अत्रोच्यते—सत्यं विश्वपालनार्थं परमेश्वरो न किञ्चित् करोति, किन्तु स्वेन सहैवावतीर्णान् वैकुण्ठपार्षदान् तथाधिकारिकदेवाद्यन्तर्गतान् तथा तटस्थान् अन्यांश् च भक्तान् आनन्दयितुं स्वरूपशक्त्याविष्कारेणैव नानावतारान् लीलाश् चासौ प्रकाशयति । तद् उक्तं पाद्मे— मुहूर्तेनापि संहर्तुं शक्तो यद्यपि दानवान् । मद्भक्तानां विनोदार्थं करोमि विविधाः क्रियाः ॥ दर्शनध्यानसंस्पर्शैर् मत्स्यकूर्मविहङ्गमाः । स्वान्य् अपत्यानि पुष्णन्ति तथाहम् अपि पद्मज ॥ इति । हरिभक्तिसुधोदये— नित्यं च पूर्णकामस्य जन्मानि विविधानि मे । भक्तसर्वेष्टदानाय तस्मात् किं ते प्रियं वद ॥ इति । तथा श्रीकुन्तीदेवीवचनं च—भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येम हि स्त्रियः इति । अत्र भक्तियोगविधानार्थं तदर्थम् अवतीर्णं त्वाम् इति टीकानुमतं च । श्रीब्रह्मवचनं च— प्रपञ्चं निष्प्रपञ्चोऽपि विडम्बयसि भूतले । प्रपन्नजनतानन्दसन्दोहं प्रथितुं प्रभो ॥ स्वरूपशक्त्यैवाविष्कारश् च श्रीब्रह्मणैव दर्शितः—एष प्रपन्नवरदो रमयात्मशक्त्या यद् यत् करिष्यति गृहीतगुणावतारः इत्यादिना । गृहीता गुणाः कारुण्यादयो यत्र तथाभूतोऽवतारो यस्येत्य् अर्थः । तद् एवं भक्तानन्दार्थम् एव तान् प्रकटयतस् तस्याननुसंहितम् अपि सुरपक्षपातादिविश्वपालनरूपं तन्मायाकार्यं स्वत एव भवति । लोके यथा केचिद् भक्ताः परस्परं भगवत्प्रेमसुखोल्लासाय मिलिताः, तदनभिज्ञान् अपि कांश्चिन् मार्दङ्गिकादीन् सङ्गृह्य तद्गुणगानानन्देनोन्मत्तवन् नृत्यन्तो विश्वेषाम् एवामङ्गलं घ्नन्ति, मङ्गलम् अपि वर्धयन्तीति । तद् उक्तं, वाग् गद्गदा इत्यादौ, मद्भक्तियुक्तो भुवनं पुनाति इति । एवम् एवोक्तम्— सृष्ट्यादिकं हरेर् नैव प्रयोजनम् अपेक्ष्य तु । कुरुते केवलानन्दाद् यथा मर्त्यस्य नर्तनम् ॥ इति ।
atrocyate—satyaṁ viśva-pālanārthaṁ parameśvaro na kiñcit karoti, kintu svena sahaivāvatīrṇān vaikuṇṭha-pārṣadān tathādhikārika-devādy-antargatān tathā taṭasthān anyāṁś ca bhaktān ānandayituṁ svarūpa-śaktyāviṣkāreṇaiva nānāvatārān līlāś cāsau prakāśayati | tad uktaṁ pādme— muhūrtenāpi saṁhartuṁ śakto yadyapi dānavān | mad-bhaktānāṁ vinodārthaṁ karomi vividhāḥ kriyāḥ || darśana-dhyāna-saṁsparśair matsya-kūrma-vihaṅgamāḥ | svāny apatyāni puṣṇanti tathāham api padmaja || iti | hari-bhakti-sudhodaye— nityaṁ ca pūrṇa-kāmasya janmāni vividhāni me | bhakta-sarveṣṭa-dānāya tasmāt kiṁ te priyaṁ vada || iti | tathā śrī-kuntī-devī-vacanaṁ ca—bhakti-yoga-vidhānārthaṁ kathaṁ paśyema hi striyaḥ iti | atra bhakti-yoga-vidhānārthaṁ tad-artham avatīrṇaṁ tvām iti ṭīkānumataṁ ca | śrī-brahma-vacanaṁ ca— prapañcaṁ niṣprapañco'pi viḍambayasi bhūtale | prapanna-janatānanda-sandohaṁ prathituṁ prabho || svarūpa-śaktyaivāviṣkāraś ca śrī-brahmaṇaiva darśitaḥ—eṣa prapanna-varado ramayātma-śaktyā yad yat kariṣyati gṛhīta-guṇāvatāraḥ ity-ādinā | gṛhītā guṇāḥ kāruṇyādayo yatra tathābhūto'vatāro yasyety arthaḥ | tad evaṁ bhaktānandārtham eva tān prakaṭayatas tasyānanusaṁhitam api sura-pakṣa-pātādi-viśva-pālana-rūpaṁ tan-māyā-kāryaṁ svata eva bhavati | loke yathā kecid bhaktāḥ parasparaṁ bhagavat-prema-sukhollāsāya militāḥ, tad-anabhijñān api kāṁścin mārdaṅgikādīn saṅgṛhya tad-guṇa-gānānandenonmattavan nṛtyanto viśveṣām evāmaṅgalaṁ ghnanti, maṅgalam api vardhayantīti | tad uktaṁ, vāg gad-gadā ity-ādau, mad-bhakti-yukto bhuvanaṁ punāti iti | evam evoktam— sṛṣṭy-ādikaṁ harer naiva prayojanam apekṣya tu | kurute kevalānandād yathā martyasya nartanam || iti |
На это говорится. Верно, ради хранения вселенной Высший Владыка не совершает ничего; но, чтобы обрадовать спутников с Вайкунтхи, сошедших вместе с Ним, тех, кто вошёл в должностных богов и прочих, а также иных преданных из пограничных, Он являет разные нисшествия и игры именно явлением силы Своего облика.
О том сказано в «Падме»: «Хотя Я способен истребить данавов и в один миг, ради утехи Моих преданных Я совершаю разные действия. Взглядом, созерцанием и касанием питают своих детей рыба, черепаха и птица, — так и Я, о лотосорождённый». И в «Хари-бхакти-судходае»: «У Меня, чьи желания вечно полны, рождения разные — ради того, чтобы дать преданному всё желанное; потому скажи, что мило тебе». И речение шри Кунти-деви: «Как бы иначе увидели Тебя мы, женщины, — Ты ведь ради установления преданности?» Тика здесь согласна: «ради установления преданности» — Тебя, ради того сошедшего. И речение шри Брахмы: «Хотя Ты вне развёртывания, Ты представляешь развёртывание на земле, чтобы распространить обилие блаженства предавшихся Тебе людей, Владыка».
И что явление это — именно силою Своего облика, показал тот же шри Брахма: «Этот, дающий дары предавшимся, что ни сделает — с Рамой, Своею силой, — нисшедший, приняв качества» и далее. То есть: тот, чьё нисшествие таково, что в нём приняты качества — милосердие и прочие.
Итак, у Него, являющего их именно ради радости преданных, само собою, без намерения, бывает и склонение на сторону богов и прочее, то есть следствие Его майи, имеющее облик хранения вселенной. Как в мире: иные преданные, сойдясь ради ликования счастья взаимной любви к Бхагавану, соберут каких-нибудь мридангистов и прочих, вовсе того не знающих, и, пляша как обезумевшие от блаженства пения Его качеств, губят недоброе у всех и умножают доброе. О том сказано в «речь заикающаяся» и далее: «соединённый со Мною преданностью очищает мир». И так же: «Не по расчёту на назначение совершает Хари творение и прочее, а от одного блаженства, как пляшет смертный».
9f96b62f19c5 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Ответ переставляет цель: мир хранится не как задача, а как след того, что делается для Своих.
Рыба, черепаха и птица приведены не для красоты: питают взглядом, мыслью, касанием — без усилия и без нужды.
И пример с мридангистами показывает, как достаётся благо посторонним: они попали в круг, который собирали не ради них.