान्तलतान्तम् अलोकयत्ससुरभिं सुरभिं सुमनोभरैः ॥अत्र पदावृत्तिः—पलाशपलाशेति सुरभिं सुरभिम् इत्य् अत्र च द्वयोः सार्थकत्वम् । लतान्तलतान्तेत्य् अत्र प्रथमस्य निरर्थकत्वम् । परागपरागेति द्वितीयस्य । एवम् अन्यत्राप्य् उदाहार्यम् । यमकादौ भवेद् ऐक्यं डलोर् बवोर् लरोस् तथा इत्य् उक्तनयात् "भुजलतां जडतां अबलाजनः" इत्य् अत्र न यमकत्वहानिः ।अथ श्रीरसामृतसिन्धुकर्तृकृतानि द्व्यक्षराणि—रसासारसुसारोरुरसुरारिः ससार सः ।संसारासिरसौ रासे सुरिरंसुः ससारसः ॥चर्चोरुरोचिरुच्चोरा रुचिरोऽरं चराचरे ।चौराचारोऽचिराच्चीरं रुचा चारुरचूचुरत् ॥धरे धराधरधरं धाराधरधुरारुधम् ।धीरधीरारराधाधिरोधं राधा धुरन्धरम् ॥एकाक्षरम्—निनुन्नानेनोननं नूनं नानूनोन्नानननोऽनुनीः ।नानेनानां निनुन्नेनं नानौन्नानाननो ननु ॥

Транслитерация (IAST)

saty arthe pṛthag-arthāyāḥ svara-vyañjana-santateḥ |krameṇa tenaivāvṛttir yamakaṁ vinigadyate ||10||atra dvayor api padayoḥ kvacit sārthakatvaṁ, kvacid ekasya padasya nirarthakatvam | kvacid dvayor api padayor nirarthakatvaṁ—ity ata uktaṁ saty artha iti | tenaiva krameṇeti damo moda ity ādir ity ukta-viṣayatvaṁ sūcitam | etac ca pada-padārdha-vṛttitvena padādy-āvṛtteś cāneka-vidhatayā prabhūtatama-bhedam | kintu diṅ-mātraṁ udāhriyate |nava-palāśa-palāśa-vanaṁ hariḥsphuṭa-parāga-parāgata-paṅkajam |mṛdulatānta-latāntam alokayatsa-surabhiṁ surabhiṁ sumano-bharaiḥ ||atra padāvṛttiḥ—palāśa-palāśeti surabhiṁ surabhim ity atra ca dvayoḥ sārthakatvam | latāntalatāntety atra prathamasya nirarthakatvam | parāga-parāgeti dvitīyasya | evam anyatrāpy udāhāryam | yamakādau bhaved aikyaṁ ḍa-lor ba-vor la-ros tathā ity ukta-nayāt "bhuja-latāṁ jaḍatāṁ abalā-janaḥ" ity atra na yamakatva-hāniḥ |atha śrī-rasāmṛta-sindhu-kartṛ-kṛtāni dvyakṣarāṇi—rasāsārasusārorurasurāriḥ sasāra saḥ |saṁsārāsirasau rāse suriraṁsuḥ sasārasaḥ ||carcorurociruccorā ruciro’raṁ carācare |caurācāro’cirāccīraṁ rucā cāruracūcurat ||dhare dharādharadharaṁ dhārādharadhurārudham |dhīradhīrārarādhādhirodhaṁ rādhā dhurandharam ||ekākṣaram—ninunnānenonanaṁ nūnaṁ nānūnonnānanano’nunīḥ |nānenānāṁ ninunnenaṁ nānaunnānānano nanu ||

размер не определён

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सत्य्satyпри наличии
अर्थेartheсмысла,
पृथग्-अर्थायाःpṛthag-arthāyāḥс раздельным смыслом
स्वर-व्यञ्जन-सन्ततेःsvara-vyañjana-santateḥцепочки гласных и согласных
क्रमेणkrameṇaв порядке
तेनैवावृत्तिर्tenaivāvṛttirтом же повторение
यमकंyamakaṁямака
विनिगद्यतेvinigadyateназывается
Литературный перевод

Повторение цепочки гласных и согласных в том же порядке, с раздельным смыслом, при наличии смысла, называется ямака. Здесь иногда оба слова имеют смысл, иногда одно из них бессмысленно, иногда бессмысленны оба, — поэтому и сказано «при наличии смысла». «В том же порядке» указывает, что пары вроде «дамах — модах» сюда не относятся. Ямака живёт в слове и в половине слова, а повторы в начале стопы и прочие многообразны, так что видов у неё великое множество. Приводится лишь малая часть: «Хари увидел лес паласы в свежей листве, лотосы, осыпанные ясной пыльцой, лианы с нежно склонёнными концами, благоуханную весну, полную цветов». Здесь повтор слов: в «паласа-паласа» и «сурабхим сурабхим» оба слова осмыслены; в «латанта-латанта» первое бессмысленно, в «парага-парага» — второе. Так же следует приводить примеры и в других случаях. По правилу «в ямаке и прочем одинаковы „д“ и „л“, „б“ и „в“, „л“ и „р“» в строке «бхуджа-латам джадатам абала-джанах» ямака не нарушается. Теперь стихи на два согласных, составленные автором «Бхакти-расамрита-синдху»: «Враг асуров, полный лучшей сути вкусов, меч для круговорота рождений, с лотосом в руке, пришёл в круг раса, желая играть». «Прекрасный, умащённый благовониями, сияющий во всём движущемся и недвижном, по повадке вор, Он быстро и красиво похитил одежды». «На земле Радха почитала Держателя горы, что сдержал натиск туч, первого из всех, того, кто снимает муку стойких сердцем». Стих на один согласный: «Нинуннаненонанам нунам нануноннананано’нуних, нане-нанам нинунненам наунна-нанано нану».

Версия

5a26a933e8fa · опубликовано 24 сент. 2026 г., 12:40:03 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами