Ṣaṭ-sandarbha
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.78Jīva Gosvāmī
325 / 1405
Linux
Turn pages
Ṣaṭ-sandarbha · 3.78
॥
Devanāgarī

नन्व् अपूर्वम् एव कार्यम् आरम्भविवर्तवादिनाम् इव युष्माकम् अपि ज्ञायतां? तत्राह— अन्योन्यापाश्रयात् सर्वम् आद्यन्तवद् अवस्तु यत् ॥ यद् आद्यन्तवद् अपूर्वं कार्यं, तत् पुनर् अवस्तु निरूपणासहम् इत्य् अर्थः । तत्र हेतुः—अन्योन्योपश्रयात् । यावत् कार्यं न जायते, तावत् कारणत्वं मृच्छुक्त्यादेर् न सिध्यति, कारणत्वासिद्धौ च कार्यं न जायत एवेति परस्परसापेक्षत्वदोषात् । ततः कारणत्वसिद्धये कार्यशक्तिस् तत्रावश्यम् अभ्युपगन्तव्या । सा च कार्यसूक्ष्मावस्थैवेति कार्यास्तित्वं सिध्यति । तथापि स्थूलरूपतापादकत्वान् मृदादेः कारणत्वम् अपि सिध्यतीति भावः ।

Transliteration (IAST)

nanv apūrvam eva kāryam ārambha-vivarta-vādinām iva yuṣmākam api jñāyatāṁ? tatrāha— anyonyāpāśrayāt sarvam ādy-antavad avastu yat || yad ādy-antavad apūrvaṁ kāryaṁ, tat punar avastu nirūpaṇāsaham ity arthaḥ | tatra hetuḥ—anyonyopaśrayāt | yāvat kāryaṁ na jāyate, tāvat kāraṇatvaṁ mṛc-chukty-āder na sidhyati, kāraṇatvāsiddhau ca kāryaṁ na jāyata eveti paraspara-sāpekṣatva-doṣāt | tataḥ kāraṇatva-siddhaye kārya-śaktis tatrāvaśyam abhyupagantavyā | sā ca kārya-sūkṣmāvasthaiveti kāryāstitvaṁ sidhyati | tathāpi sthūla-rūpatāpādakatvān mṛd-ādeḥ kāraṇatvam api sidhyatīti bhāvaḥ |

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नन्व्nanvно ведь
अपूर्वम्apūrvamнебывалое
एवevaименно
कार्यम्kāryamследствие,
आरम्भārambhaначинания
विवर्तvivartaи видимости
वादिनाम्vādināmу учащих
इवivaкак,
युष्माकम्yuṣmākamу вас
अपिapiи
ज्ञायतांjñāyatāṁпусть знается?
तत्राहtatrāhaна это говорит:
अन्योन्यापाश्रयात्anyonyāpāśrayāt«взаимной опорой,
सर्वम्sarvamвсё
आद्य्ādyначало
अन्तवद्antavadи конец имеющее —
अवस्तुavastuне-вещь
यत्yatкоторое»
यद्yadчто
आद्य्ādy«начало
अन्तवद्antavadи конец имеющее» —
अपूर्वंapūrvaṁнебывалое
कार्यंkāryaṁследствие,
तत्tatто
पुनर्punarснова —
अवस्तुavastu«не-вещь»,
निरूपणासहम्nirūpaṇāsahamописания не выносящее —
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
तत्रtatraтам
हेतुःhetuḥпричина:
अन्योन्योपश्रयात्anyonyopaśrayāt«взаимной опорой»
यावत्yāvatпокуда
कार्यंkāryaṁследствие
नnaне
जायतेjāyateрождается,
तावत्tāvatдотоле
कारणत्वंkāraṇatvaṁпричиной бытие
मृच्mṛcу глины,
छुक्त्य्chuktyперламутра
आदेर्āderи прочего
नnaне
सिध्यतिsidhyatiдостигается;
कारणत्वासिद्धौkāraṇatvāsiddhauпри причиной бытия недостигнутости
चcaи
कार्यंkāryaṁследствие
नnaне
जायतjāyataрождается
एवेतिevetiименно — так,
परस्परparasparaвзаимной
सापेक्षत्वsāpekṣatvaзависимости
दोषात्doṣātизъяном
ततःtataḥпотому
कारणत्वkāraṇatvaпричиной бытия
सिद्धयेsiddhayeради достижения
कार्यkāryaследствия
शक्तिस्śaktisсила
तत्रावश्यम्tatrāvaśyamтам непременно
अभ्युपगन्तव्याabhyupagantavyāдолжна быть принята
साsāона
चcaи —
कार्यkāryaследствия
सूक्ष्मावस्थैवेतिsūkṣmāvasthaivetiтонкое состояние именно — так
कार्यास्तित्वंkāryāstitvaṁследствия бытие
सिध्यतिsidhyatiдостигается
तथापिtathāpiи так,
स्थूलsthūlaгрубый
रूपतापादकत्वान्rūpatāpādakatvānоблик приводящим бытием,
मृद्mṛdу глины
आदेःādeḥи прочего
कारणत्वम्kāraṇatvamпричиной бытие
अपिapiи
सिध्यतीतिsidhyatītiдостигается — таково
भावःbhāvaḥразумение
Translation

Но ведь пусть и у вас, как у учащих о начинании и о видимости, следствие будет небывалым? На это он говорит: «По взаимной опоре — всё, что имеет начало и конец, есть не-вещь».

Что «имеет начало и конец», то есть небывалое следствие, то и есть «не-вещь», то есть не выносит описания. Причина тому — «по взаимной опоре»: покуда следствие не родилось, глина, перламутр и прочее не становятся причиною; а пока они не причина, следствие и не рождается. Вот изъян взаимной зависимости.

Потому, чтобы причина была причиною, в ней непременно надо признать силу следствия; а она и есть тонкое состояние следствия — так достигается бытие следствия. И вместе с тем, раз глина и прочее приводят его к грубому облику, достигается и их бытие причиною.

Version

d80d0d218e33 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC

Available inRU

Page between verses with