षट्सन्दर्भ
Sandarbha Two — Bhagavat: The Lord as a Person2.102.1जीव गोस्वामी
225 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 2.102.1
॥
देवनागरी

अथ तत्पूर्वकं विदुषां भक्त्यैव साक्षाद् अनुभवनीयत्वम् आह त्रिभिः— न पश्यति त्वां परम् आत्मनोऽजनो न बुध्यतेऽद्यापि समाधियुक्तिभिः । कुतोऽपतदेवरे तस्य मनःशरीरधीर्विसर्गसृष्टा वयम् अप्रकाशाः ॥ अजनोऽजो ब्रह्मापि त्वाम् अद्यापि न पश्यति, न च बुध्यते । कथम्भूतम्? आत्मनः परं प्रत्यग्रूपम् । कैर् हेतुभिर् अपि न बुध्यते न पश्यति च? समाधियुक्तिभिः ब्रह्मसमाधिनाप्य् अपरोक्षं न पश्यति । युक्तिभिः परोक्षम् अपि न सम्यग् बुध्यत इत्य् अर्थः । अपरेऽर्वाचीनास् तु कुतस् त्वां पश्येयुर् बुध्येरन् वा? अर्वाचीनत्वे हेतुः—तस्य ब्रह्मणः । मनश् च शरीरं च धीश् च सत्त्वतमोरजःकार्याणि ताभिर् विविधा ये देवतिर्यङ्नराणां सर्गास् तेषु सृष्टाः । तत्रापि वयम् अप्रकाशा अज्ञाः कुतः पश्येम? इत्य् अर्थः ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha tat-pūrvakaṁ viduṣāṁ bhaktyaiva sākṣād anubhavanīyatvam āha tribhiḥ— na paśyati tvāṁ param ātmano'jano na budhyate'dyāpi samādhi-yuktibhiḥ | kuto'patadevare tasya manaḥ-śarīra-dhīr-visarga-sṛṣṭā vayam aprakāśāḥ || ajano'jo brahmāpi tvām adyāpi na paśyati, na ca budhyate | kathambhūtam? ātmanaḥ paraṁ pratyag-rūpam | kair hetubhir api na budhyate na paśyati ca? samādhi-yuktibhiḥ brahma-samādhināpy aparokṣaṁ na paśyati | yuktibhiḥ parokṣam api na samyag budhyata ity arthaḥ | apare'rvācīnās tu kutas tvāṁ paśyeyur budhyeran vā? arvācīnatve hetuḥ—tasya brahmaṇaḥ | manaś ca śarīraṁ ca dhīś ca sattva-tamo-rajaḥ-kāryāṇi tābhir vividhā ye deva-tiryaṅ-narāṇāṁ sargās teṣu sṛṣṭāḥ | tatrāpi vayam aprakāśā ajñāḥ kutaḥ paśyema? ity arthaḥ |

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
अथathaтеперь
तत्tatто
पूर्वकंpūrvakaṁпредваряющим имея
विदुषांviduṣāṁу знатоков
भक्त्यैवbhaktyaivaпреданностью именно
साक्षाद्sākṣādвоочию
अनुभवनीयत्वम्anubhavanīyatvamпереживаемость
आहāhaговорит
त्रिभिःtribhiḥтремя
नna«не
पश्यतिpaśyatiвидит
त्वांtvāṁТебя
परम्paramзапредельного
आत्मनोऽजनोātmano'janoсебе, нерождённый
नnaне
बुध्यतेऽद्यापिbudhyate'dyāpiпостигает и доныне
समाधिsamādhiсамадхи
युक्तिभिःyuktibhiḥдоводами
कुतोऽपतदेवरेkuto'patadevareоткуда же иные, у Тебя
तस्यtasyaу него
मनःmanaḥума
शरीरśarīraтела
धीर्dhīrразума
विसर्गvisargaтворением
सृष्टाsṛṣṭāсотворённые
वयम्vayamмы
अप्रकाशाःaprakāśāḥнепросветлённые»
अजनोऽजोajano'jo«нерождённый» — нерождённый
ब्रह्मापिbrahmāpiи Брахма
त्वाम्tvāmТебя
अद्यापिadyāpi«и доныне»
नna«не
पश्यतिpaśyatiвидит»
नnaне
चcaи
बुध्यतेbudhyate«постигает»
कथम्भूतम्kathambhūtamкакого
आत्मनःātmanaḥ«себе
परंparaṁзапредельного» —
प्रत्यग्pratyagвнутрь обращённый
रूपम्rūpamоблик имеющего
कैर्kairкакими
हेतुभिर्hetubhirсредствами
अपिapiи
नnaне
बुध्यतेbudhyateпостигает
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит
चcaи
समाधिsamādhi«самадхи
युक्तिभिःyuktibhiḥдоводами» —
ब्रह्मbrahmaв Брахмане
समाधिनाप्य्samādhināpyи самадхи
अपरोक्षंaparokṣaṁнепосредственно
नnaне
पश्यतिpaśyatiвидит
युक्तिभिःyuktibhiḥдоводами
परोक्षम्parokṣamопосредованно
अपिapiи
नnaне
सम्यग्samyagвполне
बुध्यतbudhyataпостигает
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
अपरेऽर्वाचीनास्apare'rvācīnās«иные» — позднейшие
तुtuже
कुतस्kutas«откуда»
त्वांtvāṁТебя
पश्येयुर्paśyeyurувидели бы
बुध्येरन्budhyeranпостигли бы
वाvāили
अर्वाचीनत्वेarvācīnatveпозднейшести
हेतुःhetuḥпричина
तस्यtasya«у него» —
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥу Брахмы
मनश्manaś«ум»
चcaи
शरीरंśarīraṁ«тело»
चcaи
धीश्dhīś«разум»
चcaи
सत्त्वsattvaсаттвы
तमोtamoтамаса
रजःrajaḥраджаса
कार्याणिkāryāṇiдела
ताभिर्tābhirими
विविधाvividhāразные
येyeкоторые
देवdevaбогов
तिर्यङ्tiryaṅживотных
नराणांnarāṇāṁлюдей
सर्गास्sargās«творения»
तेषुteṣuв них
सृष्टाःsṛṣṭāḥ«сотворённые»
तत्रापिtatrāpiи там
वयम्vayam«мы
अप्रकाशाaprakāśāнепросветлённые» —
अज्ञाःajñāḥнезнающие
कुतःkutaḥоткуда
पश्येमpaśyemaувидели бы
इत्य्ityтаков
अर्थःarthaḥсмысл
अनुवाद

Теперь тремя стихами он говорит, что у знатоков, имея то предваряющим, переживание Его воочию — только преданностью:

«Не видит Тебя, запредельного себе, нерождённый и доныне не постигает доводами самадхи. Откуда же иные? Мы, сотворённые в творениях его ума, тела и разума, — непросветлённые».

«Нерождённый», то есть нерождённый Брахма, «и доныне» «не видит» Тебя и не «постигает». Какого? «Запредельного себе», то есть имеющего облик, обращённый внутрь. И какими средствами не постигает и не видит? «Доводами самадхи»: даже самадхи в Брахмане не видит непосредственно, и доводами не постигает вполне даже опосредованно.

«Иные» же, позднейшие, — «откуда» им увидеть Тебя или постичь? Причина позднейшести: «у него», то есть у Брахмы, «ум», «тело» и «разум» суть дела саттвы, тамаса и раджаса; ими — разные «творения» богов, животных и людей, и в них мы «сотворённые». И там тем более: мы «непросветлённые», то есть незнающие, — откуда нам увидеть?

संस्करण

27b68b0125ef · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 11:13:10 am UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से