तद् एवं च पाद्मोत्तरखण्डे देवीं प्रति पाषण्डशास्त्रं गणयता श्रीमहादेवेनोक्तम्— मायावादम् असच् छास्त्रं प्रच्छन्नं बौद्धम् उच्यते । मयैवं कथितं देवि कलौ ब्राह्मणरूपिणा ॥ वेदान्ते तु महाशास्त्रे मायावादम् अवैदिकम् । मयैव वक्ष्यते देवि जगतां नाशकारणात् ॥ इति । तच् चासुराणां मोहनार्थं भगवत एवाज्ञयेति तत्रैवोक्तम् अस्ति । तया च पाद्म एवान्यत्र शैवे च— द्वापरादौ युगे भूत्वा कलया मानुषादिषु । स्वागमैः कल्पतैस् त्वं च जनान् मद्विमुखान् कुरु ॥ इति श्रीभगवद्वाक्यम् इति दिक् । अत एवोक्तं श्रीनृसिंहपुराणे यमवाक्ये— विषधरकणभक्षशङ्करोक्तीर् दशबलपञ्चशिखाक्षपादवादान् । महद् अपि सुविचार्य लोकतन्त्रं भगवदुपास्तिम् ऋते न सिद्धिर् अस्ति ॥ इति । सर्वेऽत्र वादग्रन्था एव निर्दिष्टाः, न तु मन्त्रग्रन्था इति नामाक्षरम् एव साक्षान् निर्दिष्टम् इति च नान्यथा मननीयम्, आनन्दमयोऽभ्यासात् इत्यादिषु वेदान्तसूत्रकारमतं तत्र दूष्यत इति । अतो यत् क्वचित् तत्तत्प्रशंसा वा स्यात्, तद् अपि नितान्तनास्तिकवादं निर्जित्यांशेनाप्य् आस्तिक्यवादः ख्यापित इत्य् अपेक्षया ज्ञेयम् । तस्मात् स्वतन्त्र ईश्वर एव सर्वस्रष्टा, न तु जीवः स्वाज्ञानेन स्वशक्त्यैवेत्य् आयातम् । तद् उक्तं श्रीबादरायणेनापि बहुत्र, संज्ञामूर्तिकॢप्तिस् तु त्रिवृत् कुर्वत उपदेशात् इत्यादिषु । अतस् तन्मनोऽसृजत मनः प्रजापतिम् इत्यादौ मनःशब्देन समष्टिमनोऽधिष्ठाता श्रीमान् अनिरुद्ध एव, बहु स्यां प्रजायेय इति तत्सङ्कल्प एव वा वाच्यः । सत्यस्वाभाविकाचिन्त्यशक्तिः परमेश्वरस् तुच्छमायिकम् अपि न कुर्यात्, चिन्तामणीनाम् अधिपतिः स्वयं चिन्तामणिर् एव वा कूटकनकादिवत् । तथा च माध्वभाष्यप्रमाणिता श्रुतिः—अथैनम् आहुः सत्यकर्मेति सत्यं ह्य् एवेदं विश्वम् असृजत इति । एवं च— सत्यव्रतं सत्यपरं त्रिसत्यं सत्यस्य योनिं निहितं च सत्ये । सत्यस्य सत्यम् ऋतसत्यनेत्रं सत्यात्मकं त्वां शरणं प्रपन्नः ॥ इत्य् अत्र सत्यसङ्कल्पत्वं सत्यपरायणत्वं सृष्ट्यादिलीलात्रयेषु सत्यत्वं, सत्यस्य विश्वस्य कारणत्वं सत्य एव, विश्वस्मिन्न् अन्तर्यामितया स्थितत्वं सत्यस्य तस्य सत्यताहेतुत्वं, सत्यवचनस्याव्यभिचारिदृष्टेश् च प्रवर्तकत्वं, सत्यरूपत्वम् इत्य् एतेषाम् अर्थानाम् आकृतं परिपाटी च सङ्गच्छते । अन्यथा सत्यस्य योनिम् इत्य् आदौ त्रये तत्रापि निहितं च सत्य इत्य् अत्राकस्माद् अर्धजरतीयन्यायेन कष्टकल्पनामयार्थान्तरे तु भगवता स्वप्रतिश्रुतं सत्यकृतं यत् तत् तद् युक्तम् एवेत्य् अतो ब्रह्मादिभिस् तस्य तथा स्तवे स्वारस्यभङ्गः स्यात् प्रक्रमभङ्गश् च । तस्मात् सत्यम् एव विश्वम् इति स्थितम् ॥ ॥
tad evaṁ ca pādmottara-khaṇḍe devīṁ prati pāṣaṇḍa-śāstraṁ gaṇayatā śrī-mahādevenoktam— māyāvādam asac chāstraṁ pracchannaṁ bauddham ucyate | mayaivaṁ kathitaṁ devi kalau brāhmaṇa-rūpiṇā || vedānte tu mahā-śāstre māyāvādam avaidikam | mayaiva vakṣyate devi jagatāṁ nāśa-kāraṇāt || iti | tac cāsurāṇāṁ mohanārthaṁ bhagavata evājñayeti tatraivoktam asti | tayā ca pādma evānyatra śaive ca— dvāparādau yuge bhūtvā kalayā mānuṣādiṣu | svāgamaiḥ kalpatais tvaṁ ca janān mad-vimukhān kuru || iti śrī-bhagavad-vākyam iti dik | ata evoktaṁ śrī-nṛsiṁha-purāṇe yama-vākye— viṣadhara-kaṇabhakṣa-śaṅkaroktīr daśabala-pañcaśikhākṣapāda-vādān | mahad api suvicārya loka-tantraṁ bhagavad-upāstim ṛte na siddhir asti || iti | sarve'tra vāda-granthā eva nirdiṣṭāḥ, na tu mantra-granthā iti nāmākṣaram eva sākṣān nirdiṣṭam iti ca nānyathā mananīyam, ānanda-mayo'bhyāsāt ity-ādiṣu vedānta-sūtra-kāra-mataṁ tatra dūṣyata iti | ato yat kvacit tat-tat-praśaṁsā vā syāt, tad api nitānta-nāstika-vādaṁ nirjityāṁśenāpy āstikya-vādaḥ khyāpita ity apekṣayā jñeyam | tasmāt svatantra īśvara eva sarva-sraṣṭā, na tu jīvaḥ svājñānena sva-śaktyaivety āyātam | tad uktaṁ śrī-bādarāyaṇenāpi bahutra, saṁjñā-mūrti-kḷptis tu trivṛt kurvata upadeśāt ity-ādiṣu | atas tan-mano'sṛjata manaḥ prajāpatim ity-ādau manaḥ-śabdena samaṣṭi-mano'dhiṣṭhātā śrīmān aniruddha eva, bahu syāṁ prajāyeya iti tat-saṅkalpa eva vā vācyaḥ | satya-svābhāvikācintya-śaktiḥ parameśvaras tuccha-māyikam api na kuryāt, cintāmaṇīnām adhipatiḥ svayaṁ cintāmaṇir eva vā kūṭa-kanakādivat | tathā ca mādhva-bhāṣya-pramāṇitā śrutiḥ—athainam āhuḥ satya-karmeti satyaṁ hy evedaṁ viśvam asṛjata iti | evaṁ ca— satya-vrataṁ satya-paraṁ tri-satyaṁ satyasya yoniṁ nihitaṁ ca satye | satyasya satyam ṛta-satya-netraṁ satyātmakaṁ tvāṁ śaraṇaṁ prapannaḥ || ity atra satya-saṅkalpatvaṁ satya-parāyaṇatvaṁ sṛṣṭy-ādi-līlā-trayeṣu satyatvaṁ, satyasya viśvasya kāraṇatvaṁ satya eva, viśvasminn antaryāmitayā sthitatvaṁ satyasya tasya satyatā-hetutvaṁ, satya-vacanasyāvyabhicāri-dṛṣṭeś ca pravartakatvaṁ, satya-rūpatvam ity eteṣām arthānām ākṛtaṁ paripāṭī ca saṅgacchate | anyathā satyasya yonim ity ādau traye tatrāpi nihitaṁ ca satya ity atrākasmād ardha-jaratīya-nyāyena kaṣṭa-kalpanā-mayārthāntare tu bhagavatā sva-pratiśrutaṁ satya-kṛtaṁ yat tat tad yuktam evety ato brahmādibhis tasya tathā stave svārasya-bhaṅgaḥ syāt prakrama-bhaṅgaś ca | tasmāt satyam eva viśvam iti sthitam || ||
Потому в последнем разделе «Падмы», перечисляя богине безбожные писания, шри Махадева сказал: «Майявада — не писание, её зовут скрытым буддизмом; мною она так поведана, богиня, в кали, в облике брахмана. А в веданте, великом писании, неведическую майяваду скажу именно я, богиня, ради погибели миров». И там же сказано, что это — ради обольщения асуров и именно по повелению Бхагавана. С этим сходится и речение Бхагавана в другом месте «Падмы» и в шайве: «Явившись долею в двапару и далее среди людей и прочих, своими измышлёнными преданиями отврати людей от Меня».
Потому и сказано в «Нрисимха-пуране», в речении Ямы: «Речи змееносца, зернояда и Шанкары, учения десятисильного, Панчашикхи и Акшапады — хорошо обдумав даже великое устроение мира, без почитания Бхагавана достижения нет».
Здесь указаны именно книги учений, а не книги мантр; и раз прямо назван слог имени, иначе мыслить нельзя: там порочится мнение творца «Веданта-сутры» в «блаженством полный — по повторению» и далее. Потому если где-то и встретится похвала тому или иному из них, её надо понимать по соотнесению: одолев учение совершенно безбожное, он хотя бы отчасти объявил учение благочестивое.
Итак, выходит, что творец всего — именно самостоятельный Владыка, а не существо своим незнанием и своею силой. О том и шри Бадараяна говорит во многих местах: «Устроение же наименования и образа — у творящего троякое, по наставлению» и далее.
Потому в «он сотворил ум», «ум — Праджапати» и далее словом «ум» надо звать именно славного Анируддху, предстоятеля совокупного ума, или же Его замысел: «да буду многим, да рожусь». Высший Владыка, чья собственная непостижимая сила истинна, не сделал бы даже ничтожного, от майи; или — владыка камней желаний и сам камень желаний, а не поддельное золото. Так и шрути, удостоверенное толкованием мадхвы: «Тогда его зовут тем, чьё дело истинно: ведь истинное — эту вселенную — он сотворил».
И потому в «Обет истины, истину имеющего высшим, трижды истинного, лоно истинного, и вложенного в истину, истину истинного, око правды и истины, чья природа истина, — Тебя обрёл я прибежищем» всё сходится и по смыслам, и по их порядку: истинность замысла; преданность истине; истинность в трёх играх — творении и прочих; бытие причиною истинной вселенной именно в истине; пребывание во вселенной внутренним правителем; бытие причиною истинности того истинного; бытие тем, кто заводит истинное слово и неотлучный взгляд; и бытие обликом истины.
Иначе, в трёх — «лоно истинного» и далее, — и там же «и вложенного в истину» пришлось бы ни с того ни с сего, по правилу полустарухи, брать иной смысл, полный натужных измышлений, тогда как обещанное Самим Бхагаваном и сделанное истиною уместно именно так. А при таком чтении у Брахмы и прочих в этом восхвалении разрушился бы и собственный вкус речи, и её последовательность. Потому установлено: вселенная именно истинна.
b3ad3d00b764 · published Sep 20, 2026, 3:59:55 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Свидетельство о скрытом буддизме приведено вместе с его же объяснением: сказано по повелению и с определённой целью.
Проверка стиха Ямы сделана по жанру: перечислены книги споров, а не книги мантр.
И восхваление Брахмы прочитано целиком: восемь раз названная истина не может стоять над миром, который объявлен неистинным.