Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.93.3Jīva Gosvāmī
344 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 3.93.3
॥
Devanāgarī

न च वक्तव्यं स्वेन तेषां तैर् अपि स्वस्यानन्दने स्वतस् तृप्तताहानिः स्यात्, तथान्यान् परित्यज्य च तेषाम् एवानन्दने वैषम्यान्तरम् अपि स्याद् इति । तत्राद्ये विशुद्धोर्जितसत्त्वतनुम् आश्रितेऽपि मुनिजने स्वतस् तृप्तिपराकाष्ठां प्राप्तो भक्तवात्सल्यदर्शनात् तदनुचर एवासौ गुणो न तु तत्प्रतिघातीति लभ्यते । यथा सर्वान् मुनीन् प्रति श्रीपरीक्षिद्वाक्यम्— नेहाथ नामुत्र च कश्चनार्थ ऋते परानुग्रहम् आत्मशीलम् । तथा जडभरतचरितादौ—सिन्धुपतय आत्मसतत्त्वं विगणयतः परानुभावः परमकारुणिकतयोपदिश्य इत्यादि, श्रीनारदपूर्वजन्मनि—चक्रुः कृपां यद्यपि तुल्यदर्शनाः; शुश्रूषमाणे मुनयोऽल्पभाषिणि इति च, तथा श्रीकुन्तीस्तवे— नमोऽकिञ्चनवित्ताय निवृत्तगुणवृत्तये । आत्मारामाय शान्ताय कैवल्यपतये नमः ॥ अकिञ्चना भक्ता एव वित्तं सर्वस्वं यस्य इति टीका च । ततोऽन्यथा चाकृतज्ञतादोषश् च निर्दोषे भगवत्य् आपतति ।

Transliteration (IAST)

na ca vaktavyaṁ svena teṣāṁ tair api svasyānandane svatas tṛptatā-hāniḥ syāt, tathānyān parityajya ca teṣām evānandane vaiṣamyāntaram api syād iti | tatrādye viśuddhorjita-sattva-tanum āśrite'pi muni-jane svatas tṛpti-parākāṣṭhāṁ prāpto bhakta-vātsalya-darśanāt tad-anucara evāsau guṇo na tu tat-pratighātīti labhyate | yathā sarvān munīn prati śrī-parīkṣid-vākyam— nehātha nāmutra ca kaścanārtha ṛte parānugraham ātma-śīlam | tathā jaḍa-bharata-caritādau—sindhu-pataya ātma-satattvaṁ vigaṇayataḥ parānubhāvaḥ parama-kāruṇikatayopadiśya ity-ādi, śrī-nārada-pūrva-janmani—cakruḥ kṛpāṁ yadyapi tulya-darśanāḥ; śuśrūṣamāṇe munayo'lpa-bhāṣiṇi iti ca, tathā śrī-kuntī-stave— namo'kiñcana-vittāya nivṛtta-guṇa-vṛttaye | ātmārāmāya śāntāya kaivalya-pataye namaḥ || akiñcanā bhaktā eva vittaṁ sarvasvaṁ yasya iti ṭīkā ca | tato'nyathā cākṛtajñatā-doṣaś ca nirdoṣe bhagavaty āpatati |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नnaне
चcaи
वक्तव्यंvaktavyaṁдолжно говориться:
स्वेनsvenaИм
तेषांteṣāṁих,
तैर्tairими
अपिapiи
स्वस्यानन्दनेsvasyānandaneСебя при обрадовании
स्वतस्svatasсам собою
तृप्तताtṛptatāдовольства
हानिःhāniḥубыль
स्यात्syātбыла бы;
तथान्यान्tathānyānтак иных
परित्यज्यparityajyaоставив,
चcaи
तेषाम्teṣāmих
एवानन्दनेevānandaneименно при обрадовании
वैषम्यान्तरम्vaiṣamyāntaramиное неравенство
अपिapiи
स्याद्syādбыло бы —
इतिitiтак
तत्राद्येtatrādyeтам при первом:
विशुद्धोर्जितviśuddhorjitaсовершенно чистой, мощной
सत्त्वsattvaблагости
तनुम्tanumтело
आश्रितेऽपिāśrite'piи при опирающемся
मुनिmuniотшельников
जनेjaneлюдях,
स्वतस्svatasсам собою
तृप्तिtṛptiдовольства
पराकाष्ठांparākāṣṭhāṁпредела
प्राप्तोprāptoдостигший
भक्तbhaktaк преданным
वात्सल्यvātsalyaнежности
दर्शनात्darśanātвидением,
तद्tadтого
अनुचरanucaraспутник
एवासौevāsauименно это
गुणोguṇoкачество,
नnaне
तुtuже
तत्tatего
प्रतिघातीतिpratighātītiпротивоборец — так
लभ्यतेlabhyateполучается
यथाyathāкак
सर्वान्sarvānко всем
मुनीन्munīnотшельникам
प्रतिpratiк
श्रीśrīшри
परीक्षिद्parīkṣidПарикшита
वाक्यम्vākyamречение:
नेहाथnehātha«ни здесь, теперь,
नामुत्रnāmutraни там
चcaи
कश्चनार्थkaścanārthaкакая-либо польза
ऋतेṛteкроме
परानुग्रहम्parānugrahamиного милования, —
आत्मātmaсвоим
शीलम्śīlamнравом»
तथाtathāтак
जडjaḍaв Джады
भरतbharataБхараты
चरितादौcaritādauжитии и прочем:
सिन्धुsindhu«океана
पतयpatayaвладыке,
आत्मātmaсебя
सतत्त्वंsatattvaṁсущности
विगणयतःvigaṇayataḥне считающего,
परानुभावःparānubhāvaḥиного переживание имеющий,
परमparamaвысочайшим
कारुणिकतयोपदिश्यkāruṇikatayopadiśyaмилосердием наставив»
इत्य्ityтак
आदिādiи далее;
श्रीśrīшри
नारदnāradaНарады
पूर्वpūrvaв прежнем
जन्मनिjanmaniрождении:
चक्रुःcakruḥ«сотворили
कृपांkṛpāṁмилость,
यद्यपिyadyapiхотя
तुल्यtulyaравное
दर्शनाःdarśanāḥвиденье имеющие»;
शुश्रूषमाणेśuśrūṣamāṇe«при служащем,
मुनयोऽल्पmunayo'lpaотшельники, при мало
भाषिणिbhāṣiṇiговорящем»
इतिitiтак
चcaи;
तथाtathāтак
श्रीśrīшри
कुन्तीkuntīКунти
स्तवेstaveв восхвалении:
नमोऽकिञ्चनnamo'kiñcana«поклон неимущих
वित्तायvittāyaбогатству,
निवृत्तnivṛttaотвратившемуся
गुणguṇaкачеств
वृत्तयेvṛttayeот оборотов,
आत्मारामायātmārāmāyaв себе отраду имеющему,
शान्तायśāntāyaумиротворённому,
कैवल्यkaivalyaединости
पतयेpatayeвладыке,
नमःnamaḥпоклон»
अकिञ्चनाakiñcanā«неимущие,
भक्ताbhaktāпреданные,
एवevaименно —
वित्तंvittaṁбогатство,
सर्वस्वंsarvasvaṁвсё достояние,
यस्यyasyaу кого»
इतिitiтак
टीकाṭīkāтика
चcaи
ततोऽन्यथाtato'nyathāот того иначе
चाकृतज्ञताcākṛtajñatāи неблагодарности
दोषश्doṣaśизъян
चcaи
निर्दोषेnirdoṣeв безызъянном
भगवत्य्bhagavatyБхагаване
आपततिāpatatiвыпадает
Translation

И нельзя сказать: раз Он радует их, а они Его, то вышла бы убыль Его довольства самим собою; а раз, оставив других, Он радует именно их, вышло бы и новое неравенство.

На первое: и у отшельников, опирающихся на тело совершенно чистой, мощной благости и достигших предела довольства самим собою, видна нежность к преданным. Отсюда получается, что это качество — спутник того довольства, а не его противник. Так речение шри Парикшита ко всем отшельникам: «Ни здесь, ни там нет у вас никакой корысти, кроме милосердия к другому, — таков ваш нрав». Так и в житии Джады Бхараты и подобных: «Наставив по высочайшему милосердию владыку океана, не считавшегося с сущностью себя, — он, переживающий иное» и далее. И в прежнем рождении шри Нарады: «Оказали милость, хотя взгляд их равен»; «отшельники — служащему и немногословному». И в восхвалении шри Кунти: «Поклон Тому, кто богатство неимущих, кто отвратился от оборотов качеств, кто отраду имеет в Себе, умиротворённому, владыке единости, поклон». Тика: «у кого неимущие, то есть преданные, и есть богатство, всё достояние».

А будь иначе, на безызъянного Бхагавана пал бы изъян неблагодарности.

Version

f00fe24028f4 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC

Available inRU

Page between verses with