अन्यत्रापि श्रीजामातृमुनिभिर् उपदिष्टस्य जीवलक्षणस्यैवोपजीव्यत्वेन तं लक्षयति त्रिभिः— अहं ममाभिमानोत्थैः कामलोभादिभिर् मलैः । वीतं यदा मनः शुद्धम् अदुःखम् असुखं समम् ॥ तदा पुरुष आत्मानं केवलं प्रकृतेः परम् । निरन्तरं स्वयंज्योतिर् अणिमानम् अखण्डितम् ॥ ज्ञानवैराग्ययुक्तेन भक्तियुक्तेन चात्मना । परिपश्यत्य् उदासीनं प्रकृतिं च हतौजसम् ॥ स्पष्टैव योजना । तत्र अहम् इति पद्येन स आत्मा नित्यनिर्मल इति । आत्मानम् इत्य् अनेनैव अहमर्थ इति, अन्यथा ह्य् आत्मत्वप्रतीत्यभावः स्यात् । केवलम् इत्य् अनेन एकरूपस्वरूपभाक् इति । प्रकृतेः परम् इत्य् अनेन विकाररहितः । भक्तियुक्तेन इत्य् अनेन परमात्मप्रसादाधीनतत्प्रकाशत्वात् । निरन्तरम् इत्य् अनेन नित्यत्वात् परमात्मैकशेषत्वम् इति । स्वयंज्योतिर् इत्य् अनेन स्वस्मै स्वयंप्रकाश इति ज्ञानमात्रात्मको न च इति च । अणिमानम् इत्य् अनेनाणुर् एवेति प्रतिक्षेत्रं भिन्न इति च । अखण्डितम् इत्य् अनेन विच्छिन्नज्ञानादिशक्तित्वात् ज्ञातृत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वनिजधर्मक इति व्यञ्जितम् ॥ ॥
anyatrāpi śrī-jāmātṛ-munibhir upadiṣṭasya jīva-lakṣaṇasyaivopajīvyatvena taṁ lakṣayati tribhiḥ— ahaṁ mamābhimānotthaiḥ kāma-lobhādibhir malaiḥ | vītaṁ yadā manaḥ śuddham aduḥkham asukhaṁ samam || tadā puruṣa ātmānaṁ kevalaṁ prakṛteḥ param | nirantaraṁ svayaṁ-jyotir aṇimānam akhaṇḍitam || jñāna-vairāgya-yuktena bhakti-yuktena cātmanā | paripaśyaty udāsīnaṁ prakṛtiṁ ca hataujasam || spaṣṭaiva yojanā | tatra aham iti padyena sa ātmā nitya-nirmala iti | ātmānam ity anenaiva aham-artha iti, anyathā hy ātmatva-pratīty-abhāvaḥ syāt | kevalam ity anena eka-rūpa-svarūpa-bhāk iti | prakṛteḥ param ity anena vikāra-rahitaḥ | bhakti-yuktena ity anena paramātma-prasādādhīna-tat-prakāśatvāt | nirantaram ity anena nityatvāt paramātmaika-śeṣatvam iti | svayaṁ-jyotir ity anena svasmai svayaṁ-prakāśa iti jñāna-mātrātmako na ca iti ca | aṇimānam ity anenāṇur eveti prati-kṣetraṁ bhinna iti ca | akhaṇḍitam ity anena vicchinna-jñānādi-śaktitvāt jñātṛtva-kartṛtva-bhoktṛtva-nija-dharmaka iti vyañjitam || ||
И в ином месте, имея опорою именно тот признак дживы, что преподан Шри Джаматри-муни, он обозначает его тремя стихами:
«Когда ум оставлен скверными — желанием, жадностью и прочими, — поднятыми самомнением „я“ и „моё“, и чист, без страдания, без счастья, ровен, — тогда человек созерцает душу: одну, выше пракрити, непрерывную, саму свет, атомарную, нераздроблённую, безучастную, — умом, соединённым со знанием и бесстрастием, соединённым и с преданностью; и пракрити — сокрушённой силы».
Сочетание тут ясно. И там стихом «„я“» сказано: «та душа вечно чиста». Словом «душу» — «предмет „я“»: иначе не было бы и постижения её как души. Словом «одну» — «одного облика, обладающая собственным обликом». Словами «выше пракрити» — «лишённая изменения». Словами «соединённым с преданностью» — что проявление её подвластно милости Параматмы. Словом «непрерывную» — по вечности — «остаток одной лишь Параматмы». Словами «сама свет» — «себе сама себя являющая» и «и не сущая одним лишь знанием». Словом «атомарную» — «атомарна именно» и «в каждом поле отдельна». А словом «нераздроблённую» — что силы знания и прочего у неё непресекаемы, то есть «её свои свойства — быть знающим, деятелем и вкушающим».
7c83f8096855 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Стих разобран как список: каждому слову поставлен в соответствие один из признаков, данных учителем.
И признак с преданностью стоит не в конце, а среди прочих: видеть душу удаётся лишь по милости.
Последнее слово — «нераздроблённая» — отвечает на вопрос, как атом может знать, делать и вкушать.