तत्रानन्यत्वे युक्तिं विवृणोति पञ्चभिः— आदाव् अन्ते जनानां सद् बहिर् अन्तः परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस् त्व् अयं स्वयम् ॥ जनानां देहादीनाम् आदौ कारणत्वेन अन्ते चावधित्वेन यत् परमात्मलक्षणं सर्वकारणं वस्तु सद् वर्तमानं, तद् एव स्वयं बहिर् भोग्यं अन्तर् भोक्तृ परावरं चोच्चनीचं तमोऽप्रकाशः ज्योतिः प्रकाशश् च स्फुरति नान्यत् । अन्यस्य तद् विना स्वतः स्फुरणानिरूप्यत्वाद् इति भावः ।
tatrānanyatve yuktiṁ vivṛṇoti pañcabhiḥ— ādāv ante janānāṁ sad bahir antaḥ parāvaram | jñānaṁ jñeyaṁ vaco vācyaṁ tamo jyotis tv ayaṁ svayam || janānāṁ dehādīnām ādau kāraṇatvena ante cāvadhitvena yat paramātma-lakṣaṇaṁ sarva-kāraṇaṁ vastu sad vartamānaṁ, tad eva svayaṁ bahir bhogyaṁ antar bhoktṛ parāvaraṁ cocca-nīcaṁ tamo'prakāśaḥ jyotiḥ prakāśaś ca sphurati nānyat | anyasya tad vinā svataḥ sphuraṇānirūpyatvād iti bhāvaḥ |
И там он раскрывает довод о неинаковости пятью стихами: «Вначале, в конце у рождённых сущее, вовне, внутри, высшее и низшее, знание, познаваемое, речь, сказуемое, тьма и свет — это Он Сам».
«У рождённых», то есть у тел и прочего, «вначале» — как причина, «в конце» — как предел; та вещь, что имеет признак Параматмы, причина всего, «сущее», то есть пребывающая, — она именно «сам»: «вовне» — вкушаемое, «внутри» — вкушающее, «высшее и низшее» — высокое и низкое, «тьма» — непроявленность, «свет» — проявление; так Он сияет, и не иное. Ибо у иного без Него сияние само собою неописуемо. Таков смысл.
70f6d3f7e2a1 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Перечень нарочно берёт пары противоположного: вовне и внутри, тьма и свет, — и обе стороны сводит к одному.
Довод при этом не из перечня, а из последнего слова: сияние иного без Него описать нечем.
И «вначале и в конце» держит границы: причина в начале, предел в конце.