अथ चतुष्पात्त्वे च त्रिलोकीव्यवस्थावत् पक्षान्तरं दर्शयति— पादास् त्रयो बहिश् चासन्न् अप्रजानां य आश्रमाः । अन्तस् त्रिलोक्यास् त्व् अपरो गृहमेधोऽबृहद्व्रतः ॥ चशब्दः उक्तसमुच्चयार्थः । प्रपञ्चाद् बहिः पादास् त्रय आसन्न् एव प्रपञ्चात्मकस्य चतुर्थपादस्यैव विभागविवक्षायां तु त्रिलोक्या बहिश् चान्ये पादास् त्रय आसन्न् इत्य् एवं मन्त्रेऽपि हि तथैव पुनःशब्दः । ते के? अप्रजानां ब्रह्मचारिवनस्थयतीनाम् आश्रमाः प्राप्या ये लोकाः । अत एव धर्मत्रयप्राप्यत्वात् चतुर्णाम् अपि त्रिपात्त्वम् । अपरस् तु चतुर्थः पादस् त्रिलोक्या अन्तर् इति गृहमेधस् तत्प्राप्यः, यस्माद् अबृहद्व्रतो ब्रह्मचर्यरहित इति ।
atha catuṣpāttve ca trilokī-vyavasthāvat pakṣāntaraṁ darśayati— pādās trayo bahiś cāsann aprajānāṁ ya āśramāḥ | antas tri-lokyās tv aparo gṛha-medho'bṛhad-vrataḥ || ca-śabdaḥ ukta-samuccayārthaḥ | prapañcād bahiḥ pādās traya āsann eva prapañcātmakasya caturtha-pādasyaiva vibhāga-vivakṣāyāṁ tu trilokyā bahiś cānye pādās traya āsann ity evaṁ mantre'pi hi tathaiva punaḥ-śabdaḥ | te ke? aprajānāṁ brahmacāri-vanastha-yatīnām āśramāḥ prāpyā ye lokāḥ | ata eva dharma-traya-prāpyatvāt caturṇām api tripāttvam | aparas tu caturthaḥ pādas trilokyā antar iti gṛha-medhas tat-prāpyaḥ, yasmād abṛhad-vrato brahmacarya-rahita iti |
Теперь, при четырёхчетвертности, он показывает иное положение — по образцу распорядка трёх миров:
«И три четверти были вне — те ашрамы бездетных; а иная, внутри трёх миров, — домохозяин-жертвователь, не великого обета».
Слово «и» здесь служит присоединению к сказанному: «три четверти» «были» именно «вне» проявленного мира. А при намерении высказать деление самой четвёртой четверти, составляющей проявленный мир, — «и иные три четверти были вне трёх миров»; так же и в мантре есть слово «снова».
Кто же они? «Бездетных», то есть брахмачари, ванапрастх и подвижников, «ашрамы» — то есть те миры, что ими достижимы. И раз они достижимы тремя законами, то и у четырёх есть трёхчетвертность.
А «иная», то есть четвёртая четверть, — «внутри трёх миров»: она достижима «домохозяину-жертвователю», ибо он «не великого обета», то есть лишён брахмачарьи.
1ca4a7ebabb4 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 11:13:10 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Тот же счёт применён вторично — уже внутри проявленного мира.
Три ашрама без потомства выводят за три мира, домохозяйство оставляет внутри.
Это не оценка людей, а описание того, куда какой образ жизни доводит.