पद्याद्याकारहेतुत्वे वर्णनां चित्रम् उच्यते ॥15॥अत्र तथाविधलिपिसंनिवेशे चमत्कारविधायितम् अपि वर्णानां तथाविधश्रोत्राकाशसमवायविशेषवशेन चमत्कारविधायिभिर् वर्णैर् अभेदेनोपचाराच् छब्दालङ्कारत्वम् । एते च बन्धाः श्रीरसामृतसिन्धुकारिभिर् निर्मितवर्ण एव उदाहरिष्यन्ते ।तत्र पद्मबन्धो, यथा—कलवाक्य सदालोक कलोदार मिलावक ।कवलाद्याद्भुतानूक कनूताभीरबालक ॥महापद्मबन्धः—तारप्रस्फारतालं सरभसरसलं भासुरास्यं सुभालंपापघ्नं गोपपालं करणहरकलं नीरभृद्वारनीलम् ।चारुग्रीवं रुचालं रतमदतरलं चेतसा पीतचेलंशीतप्रस्फीतशीलं वरय वरबलं वासुदेवं सुबालम् ॥चक्रबन्धः—गन्धाकृष्टगुरून्मदालिनि वने हारप्रभातिप्लुतंसम्पुष्णन्तम् उपस्कृताध्वनि यमीवीचिश्रियो रञ्जकम् ।सद्यस् तुङ्गितविभ्रमं सुनिभृते शीतानिलैः सौख्यदेदेवं नागभुजं सदा रसमयं तं नौमि कञ्चिन् मुदे ॥सर्पबन्धः—रासे सारङ्गसङ्घाचितनवनलिनप्रायवक्षःस्थदामाबर्हालङ्कारहारस्फुरदमलमहारागचित्रे जयाय ।गोपालो दासवीथीललितहितरवस्फारहासः स्थिरात्मानव्योऽजस्रं क्षणोपाश्रितविततबलो वीक्ष्य रङ्गं बभाषे ॥मुरजबन्धः—शुभासारससारश्रीः प्रभासान्द्रमसारभा ।भारसा महसावित्त तरसा रससारिताम् ॥गोमूत्रिकाबन्धः—सा मल्लरङ्गे रमया फुल्लसारा मुदेर्धिता ।श्रमनीरधरा तुष्टा वल्लवीरासदेवता ॥प्रतिलोम्यानुलोम्यसमम्—तायिसारधराधारातिभाषातमदारिहा ।हारिदामतया भाति राधाराधरसायिता ॥सर्वतोभद्रः—रासावहा हावसारा सा ललास सलालसा ।बलारमा मारलावहासम् आददमासहा ॥अत्र पद्मबन्धा दिग्दलेषु निर्गमपरेशाभ्यां शिष्टवर्णाः विदिग्दलेष्व् अन्यथा । कर्णिकाक्षरं तु श्लिष्टम् एव । एवं बन्धान्तराण्य् अप्य् ऊह्यानि ।
padyādyākāra-hetutve varṇanāṁ citram ucyate ||15||atra tathāvidha-lipi-saṁniveśe camatkāravidhāyitam api varṇānāṁ tathāvidha-śrotrākāśa-samavāya-viśeṣa-vaśena camatkāra-vidhāyibhir varṇair abhedenopacārāc chabdālaṅkāratvam | ete ca bandhāḥ śrī-rasāmṛta-sindhu-kāribhir nirmita-varṇa eva udāhariṣyante |tatra padma-bandho, yathā—kala-vākya sadāloka kalodāra milāvaka |kavalādyādbhutānūka kanūtābhīra-bālaka ||mahā-padma-bandhaḥ—tāra-prasphāra-tālaṁ sarabhasa-rasalaṁ bhāsurāsyaṁ subhālaṁpāpaghnaṁ gopa-pālaṁ karaṇa-hara-kalaṁ nīrabhṛd-vāra-nīlam |cārugrīvaṁ rucālaṁ rata-mada-taralaṁ cetasā pīta-celaṁśīta-prasphīta-śīlaṁ varaya vara-balaṁ vāsudevaṁ subālam ||cakra-bandhaḥ—gandhākṛṣṭa-gurūnmadālini vane hāra-prabhāti-plutaṁsampuṣṇantam upaskṛtādhvani yamī-vīci-śriyo rañjakam |sadyas tuṅgita-vibhramaṁ sunibhṛte śītānilaiḥ saukhyadedevaṁ nāga-bhujaṁ sadā rasamayaṁ taṁ naumi kañcin mude ||sarpa-bandhaḥ—rāse sāraṅga-saṅghā-cita-nava-nalina-prāya-vakṣaḥ-stha-dāmābarhālaṅkāra-hāra-sphurad-amala-mahā-rāga-citre jayāya |gopālo dāsa-vīthī-lalita-hita-rava-sphāra-hāsaḥ sthirātmānavyo’jasraṁ kṣaṇopāśrita-vitata-balo vīkṣya raṅgaṁ babhāṣe ||muraja-bandhaḥ—śubhāsāra-sasāra-śrīḥ prabhāsāndrama-sārabhā |bhārasā mahasāvitta tarasā rasa-sāritām ||gomūtrikā-bandhaḥ—sā malla-raṅge ramayā phulla-sārā muderdhitā |śrama-nīra-dharā tuṣṭā vallavī-rāsa-devatā ||pratilomyānulomya-samam—tāyisāradharādhārātibhāṣātamadārihā |hāridāmatayā bhāti rādhārādhara-sāyitā ||sarvatobhadraḥ—rāsāvahā hāvasārā sā lalāsa salālasā |balāramā māralāvahāsam ādadamāsahā ||atra padma-bandhā dig-daleṣu nirgama-pareśābhyāṁ śiṣṭa-varṇāḥ vidig-daleṣv anyathā | karṇikākṣaraṁ tu śliṣṭam eva | evaṁ bandhāntarāṇy apy ūhyāni |
размер не определён
Когда звуки создают облик лотоса и прочего, это называется картиной. Хотя поражает здесь такое расположение письма, его переносно считают словесным украшением: звуки, по особой связи с пространством слуха, неотделимы от поражающих букв. Эти фигуры будут показаны лишь на стихах, составленных автором «Бхакти-расамрита-синдху». Лотос, например: «О сладкоречивый, всегда прекрасный на вид, щедрый в искусствах, соединяющий любящих, дивный, пастушок, которого славят…» Большой лотос: «Избери Васудеву, дивного юношу великой силы: звонко хлопают его ладони, он порывист и полон вкуса, лицо его сияет, лоб прекрасен; он губит грех, хранит пастухов, его искусство похищает чувства, он тёмен, как туча; шея его прекрасна, он полон блеска, беспокоен от хмеля любви, одет в жёлтое, нрав его прохладен и широк». Колесо: «Во имя радости я славлю того несказанного Бога, всегда полного вкуса, с руками, как змеи, — в лесу, где пчёлы пьяны от аромата, окутанного сиянием ожерелий, на украшенной тропе, радующего красу волн Ямуны; в укромном, благодатном месте с прохладными ветрами Его игривость разом взмыла ввысь». Змея: «В круге раса вечно юный Гопала, стойкий сердцем, с гирляндой на груди из свежих лотосов, облепленных пчёлами, дивный в уборе из павлиньих перьев, ожерелий и яркой краски, широко смеясь милым дружеским крикам вереницы слуг, с мощью, что на миг опёрлась и раскинулась, оглядел круг и сказал слово — к победе». Барабан, «Гомутрика», палиндром — строка, которая задом наперёд даёт следующую, — и фигура «благо со всех сторон» приведены так же; их смысл, стиснутый формой, — хвала Кришне, пастушкам и Радхе в круге раса. В лотосе звуки на лепестках сторон света выходят и входят, на лепестках промежуточных сторон — иначе, а звук в сердцевине общий. Так же можно придумать и другие фигуры.
91657b903b0b · опубликовано 24 сент. 2026 г., 12:40:03 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Картинные стихи пишут так, чтобы буквы складывались в рисунок — лотос, колесо, змею, барабан, — и одна буква служила сразу нескольким строкам. Смысл в них неизбежно уступает форме, и переводить их можно лишь приблизительно; стихи «барабан», «гомутрика», палиндром и «благо со всех сторон» не поддаются связному переводу и пересказаны кратко. Показательно, что даже эту игру автор посвящает Кришне.