गुणौ क्रिये वा यत् स्यातां विरुद्धे हेतुकार्ययोः ।यद् वारब्धस्य वैफल्यम् अनर्थस्य च सम्भवः ।विरूपयोः संघटना या च तद् विषमं मतम् ॥101॥क्रमेण, यथा—कृष्णाधरपीयूषं पिबसि सदा वंशिकेति मधुरं त्वम् ।वमसि रुतं गरलात् कटु युवतीगणविमोहनं किम् इदम् ॥अत्र कारणरूपमधुराधरपीयूषपानस्य कारणगुणाः कार्यगुणम् आरभन्ते इति विरुद्धं गरलकटुरुतवमनम् ।त्वदीक्षणेन हे राधे तत् तदानन्ददायिना ।जनितोऽयं स्मरो मह्यं दत्ते दाहं कथं प्रिये ॥अत्र ईक्षणरूपकारणस्यानन्ददानक्रियया तत्कार्यरूपस्मरस्य दाहदानक्रियाया विरोधः ।दृष्ट्वा राधां निपुणविधिना सुष्ठु केनापि सृष्टांधाता ह्रीलः सदृशम् अनया यौवतं निर्मिमत्सुः ।सारं चिन्वन्न् असृजद् इह तत् स्वस्य सृष्टेः समास्यानैकाप्य् आसीद् अपि तु समभूत् पूर्वसृष्टिर् निरर्था ॥अत्र राधा समा यौवतेषु कापि न जाता, प्रत्युत पूर्वसृष्टिर् निःसाराभूत् ।क्वेमौ नयनपीयूषनिषेकौ मृदुलाङ्गकौ ।मल्लाः क्वेमे मदोत्फुल्ला संरब्धा वज्रविग्रहाः ॥अत्र कोमलरामकृष्णयोः कठिनमल्लैः सङ्घटना विरुद्धा ।नायम् एकाश्रयाभावाद् विरोधाभास इष्यते ।क्व मल्ला वज्रादिप्रतिमवपुषः क्वातिमृदुलाव्इमौ बालौ तस्माद् इह यद् अनुमन्तॄन् धिग् अधिपान् ।कथं वा ते निन्दा न खलु वयम् अस्मिन् सदसि येसतां द्विष्टे दृष्टिं सकुतुकम् इवामी वितनुमः ॥विक्षेप्तुं व्रजम् ऐच्छद् एष पवनैर् विक्षेपम् आप स्वयंवर्षैर् धर्षयितुं च धर्षम् अगमद् बाढं विडौजा हृदि ।वज्रैस् ताडयितुं तथाप शिरसि स्वे वज्रताड्यात्मतांसाधूत्पातकरत्वम् अर्जति विपर्यस्ता गतिर् युज्यते ॥विषं स्याद् विषमम् अन्यस्मिन्न् अमृतं तु विषे विषम् ।पूतनाकृष्णसंघर्षे दृश्यताम् एतद् एव हि ॥
guṇau kriye vā yat syātāṁ viruddhe hetu-kāryayoḥ |yad vārabdhasya vaiphalyam anarthasya ca sambhavaḥ |virūpayoḥ saṁghaṭanā yā ca tad viṣamaṁ matam ||101||krameṇa, yathā—kṛṣṇādhara-pīyūṣaṁ pibasi sadā vaṁśiketi madhuraṁ tvam |vamasi rutaṁ garalāt kaṭu yuvatī-gaṇa-vimohanaṁ kim idam ||atra kāraṇa-rūpa-madhurādhara-pīyūṣa-pānasya kāraṇa-guṇāḥ kārya-guṇam ārabhante iti viruddhaṁ garala-kaṭu-ruta-vamanam |tvad-īkṣaṇena he rādhe tat tad-ānanda-dāyinā |janito'yaṁ smaro mahyaṁ datte dāhaṁ kathaṁ priye ||atra īkṣaṇa-rūpa-kāraṇasyānanda-dāna-kriyayā tat-kārya-rūpa-smarasya dāha-dāna-kriyāyā virodhaḥ |dṛṣṭvā rādhāṁ nipuṇa-vidhinā suṣṭhu kenāpi sṛṣṭāṁdhātā hrīlaḥ sadṛśam anayā yauvataṁ nirmimatsuḥ |sāraṁ cinvann asṛjad iha tat svasya sṛṣṭeḥ samāsyānaikāpy āsīd api tu samabhūt pūrva-sṛṣṭir nirarthā ||atra rādhā samā yauvateṣu kāpi na jātā, pratyuta pūrva-sṛṣṭir niḥsārābhūt |kvemau nayana-pīyūṣa-niṣekau mṛdulāṅgakau |mallāḥ kveme madotphullā saṁrabdhā vajra-vigrahāḥ ||atra komala-rāma-kṛṣṇayoḥ kaṭhina-mallaiḥ saṅghaṭanā viruddhā |nāyam ekāśrayābhāvād virodhābhāsa iṣyate |kva mallā vajrādi-pratima-vapuṣaḥ kvātimṛdulāvimau bālau tasmād iha yad anumantṝn dhig adhipān |kathaṁ vā te nindā na khalu vayam asmin sadasi yesatāṁ dviṣṭe dṛṣṭiṁ sa-kutukam ivāmī vitanumaḥ ||vikṣeptuṁ vrajam aicchad eṣa pavanair vikṣepam āpa svayaṁvarṣair dharṣayituṁ ca dharṣam agamad bāḍhaṁ viḍaujā hṛdi |vajrais tāḍayituṁ tathāpa śirasi sve vajra-tāḍyātmatāṁsādhūtpāta-karatvam arjati viparyastā gatir yujyate ||viṣaṁ syād viṣamam anyasminn amṛtaṁ tu viṣe viṣam |pūtanā-kṛṣṇa-saṁgharṣe dṛśyatām etad eva hi ||
размер не определён
Когда качества или действия причины и следствия противоречат друг другу, или начатое бесплодно и рождает беду, или соединено несхожее — это признано несообразностью. По порядку, например: «Флейта, ты всегда пьёшь сладкий нектар губ Кришны — а изрыгаешь звук горше яда, сводящий с ума юных женщин; что это?» Здесь качества причины создают качества следствия, и изрыгание звука, горького, как яд, противоречит причине — питью сладкого нектара губ. «О Радха, этот Смара, рождённый твоим взглядом, что дарит такую радость, — отчего он дарит мне жжение, милая?» Здесь действие причины — взгляда — дарить радость, а действие его следствия — Смары — дарить жжение: противоречие. «Увидев Радху, так искусно созданную кем-то, Творец устыдился; желая создать юных женщин, подобных ей, он собирал всё лучшее и творил, — но ни одна не сравнялась с этим творением, а прежнее творение стало бессмысленным». Здесь ни одна из юных женщин не стала равной Радхе, напротив — прежнее творение лишилось сути. «Где эти двое, нектар для глаз, с нежными телами, — и где эти борцы, раздувшиеся от спеси, яростные, с телами, как алмаз?» Здесь соединение нежных Рамы и Кришны с жёсткими борцами несообразно. Это не признаётся кажущимся противоречием, потому что у них нет общего носителя. «Где борцы с телами, как алмаз, и где эти двое нежнейших мальчиков? Позор царям, что это позволили! Но за что же их винить? Ведь это мы в этом собрании с любопытством глядим на ненавистное добрым». «Он хотел разметать Врадж ветрами — и сам был разметан; хотел сокрушить дождями — и сам сокрушён в сердце, Индра; хотел поразить молниями — и сам получил удар молнии по голове; кто наводит беды на добрых, тот и пожинает: превратный путь ему под стать». «Яд ядовит для других, а нектар — яд для яда: смотрите — в схватке Путаны и Кришны».
fe0588499af8 · опубликовано 24 сент. 2026 г., 12:40:03 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Несообразность — встреча того, что не должно встречаться. Флейта, напоённая нектаром губ Кришны, должна бы петь нежно, а её звук сводит гопи с ума, как яд. Женщины Матхуры на арене видят нежных Кришну и Балараму против борцов-великанов и корят не только царей, но и себя, как в «Бхагаватам» (10.44). Путана пришла дать Кришне яд — и сама была выпита: для яда нектар смертелен.