तयोर् एकतरो ह्य् अर्थः प्रकृतिः सोभयात्मिका । ज्ञानं त्व् अन्यतमो भावः पुरुषः सोऽभिधीयते ॥ टीका च—तयोर् द्विधाभूतयोर् अंशयोर् मध्ये उभयात्मिका कार्यकारणरूपिणी । इत्य् एषा । एवं श्रीविष्णुपुराणे—विष्णोः स्वरूपात् परतो हि तेऽन्ये रूपे प्रधानं पुरुषश् च विप्र इत्य् अत्र तेषाम् एव टीका च—परतो निरुपाधेर् विष्णोः स्वरूपात् ते प्रागुक्ते प्रधानं पुरुषश् च इति द्वे रूपे अन्ये मायाकृते इति ॥ ॥
tayor ekataro hy arthaḥ prakṛtiḥ sobhayātmikā | jñānaṁ tv anyatamo bhāvaḥ puruṣaḥ so'bhidhīyate || ṭīkā ca—tayor dvidhā-bhūtayor aṁśayor madhye ubhayātmikā kārya-kāraṇa-rūpiṇī | ity eṣā | evaṁ śrī-viṣṇu-purāṇe—viṣṇoḥ svarūpāt parato hi te'nye rūpe pradhānaṁ puruṣaś ca vipra ity atra teṣām eva ṭīkā ca—parato nirupādher viṣṇoḥ svarūpāt te prāg-ukte pradhānaṁ puruṣaś ca iti dve rūpe anye māyā-kṛte iti || ||
«Из тех двоих один предмет — пракрити, и она имеет природу обоих; а знание — иное состояние: оно именуется „пурушей“».
И тика: «„Из тех двоих“ — среди долей, ставших надвое; „имеющая природу обоих“ — имеющая облик следствия и причины». Такова она.
Так и в прекрасной «Вишну-пуране»: «Ведь выше собственного облика Вишну те иные два облика — прадхана и пуруша, о випра». И тика на них: «„Выше“ — собственного облика Вишну, безоблачного; „те“ — прежде названные: „прадхана и пуруша“; два облика „иные“, сделанные майей». Такова она.
5187a9799378 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Слово «пуруша» здесь взято в счёте санкхьи и означает не Владыку, а знание, ставшее стороной двоицы.
Пракрити названа имеющей природу обоих — следствия и причины: она и то, из чего, и то, что вышло.
И оба облика прямо названы сделанными: не рядом с Ним, а ниже.