Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.105.10Jīva Gosvāmī
368 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 3.105.10
॥
Devanāgarī

तथा गायत्र्यर्थोऽपि स्पष्टः । तत्र जन्माद्य् अस्य यतः इति प्रणवार्थः, सृष्ट्यादिशक्तिमत्त्ववाचित्वात् । तद् एवम् एवाग्निपुराणे गायत्रीव्याख्याने प्रोक्तम्—तज्ज्योतिर् भगवान् विष्णुर् जगज्जन्मादिकारणम् इति । यत्र त्रिसर्गोऽमृषा इति व्याहृतित्रयार्थः, उभयत्रापि लोकत्रयस्य तदनन्यत्वेन विवक्षितत्वात् । स्वराड् इति सवितृप्रकाशकपरमतेजोवाचि । तेने ब्रह्म हृदा इति बुद्धिप्रवृत्तिप्रेरणा प्रार्थना सूचिता । तद् एव कृपया स्वध्यानायास्माकं बुद्धिवृत्तीः प्रेरयताद् इति भावः । एवम् एवोक्तं गायत्र्या च समारम्भः इति । तच् च तेजस् तत्र अन्तस् तद्धर्मोपदेशात् इत्यादिना सम्प्रतिपन्नं यन्मूर्तं तदाद्यनन्तमूर्तिमद् एव ध्येयम् इति । तत्र चाग्निपुराणक्रमस्थवचनानि— एवं सन्ध्याविधिं कृत्वा गायत्रीं च जपेत् स्मरेत् । गायत्र्युक्थानि शास्त्राणि भर्गं प्राणांस् तथैव च ॥ ततः स्मृतेयं गायत्री सावित्री यत एव च । प्रकाशिनी सा सवितुर् वाग्रूपत्वात् सरस्वती ॥ तज् ज्योतिः परमं ब्रह्म भर्गस् तेजो यतः स्मृतः । भर्गः स्यात् भ्राजत इति बहुलं छन्दसीरितम् ॥ वरेण्यं सर्वतेजोभ्यः श्रेष्ठं वै परमं परम् । स्वर्गापवर्गकामैर् वा वरणीयं सदैव हि ॥ वृणोतेर् वरणार्थत्वात् जाग्रत्स्वप्नादिवर्जितम् । नित्यं शुद्धं बुद्धम् एकं नित्यं भर्गम् अधीश्वरम् ॥ अहं ब्रह्म परं ज्योतिर् ध्यायेम हि विमुक्तये । तज् ज्योतिर् भगवान् विष्णुर् जगज्जन्मादिकारणम् ॥ शिवं केचित् पठन्ति स्म शक्तिरूपं पठन्ति च । केचित् सूर्यं केचिद् अग्निं दैवतान्य् अग्निहोत्रिणः ॥ अग्न्यादिरूपी विष्णुर् हि वेदादौ ब्रह्म गीयते । तत् पदं परमं विष्णोर् देवस्य सवितुः स्मृतम् ॥ दधातेर् वा धीमहीति मनसा धारयेमहि । नोऽस्माकं यच् च भर्गस् तत् सर्वेषां प्राणिनां धियः ॥ चोदयात् प्रेरयाद् बुद्धिं भोक्तॄणां सर्वकर्मसु । दृष्टादृष्टविपाकेषु विष्णुः सूर्याग्निरूपभाक् ॥ ईश्वरप्रेरितो गच्छेत् स्वर्गं वा श्वभ्रम् एव वा । ईशावास्यम् इदं सर्वं महदादिजगद् धरिः ॥ स्वर्गाद्यैः क्रीडते देवो यो हंसः पुरुषः प्रभुः । ध्यानेन पुरुषोऽयं च द्रष्टव्यः सूर्यमण्डले ॥ सत्यं सदाशिवं ब्रह्म विष्णोर् यत् परमं पदम् । देवस्य सवितुर् देवो वरेण्यं हि तुरीयकम् ॥ योऽसाव् आदित्यपुरुषः सोऽसाव् अहम् अनुत्तमम् । जनानां शुभकर्मादीन् प्रवर्तयति यः सदा ॥ इत्य् आदि । यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः । वृत्रासुरवधोत्सिक्तं तद् भागवतम् उच्यते ॥ इत्य् आदीनि च । तस्माद् भर्गब्रह्मपराविष्णुभगवच्छब्दाभिन्नवर्णतया तत्र तत्र निर्दिष्टा अपि भगवत्प्रतिपादका एव ज्ञेयाः । मध्ये मध्ये त्व् अहंग्रहोपासनानिर्देशस् तत्साम्य इव लब्धे हि तदुपासनायोग्यता भवतीति ।

Transliteration (IAST)

tathā gāyatry-artho'pi spaṣṭaḥ | tatra janmādy asya yataḥ iti praṇavārthaḥ, sṛṣṭy-ādi-śaktimattva-vācitvāt | tad evam evāgni-purāṇe gāyatrī-vyākhyāne proktam—taj-jyotir bhagavān viṣṇur jagaj-janmādi-kāraṇam iti | yatra tri-sargo'mṛṣā iti vyāhṛti-trayārthaḥ, ubhayatrāpi loka-trayasya tad-ananyatvena vivakṣitatvāt | svarāḍ iti savitṛ-prakāśaka-parama-tejo-vāci | tene brahma hṛdā iti buddhi-pravṛtti-preraṇā prārthanā sūcitā | tad eva kṛpayā sva-dhyānāyāsmākaṁ buddhi-vṛttīḥ prerayatād iti bhāvaḥ | evam evoktaṁ gāyatryā ca samārambhaḥ iti | tac ca tejas tatra antas tad-dharmopadeśāt ity-ādinā sampratipannaṁ yan-mūrtaṁ tad-ādy-ananta-mūrtimad eva dhyeyam iti | tatra cāgni-purāṇa-kramastha-vacanāni— evaṁ sandhyā-vidhiṁ kṛtvā gāyatrīṁ ca japet smaret | gāyatry-ukthāni śāstrāṇi bhargaṁ prāṇāṁs tathaiva ca || tataḥ smṛteyaṁ gāyatrī sāvitrī yata eva ca | prakāśinī sā savitur vāg-rūpatvāt sarasvatī || taj jyotiḥ paramaṁ brahma bhargas tejo yataḥ smṛtaḥ | bhargaḥ syāt bhrājata iti bahulaṁ chandasīritam || vareṇyaṁ sarva-tejobhyaḥ śreṣṭhaṁ vai paramaṁ param | svargāpavarga-kāmair vā varaṇīyaṁ sadaiva hi || vṛṇoter varaṇārthatvāt jāgrat-svapnādi-varjitam | nityaṁ śuddhaṁ buddham ekaṁ nityaṁ bhargam adhīśvaram || ahaṁ brahma paraṁ jyotir dhyāyema hi vimuktaye | taj jyotir bhagavān viṣṇur jagaj-janmādi-kāraṇam || śivaṁ kecit paṭhanti sma śakti-rūpaṁ paṭhanti ca | kecit sūryaṁ kecid agniṁ daivatāny agni-hotriṇaḥ || agny-ādi-rūpī viṣṇur hi vedādau brahma gīyate | tat padaṁ paramaṁ viṣṇor devasya savituḥ smṛtam || dadhāter vā dhīmahīti manasā dhārayemahi | no'smākaṁ yac ca bhargas tat sarveṣāṁ prāṇināṁ dhiyaḥ || codayāt prerayād buddhiṁ bhoktṝṇāṁ sarva-karmasu | dṛṣṭādṛṣṭa-vipākeṣu viṣṇuḥ sūryāgni-rūpa-bhāk || īśvara-prerito gacchet svargaṁ vā śvabhram eva vā | īśāvāsyam idaṁ sarvaṁ mahad-ādi-jagad dhariḥ || svargādyaiḥ krīḍate devo yo haṁsaḥ puruṣaḥ prabhuḥ | dhyānena puruṣo'yaṁ ca draṣṭavyaḥ sūrya-maṇḍale || satyaṁ sadā-śivaṁ brahma viṣṇor yat paramaṁ padam | devasya savitur devo vareṇyaṁ hi turīyakam || yo'sāv āditya-puruṣaḥ so'sāv aham anuttamam | janānāṁ śubha-karmādīn pravartayati yaḥ sadā || ity ādi | yatrādhikṛtya gāyatrīṁ varṇyate dharma-vistaraḥ | vṛtrāsura-vadhotsiktaṁ tad bhāgavatam ucyate || ity ādīni ca | tasmād bharga-brahma-parā-viṣṇu-bhagavac-chabdābhinna-varṇatayā tatra tatra nirdiṣṭā api bhagavat-pratipādakā eva jñeyāḥ | madhye madhye tv ahaṁgrahopāsanā-nirdeśas tat-sāmya iva labdhe hi tad-upāsanā-yogyatā bhavatīti |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तथाtathāтак
गायत्र्य्gāyatryГаятри
अर्थोऽपिartho'piи смысл
स्पष्टःspaṣṭaḥявен
तत्रtatraтам
जन्माद्य्janmādy«рождение и прочее
अस्यasyaу этого
यतःyataḥот кого»
इतिitiтак —
प्रणवार्थःpraṇavārthaḥпранавы смысл,
सृष्ट्य्sṛṣṭyтворения
आदिādiи прочего
शक्तिमत्त्वśaktimattvaсилою обладания
वाचित्वात्vācitvātобозначением бытием
तद्tadто
एवम्evamтак
एवाग्निevāgniименно, в «Агни-
पुराणेpurāṇeпуране»,
गायत्रीgāyatrīГаятри
व्याख्यानेvyākhyāneв истолковании,
प्रोक्तम्proktamсказано:
तज्taj«то
ज्योतिर्jyotirсветило —
भगवान्bhagavānБхагаван
विष्णुर्viṣṇurВишну,
जगज्jagajмира
जन्मादिjanmādiрождения и прочего
कारणम्kāraṇamпричина»
इतिitiтак
यत्रyatra«где
त्रिtriтройное
सर्गोऽमृषाsargo'mṛṣāтворение не ложно»
इतिitiтак —
व्याहृतिvyāhṛtiвозглашений
त्रयार्थःtrayārthaḥтрёх смысл,
उभयत्रापिubhayatrāpiи в обоих
लोकlokaмиров
त्रयस्यtrayasyaтрёх
तद्tadот Него
अनन्यत्वेनananyatvenaнеиностью
विवक्षितत्वात्vivakṣitatvātсказать желаемым бытием
स्वराड्svarāḍ«самосветящийся»
इतिitiтак —
सवितृsavitṛСавитара
प्रकाशकprakāśakaявляющего
परमparamaвысшего
तेजोtejoсияния
वाचिvāciобозначение
तेनेtene«передал
ब्रह्मbrahmaБрахман
हृदाhṛdāсердцем»
इतिitiтак —
बुद्धिbuddhiразума
प्रवृत्तिpravṛttiдвижения
प्रेरणाpreraṇāпобуждения
प्रार्थनाprārthanāпросьба
सूचिताsūcitāуказана
तद्tadто
एवevaименно
कृपयाkṛpayāмилостью,
स्वsvaСвоего
ध्यानायास्माकंdhyānāyāsmākaṁсозерцания ради, у нас
बुद्धिbuddhiразума
वृत्तीःvṛttīḥсостояния
प्रेरयताद्prerayatādда подвигнет —
इतिitiтаково
भावःbhāvaḥразумение
एवम्evamтак
एवोक्तंevoktaṁименно сказано:
गायत्र्याgāyatryā«Гаятри
चcaи
समारम्भःsamārambhaḥначинание»
इतिitiтак
तच्tacто
चcaи
तेजस्tejasсияние,
तत्रtatraтам,
अन्तस्antas«внутри —
तद्tadтого
धर्मोपदेशात्dharmopadeśātсвойства наставлением»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее,
सम्प्रतिपन्नंsampratipannaṁпризнанное,
यन्yanкоторое —
मूर्तंmūrtaṁвоплощённое;
तद्tadто
आद्य्ādyи далее,
अनन्तanantaбесконечно
मूर्तिमद्mūrtimadвоплощённостью обладающее,
एवevaименно
ध्येयम्dhyeyamдолжно созерцаться —
इतिitiтак
तत्रtatraтам
चाग्निcāgniи «Агни-
पुराणpurāṇaпураны»
क्रमस्थkramasthaпо порядку стоящие
वचनानिvacanāniречения:
एवंevaṁ«так
सन्ध्याsandhyāсандхьи
विधिंvidhiṁобряд
कृत्वाkṛtvāсовершив,
गायत्रींgāyatrīṁГаятри
चcaи
जपेत्japetда шепчет,
स्मरेत्smaretда помнит;
गायत्र्य्gāyatryГаятри —
उक्थानिukthāniгимны,
शास्त्राणिśāstrāṇiписания,
भर्गंbhargaṁсияние,
प्राणांस्prāṇāṁsдыхания
तथैवtathaivaтак же именно
चcaи;
ततःtataḥпотому
स्मृतेयंsmṛteyaṁпочитается эта
गायत्रीgāyatrīГаятри
सावित्रीsāvitrīСавитри,
यतyataоттого
एवevaименно
चcaи
प्रकाशिनीprakāśinīявляющая
साsāона
सवितुर्saviturу Савитара;
वाग्vāgречи
रूपत्वात्rūpatvātобликом бытием —
सरस्वतीsarasvatīСарасвати;
तज्tajто
ज्योतिःjyotiḥсветило —
परमंparamaṁвысший
ब्रह्मbrahmaБрахман;
भर्गस्bhargas«сияние» —
तेजोtejoсвет,
यतःyataḥоткуда
स्मृतःsmṛtaḥпочитается;
भर्गःbhargaḥ«бхаргас»
स्यात्syātбывает,
भ्राजतbhrājata«сияет»
इतिitiтак, —
बहुलंbahulaṁ«многообразно
छन्दसीरितम्chandasīritamв чхандасе» сказано;
वरेण्यंvareṇyaṁ«избираемое» —
सर्वsarvaвсех
तेजोभ्यःtejobhyaḥсияний
श्रेष्ठंśreṣṭhaṁлучшее,
वैvaiименно,
परमंparamaṁвысшего
परम्paramвыше;
स्वर्गापवर्गsvargāpavargaрая и освобождения
कामैर्kāmairжелающими
वाvāили
वरणीयंvaraṇīyaṁизбираемо
सदैवsadaivaвсегда именно
हिhiведь,
वृणोतेर्vṛṇoter«вриноти»
वाvāили
वरणार्थत्वात्varaṇārthatvātизбирания смыслом бытием;
जाग्रत्jāgratбодрствования,
स्वप्नादिsvapnādiсна и прочего
वर्जितम्varjitamлишённое,
नित्यंnityaṁвечное,
शुद्धंśuddhaṁчистое,
बुद्धम्buddhamпробуждённое,
एकंekaṁодно,
नित्यंnityaṁвечное
भर्गम्bhargamсияние,
अधीश्वरम्adhīśvaramверховного Владыку;
अहंahaṁ«я» —
ब्रह्मbrahmaБрахман,
परंparaṁвысшее
ज्योतिर्jyotirсветило;
ध्यायेमdhyāyema«да созерцаем»
हिhiведь
विमुक्तयेvimuktayeради освобождения;
तज्tajто
ज्योतिर्jyotirсветило —
भगवान्bhagavānБхагаван
विष्णुर्viṣṇurВишну,
जगज्jagajмира
जन्मादिjanmādiрождения и прочего
कारणम्kāraṇamпричина;
शिवंśivaṁ«Шивою»
केचित्kecitиные
पठन्तिpaṭhantiчитают
स्मsmaведь,
शक्तिśakti«силы
रूपंrūpaṁобликом»
पठन्तिpaṭhantiчитают
चcaи;
केचित्kecitиные —
सूर्यंsūryaṁ«солнцем»,
केचिद्kecidиные —
अग्निंagniṁ«огнём»,
दैवतान्य्daivatānyбожествами —
अग्निagniогня
होत्रिणःhotriṇaḥжертвователи;
अग्न्य्agnyогня
आदिādiи прочих
रूपीrūpīоблик имеющий
विष्णुर्viṣṇurВишну
हिhiведь
वेदादौvedādauв Вед начале
ब्रह्मbrahmaБрахманом
गीयतेgīyateвоспевается;
तत्tatто
पदंpadaṁместо
परमंparamaṁвысшее
विष्णोर्viṣṇorу Вишну,
देवस्यdevasyaу бога
सवितुःsavituḥСавитара,
स्मृतम्smṛtamпочитается;
दधातेर्dadhāter«дадхати»
वाvāили
धीमहीतिdhīmahīti«да помыслим» — так:
मनसाmanasāумом
धारयेमहिdhārayemahiда удержим;
नोऽस्माकंno'smākaṁ«наши» — у нас,
यच्yacкоторое
चcaи
भर्गस्bhargasсияние,
तत्tatто —
सर्वेषांsarveṣāṁу всех
प्राणिनांprāṇināṁживых
धियःdhiyaḥмысли;
चोदयात्codayāt«да подвигнет» —
प्रेरयाद्prerayādда побудит
बुद्धिंbuddhiṁразум
भोक्तॄणांbhoktṝṇāṁу вкушающих
सर्वsarvaво всех
कर्मसुkarmasuделах,
दृष्टादृष्टdṛṣṭādṛṣṭaвидимых и невидимых
विपाकेषुvipākeṣuпри созреваниях;
विष्णुःviṣṇuḥВишну,
सूर्याग्निsūryāgniсолнца и огня
रूपrūpaоблик
भाक्bhākносящий;
ईश्वरīśvaraВладыкою
प्रेरितोpreritoпобуждённый,
गच्छेत्gacchetда идёт
स्वर्गंsvargaṁв рай
वाvāили
श्वभ्रम्śvabhramв яму
एवevaименно
वाvāили;
ईशावास्यम्īśāvāsyam«Владыкою облекаемо
इदंidaṁэто
सर्वंsarvaṁвсё» —
महद्mahadмахат
आदिādiи прочее,
जगद्jagadмир, —
धरिःdhariḥХари;
स्वर्गाद्यैःsvargādyaiḥраем и прочим
क्रीडतेkrīḍateиграет
देवोdevoбог,
योyoкоторый —
हंसःhaṁsaḥлебедь,
पुरुषःpuruṣaḥПуруша,
प्रभुःprabhuḥВладыка;
ध्यानेनdhyānenaсозерцанием
पुरुषोऽयंpuruṣo'yaṁэтот Пуруша
चcaи
द्रष्टव्यःdraṣṭavyaḥдолжен быть узрен
सूर्यsūryaсолнца
मण्डलेmaṇḍaleв круге;
सत्यंsatyaṁистина,
सदाsadāвсегда
शिवंśivaṁблагой,
ब्रह्मbrahmaБрахман, —
विष्णोर्viṣṇorу Вишну
यत्yatкоторое —
परमंparamaṁвысшее
पदम्padamместо;
देवस्यdevasyaу бога
सवितुर्saviturСавитара
देवोdevoбог,
वरेण्यंvareṇyaṁ«избираемое»
हिhiведь, —
तुरीयकम्turīyakamчетвёртое;
योऽसाव्yo'sāv«который тот
आदित्यādityaсолнечный
पुरुषःpuruṣaḥПуруша,
सोऽसाव्so'sāvтот самый
अहम्ahamя», —
अनुत्तमम्anuttamamнепревзойдённое;
जनानांjanānāṁу людей
शुभśubhaблагие
कर्मादीन्karmādīnдела и прочее
प्रवर्तयतिpravartayatiзаводит
यःyaḥкоторый
सदाsadāвсегда»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее;
यत्राधिकृत्यyatrādhikṛtya«где, взяв за предмет
गायत्रींgāyatrīṁГаятри,
वर्ण्यतेvarṇyateописывается
धर्मdharmaдхармы
विस्तरःvistaraḥпростор,
वृत्रासुरvṛtrāsuraВритрасуры
वधोत्सिक्तंvadhotsiktaṁубиением окроплённое, —
तद्tadто
भागवतम्bhāgavatam«Бхагаватам»
उच्यतेucyateзовётся»
इत्य्ityтак
आदीनिādīniи прочие
चcaи
तस्माद्tasmādпотому
भर्गbharga«сияние»,
ब्रह्मbrahma«Брахман»,
पराparā«высшая»,
विष्णुviṣṇu«Вишну»,
भगवच्bhagavac«Бхагаван» —
छब्दाभिन्नchabdābhinnaслов неотличным
वर्णतयाvarṇatayāописанием
तत्रtatraтам,
तत्रtatraтам
निर्दिष्टाnirdiṣṭāуказанные
अपिapiи,
भगवत्bhagavatБхагавана
प्रतिपादकाpratipādakāутверждающими
एवevaименно
ज्ञेयाःjñeyāḥдолжны знаться
मध्येmadhyeсреди,
मध्येmadhyeсреди
त्व्tvже,
अहंग्रहोपासनाahaṁgrahopāsanā«себя берущего» почитания
निर्देशस्nirdeśasуказание —
तत्tatс Ним
साम्यsāmyaпри равенстве
इवivaкак бы
लब्धेlabdheполученном
हिhiведь
तद्tadЕго
उपासनाupāsanāпочитания
योग्यताyogyatāпригодность
भवतीतिbhavatītiбывает — так
Translation

Так же явен здесь и смысл Гаятри. «От кого рождение и прочее у этого» — смысл пранавы: она обозначает обладание силою творения и прочего. Так и сказано в «Агни-пуране», в истолковании Гаятри: «То светило — Бхагаван Вишну, причина рождения мира и прочего». «Где тройное творение не ложно» — смысл трёх возглашений: и там и здесь три мира взяты как неиные от Него. «Самосветящийся» обозначает высшее сияние, являющее самого Савитара. А «сердцем передал Брахман» указывает на просьбу подвигнуть движение разума: да подвигнет Он по милости состояния нашего разума к созерцанию Себя. Так и сказано: «и начинание — с Гаятри».

И то сияние, признанное там воплощённым по «внутри — по наставлению о Его свойстве» и далее, надо созерцать именно как имеющее тот и иные бесконечные образы.

Вот и речения «Агни-пураны» по порядку: «Так, совершив обряд сандхьи, да шепчет и помнит Гаятри. Гаятри — это гимны, писания, сияние и дыхания. Потому эта Гаятри и почитается Савитри, и потому же она — являющая Савитара; а по обличью речи — Сарасвати. То светило — высший Брахман; „сияние“ — свет, оттого так и зовётся: „бхаргас“ от „сияет“, — сказано „многообразно в чхандасе“. „Избираемое“ — лучшее из всех сияний, выше высшего; или же оно всегда избирается желающими рая и освобождения, ибо корень „вриноти“ значит „избирать“; оно лишено бодрствования, сна и прочего, вечно, чисто, пробуждено, одно, вечное сияние, верховный Владыка. „Я“ — Брахман, высшее светило; „да созерцаем“ — ради освобождения. То светило — Бхагаван Вишну, причина рождения мира и прочего. Иные читают его Шивою, иные — обликом силы; иные — солнцем, иные — огнём; жертвователи огню — божествами. Ведь Вишну, чей облик — огонь и прочее, воспевается в начале Вед как Брахман; то высшее место Вишну почитается местом бога Савитара. Или от корня „дадхати“ — „да помыслим“: да удержим умом. „Наши“ — у нас; а то сияние — мысли всех живых. „Да подвигнет“ — да побудит разум вкушающих во всех делах, при созреваниях видимых и невидимых; Вишну, носящий облик солнца и огня. Побуждённый Владыкою, идёт человек в рай или в яму. „Владыкою облекаемо это всё“ — махат и прочее, мир, — Хари. Бог играет раем и прочим, Он же — лебедь, Пуруша, Владыка; и этот Пуруша должен быть узрен созерцанием в солнечном круге. Истина, всегда благой, Брахман — то высшее место Вишну; бог бога Савитара, „избираемое“ — четвёртое. „Кто тот солнечный Пуруша — тот самый я“, непревзойдённое; Он всегда заводит у людей благие дела и прочее» и далее. И: «Где, взяв за предмет Гаятри, описывается простор дхармы и что окроплено убиением Вритрасуры, — то зовётся „Бхагаватам“», и прочее.

Потому и те, что указаны там и тут, надо понимать как утверждающие именно Бхагавана: описание там неотлично от слов «сияние», «Брахман», «высшая», «Вишну», «Бхагаван». А указания на почитание «себя берущего», встречающиеся местами, — ибо пригодность к почитанию Его появляется тогда, когда обретено как бы равенство с Ним.

Version

e50815e64150 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC

Available inRU

Page between verses with