एवं तस्य नित्यत्वविभुत्वे साधिते । तथैव व्याख्यातं श्रीस्वामिभिर् अष्टमस्य षष्ठे— अनाविराविरासेयं नाभूताभूद् इति ब्रुवन् । ब्रह्माभिप्रैति नित्यत्वविभुत्वे भगवत्तनोर् ॥ इति । तथा हि श्लोकद्वयं तट्टीका च— अजातजन्मस्थितिसंयमायागुणाय निर्वाणसुखार्णवाय । अणोर् अणिम्नेऽपरिगण्यधाम्ने महानुभावाय नमो नमस् ते ॥ रूपं तवैतत् पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर् वैदिकतान्त्रिकेण । योगेन धातः सह नस् त्रिलोकान् पश्याम्य् अमुष्मिन्न् उ ह विश्वमूर्तौ ॥ श्रीमूर्तेर् अयम् आविर्भाव एव, न त्व् अस्मदादिवज् जन्मादि तवास्तीत्य् आह—न जाता जन्मादयो यस्य । कुतः? अगुणाय, अतो निर्वाणसुखस्यार्णवाय, अपारमोक्षसुखरूपायेत्य् अर्थः । तथाप्य् अणोर् अप्य् अणिम्नेऽतिसूक्ष्माय, दुर्ज्ञानत्वात् । वस्तुतस् त्व् अपरिगण्यम् इयत्तातीतं धाम मूर्तिर् यस्य तस्मै । न चैतद् असंभावितम्, यतो महान् अचिन्त्योऽनुभावो यस्य तस्मै ॥ तन्मूर्तेः सनातनत्वम् अपरिमेयत्वं चोपपादयति—रूपम् इति । हे पुरुषर्षभ! हे धातः! एतत् तव रूपं वैदिकेन तान्त्रिकेण च योगेनोपायेन श्रेयोऽर्थिभिः सदा इज्यं पूज्यं, अतो नेदम् इदानीम् अपूर्वं जातम् इति भावः । ननु यूयं देवाः पूज्यत्वेन प्रसिद्धाः? सत्यं, सर्वेऽप्य् अत्रैवान्तर्भूता इत्य् आह । अहो, ह स्फुटम् । अमुष्मिंस् त्वयि नोऽस्मांस् त्रिलोकांश् च सह पश्यामि । तत्र हेतुः—विश्वं मूर्तौ यस्य, अतस् तवैतद् रूपं परिच्छिन्नम् अपि न भवतीत्य् अर्थः । इत्य् एषा । अत्र निर्वाणसुखार्णवाय इत्य् अर्णवत्वरूपकेण निर्वाणसुखमात्रत्वं निरस्य, ततोऽप्य् अधिकमहासुखत्वम् दर्शितम् । तद् उक्तं श्रीध्रुवेन— या निर्वृतिस् तनुभृतां तव पादपद्मध्यानाद् भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्य् अपि नाथ मा भूत् किं त्व् अन्तकासिलुलितात् पततां विमानात् ॥ इति । तथा अणोर् अणिम्ने इति प्रोच्य, अपरिमेयधाम्ने इत्य् उक्तेर् अचिन्त्यशक्तित्वरूपेण महानुभावत्वेन सर्वपरिमाणाधारत्वं तव दर्शितम् इति विशेषोऽपि ज्ञेयः ॥ ॥
evaṁ tasya nityatva-vibhutve sādhite | tathaiva vyākhyātaṁ śrī-svāmibhir aṣṭamasya ṣaṣṭhe— anāvirāvirāseyaṁ nābhūtābhūd iti bruvan | brahmābhipraiti nityatva-vibhutve bhagavat-tanor || iti | tathā hi śloka-dvayaṁ taṭ-ṭīkā ca— ajāta-janma-sthiti-saṁyamāyā-guṇāya nirvāṇa-sukhārṇavāya | aṇor aṇimne'parigaṇya-dhāmne mahānubhāvāya namo namas te || rūpaṁ tavaitat puruṣarṣabhejyaṁ śreyo'rthibhir vaidika-tāntrikeṇa | yogena dhātaḥ saha nas tri-lokān paśyāmy amuṣminn u ha viśva-mūrtau || śrī-mūrter ayam āvirbhāva eva, na tv asmad-ādivaj janmādi tavāstīty āha—na jātā janmādayo yasya | kutaḥ? aguṇāya, ato nirvāṇa-sukhasyārṇavāya, apāra-mokṣa-sukha-rūpāyety arthaḥ | tathāpy aṇor apy aṇimne'tisūkṣmāya, durjñānatvāt | vastutas tv aparigaṇyam iyattātītaṁ dhāma mūrtir yasya tasmai | na caitad asaṁbhāvitam, yato mahān acintyo'nubhāvo yasya tasmai || tan-mūrteḥ sanātanatvam aparimeyatvaṁ copapādayati—rūpam iti | he puruṣarṣabha! he dhātaḥ! etat tava rūpaṁ vaidikena tāntrikeṇa ca yogenopāyena śreyo'rthibhiḥ sadā ijyaṁ pūjyaṁ, ato nedam idānīm apūrvaṁ jātam iti bhāvaḥ | nanu yūyaṁ devāḥ pūjyatvena prasiddhāḥ? satyaṁ, sarve'py atraivāntarbhūtā ity āha | aho, ha sphuṭam | amuṣmiṁs tvayi no'smāṁs trilokāṁś ca saha paśyāmi | tatra hetuḥ—viśvaṁ mūrtau yasya, atas tavaitad rūpaṁ paricchinnam api na bhavatīty arthaḥ | ity eṣā | atra nirvāṇa-sukhārṇavāya ity arṇavatva-rūpakeṇa nirvāṇa-sukha-mātratvaṁ nirasya, tato'py adhika-mahā-sukhatvam darśitam | tad uktaṁ śrī-dhruvena— yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṁ tava pāda-padma-dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṁ tv antakāsi-lulitāt patatāṁ vimānāt || iti | tathā aṇor aṇimne iti procya, aparimeya-dhāmne ity ukter acintya-śaktitva-rūpeṇa mahānubhāvatvena sarva-parimāṇādhāratvaṁ tava darśitam iti viśeṣo'pi jñeyaḥ || ||
Так доказаны Его вечность и вездесущность. Так же истолковали это и стопы Шри Свами в шестой главе восьмой песни:
«Говоря „неявленный — явился, не бывший — стал“, Брахма разумеет вечность и вездесущность тела Бхагавана».
Вот эти две строфы и тика к ним:
«Тому, у кого рождение, пребывание и уничтожение не рождены, кто без свойств, кто океан счастья покоя, кто тоньше атома и чья обитель неисчислима, кто велик силою, — поклон, поклон Тебе».
«Этот Твой образ, о бык средь мужей, чтим ищущими блага путём ведийским и тантрийским; и в том, о Устроитель, в ком вселенная — образ, вижу я вот, о, и нас, и три мира».
То есть: это лишь явление прекрасного образа, а рождения и прочего, как у нас и прочих, у Тебя нет, — так он говорит: «у кого рождение и прочее не рождены». Отчего? «Кто без свойств»; потому Он и «океан счастья покоя», то есть имеет обликом безбрежное счастье освобождения.
И всё же «тоньше и атома» — крайне тонок, ибо труднопознаваем. На деле же Его «обитель», то есть образ, «неисчислима» — превзошла всякую меру. И это не немыслимо, ибо «сила» Его «велика», то есть непостижима.
Вечность и неизмеримость Его образа он обосновывает: «образ» и далее. «О бык средь мужей! О Устроитель! Этот Твой образ» «ведийским и тантрийским» «способом», то есть средством, «ищущими блага» всегда «чтим», то есть почитаем; потому смысл тот, что не ныне Он родился небывалым.
Но ведь вы, боги, и сами известны как почитаемые? Верно; но все они включены сюда же, — говорит он: «о», «вот», то есть явно; «в том», в Тебе, «вижу» я «вместе» «нас» и «три мира». Причина тому: «в чьём образе — вселенная»; потому смысл тот, что этот Твой образ не есть ограниченный. Так она.
Здесь словами «океану счастья покоя» — метафорою океана — отвергнуто то, будто Он лишь счастье покоя, и показано счастье большее и того, великое. О том сказано Шри Дхрувой:
«Та отрада, что бывает у носящих тела от созерцания лотоса Твоих стоп или от слушания бесед о Твоих людях, — да не будет она, о Владыка, и в Брахмане, в собственном его величии, не то что у падающих с колесницы, сокрушаемых мечом смерти».
Так же, сказав «тоньше атома» и затем «чья обитель неизмерима», — этим речением показано, что Ты, будучи великим силою, то есть имея непостижимую силу, есть опора всех мер. Вот и ещё одна особенность, которую надо знать.
8c5c5f4279c7 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 11:13:10 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Возражение простое: если Он «явился», значит прежде Его не было.
Ответ идёт от слов самого Брахмы: образ, который всегда чтили и по ведам, и по тантрам, не может начаться сегодня.
А «океан» в эпитете не украшение: он отделяет счастье Бхагавана от счастья покоя, и Дхрува говорит о том же прямо.