द्वितीयस्य यथा— कालेन सोऽजः पुरुषायुषाभिप्रवृत्तयोगेन विरूढबोधः । स्वयं तद् अन्तर्हृदयेऽवभातम् अपश्यतापश्यत यन् न पूर्वम् । मृणालगौरायतशेषभोगपर्यङ्क एकं पुरुषं शयानम् ॥ अयं गर्भोदकस्थः सहस्रशीर्षा प्रद्युम्न एव । पुरुषायुषा वत्सरशतेन । योगो भक्तियोगः । एतद् अग्रेऽप्य् अव्यक्तमूलम् इत्य् अत्र अव्यक्तं प्रधानं मूलम् अधोभागो यस्येत्य् अर्थः । भुवनाङ्घ्रिपेन्द्रम् इति । भुवनानि चतुर्दश तद्रूपा अङ्घ्रिपाः, तेषाम् इन्द्रं तन्नियन्तृत्वेन वर्तमानम् इत्य् अर्थः ॥ ॥
dvitīyasya yathā— kālena so'jaḥ puruṣāyuṣābhi-pravṛtta-yogena virūḍha-bodhaḥ | svayaṁ tad antar-hṛdaye'vabhātam apaśyatāpaśyata yan na pūrvam | mṛṇāla-gaurāyata-śeṣa-bhoga-paryaṅka ekaṁ puruṣaṁ śayānam || ayaṁ garbhodaka-sthaḥ sahasra-śīrṣā pradyumna eva | puruṣāyuṣā vatsara-śatena | yogo bhakti-yogaḥ | etad agre'py avyakta-mūlam ity atra avyaktaṁ pradhānaṁ mūlam adho-bhāgo yasyety arthaḥ | bhuvanāṅghripendram iti | bhuvanāni caturdaśa tad-rūpā aṅghripāḥ, teṣām indraṁ tan-niyantṛtvena vartamānam ity arthaḥ || ||
А явление второго — как в «Временем, мерою человеческого века, тот нерождённый, у кого от начатого соединения возросло постижение, сам увидел то, воссиявшее внутри, в сердце, чего не видел прежде: одного Пурушу, возлежащего на ложе — на длинном теле Шеши, белом, как лотосовый стебель».
Он — пребывающий в водах Гарбха тысячеглавый Прадьюмна. «Мерою человеческого века» — сотнею лет. «Соединение» — соединение преданности.
И впереди, в «непроявленное — корень», смысл таков: у чего непроявленное, то есть прадхана, — корень, то есть нижняя часть. А «владыку миров-дерев»: миры — четырнадцать, они и есть деревья; смысл — владыку их, пребывающего их правителем.
237ea88a8fc0 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Видение приходит не по сроку, а по соединению: сто лет названы, но возросло в них именно постижение, и соединение это — преданность.
Сказано двояко — «увидел» и «не видел прежде»: новое здесь не предмет, а зрение.
Второй Пуруша назван по месту: воды Гарбха, ложе Шеши, — он тот, кто внутри яйца.