अथ प्रवर्तते इत्यादि प्रकृतम् एव पद्यं व्याख्यायते । ननु गुणाद्यभावान् निर्विशेष एवासौ लोकः? इत्य् आशङ्क्य तत्र विशेषस् तस्याः शुद्धसत्त्वात्मिकायाः स्वरूपानतिरिक्तशक्तेर् एव विलासरूप इति द्योतयंस् तम् एव विशेषं दर्शयति—हरेर् इति । सुराः सत्त्वप्रभवाः, असुराः रजस्तमःप्रभवाः, तैर् अर्चिताः । तेभ्योऽर्हत्तमा इत्य् अर्थः, गुणातीतत्वाद् एवेति भावः । तान् एव वर्णयति—श्यामावदाता इति । श्यामाश् च अवदाता उज्ज्वलाश् च ते । पद्मनेत्राः पीतवस्त्राः सुरुचोऽतिकमनीयाः सुपेशसोऽतिसुकुमाराः । उन्मिषन्त इव प्रभावन्तो मणिप्रवेका मण्युत्तमा येषु तानि निष्काणि पदकान्य् आभरणानि येषां ते सुवर्चसस् तेजस्विनः । प्रवालेति । केऽपि तेभ्यः श्रीभगवत्सारूप्यं लब्धवद्भ्योऽन्ये प्रवालादिसमवर्णाः । पुनर् अपि लोकं वर्णयति—भ्राजिष्णुभिर् इति । श्रीर् यत्रेति । श्रीः स्वरूपशक्तिः रूपिणी तत्प्रेयसीरूपा मानं पूजां विभूतिभिः स्वसखीरूपाभिः । प्रेङ्खम् आन्दोलनं श्रिता विलासेन । कुसुमाकारो वसन्तः, तदनुगा भ्रमराः, तैर् विविधं गीयमाना । स्वयं प्रियस्य हरेः कर्म गायन्ती भवति ।
atha pravartate ity-ādi prakṛtam eva padyaṁ vyākhyāyate | nanu guṇādy-abhāvān nirviśeṣa evāsau lokaḥ? ity āśaṅkya tatra viśeṣas tasyāḥ śuddha-sattvātmikāyāḥ svarūpānatirikta-śakter eva vilāsa-rūpa iti dyotayaṁs tam eva viśeṣaṁ darśayati—harer iti | surāḥ sattva-prabhavāḥ, asurāḥ rajas-tamaḥ-prabhavāḥ, tair arcitāḥ | tebhyo'rhattamā ity arthaḥ, guṇātītatvād eveti bhāvaḥ | tān eva varṇayati—śyāmāvadātā iti | śyāmāś ca avadātā ujjvalāś ca te | padma-netrāḥ pīta-vastrāḥ suruco'tikamanīyāḥ supeśaso'tisukumārāḥ | unmiṣanta iva prabhāvanto maṇi-pravekā maṇy-uttamā yeṣu tāni niṣkāṇi padakāny ābharaṇāni yeṣāṁ te suvarcasas tejasvinaḥ | pravāleti | ke'pi tebhyaḥ śrī-bhagavat-sārūpyaṁ labdhavadbhyo'nye pravālādi-sama-varṇāḥ | punar api lokaṁ varṇayati—bhrājiṣṇubhir iti | śrīr yatreti | śrīḥ svarūpa-śaktiḥ rūpiṇī tat-preyasī-rūpā mānaṁ pūjāṁ vibhūtibhiḥ sva-sakhī-rūpābhiḥ | preṅkham āndolanaṁ śritā vilāsena | kusumākāro vasantaḥ, tad-anugā bhramarāḥ, tair vividhaṁ gīyamānā | svayaṁ priyasya hareḥ karma gāyantī bhavati |
Далее толкуется тот же разбираемый стих, «действуют» и прочее. Заподозрив: «но ведь раз нет там ни гун, ни прочего, мир этот без всяких особостей?» — он показывает, что особость там есть, и что она есть облик игры той самой силы, чьё существо — чистая саттва и которая от собственной Его природы неотлична; и являет ту особость словами «Хари».
«Боги» — происшедшие от саттвы, «асуры» — от раджаса и тамаса; ими «чтимые», то есть достойнейшие их: именно потому, что гуны превзойдены.
Их же он и описывает: «тёмно-сияющие» — и тёмные, и светлые, блистательные; с глазами-лотосами, в жёлтых одеждах; «прекрасные» — прелестнейшие, «благообразные» — нежнейшие; те, у кого подвески, медальоны и украшения с лучшими, отборными самоцветами, словно сверкающими, сияющими; «блистательные» — сияющие. «Коралла»: некоторые иные, отличные от обретших облик, сходный со Шри Бхагаваном, цветом равны кораллу и прочему.
И снова описывает мир: «сияющими».
«Где Шри». «Шри» — собственная сила; «воплощённая» — в облике Его возлюбленной; «почитание» — поклонение; «богатствами» — теми, чей облик её подруги. «Качели» — качание, занятое ею для забавы. «Источник цветов» — весна, спутники её — пчёлы; ими она многообразно «воспеваема», а сама «поёт» «деяния» «любимого» Хари.
d8728fc0ead4 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 11:13:10 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Возражение поставлено ровно там, где обычно кончают: если нет гун, нет и различий.
Ответ переворачивает довод — различия там есть, но они игра силы, а не вещества.
Потому и описание не убирается, а разбирается до последней подробности: цвет кожи, подвески, качели.