अतो ब्रह्मणः परत्वेन श्रीभगवन्तं कण्ठोक्त्यैवाह— यः परं रहसः साक्षात् त्रिगुणाज् जीवसंज्ञितात् । भगवन्तं वासुदेवं प्रपन्नः स प्रियो हि मे ॥ पित्रानुवर्णितरहाः इति श्रवणेन रहो ब्रह्म, तस्माद् अपि परं, ततः सुतरां त्रिगुणात् प्रधानाज् जीवसंज्ञितात् जीवात्मनः परं भगवन्तं यः साक्षात् श्रवणादिनैव, न तु कर्मार्पणादिना प्रपन्न इत्य् अन्वयः । तथा च विष्णुधर्मे नरकद्वादशीव्रते श्रीविष्णुस्तवः— आकाशादिषु शब्दादौ श्रोत्रादौ महदादिषु । प्रकृतौ पुरुषे चैव ब्रह्मण्य् अपि च स प्रभुः ॥ येनैक एव सर्वात्मा वासुदेवो व्यवस्थितः । तेन सत्येन मे पापं नरकार्तिप्रदं क्षयम् ॥ प्रयातु सुकृतस्यास्तु ममानुदिवसं जयः ॥ इति ॥ अत्र प्रकरणानुरूपेण सर्वात्मशब्देन चान्यथा समाधानं च पराहतम् । तथा च तत्रोत्तरं क्षत्रबन्धूपाख्याने— यन्मयं परमं ब्रह्म तद् अव्यक्तं च यन्मयम् । यन्मयं व्यक्तम् अप्य् एतद् भविष्यामि हि तन्मयः ॥ इति ॥ तत्रैव मासर्क्षपूजाप्रसङ्गे ततः परत्वं स्फुटम् एवोक्तं— यथाच्युत त्वं परतः परस्मात् स ब्रह्मभूतात् परमः परात्मन् । तथाच्युत त्वं वाञ्छितं तन् ममापदं चापहराप्रमेय ॥ इति ॥ श्रीविष्णुपुराणे च—स ब्रह्मपारः परपारभूत इति । अक्षरात् ततः परतः पर इति श्रुतेः ॥ ॥
ato brahmaṇaḥ paratvena śrī-bhagavantaṁ kaṇṭhoktyaivāha— yaḥ paraṁ rahasaḥ sākṣāt triguṇāj jīva-saṁjñitāt | bhagavantaṁ vāsudevaṁ prapannaḥ sa priyo hi me || pitrānuvarṇita-rahāḥ iti śravaṇena raho brahma, tasmād api paraṁ, tataḥ sutarāṁ triguṇāt pradhānāj jīva-saṁjñitāt jīvātmanaḥ paraṁ bhagavantaṁ yaḥ sākṣāt śravaṇādinaiva, na tu karmārpaṇādinā prapanna ity anvayaḥ | tathā ca viṣṇu-dharme naraka-dvādaśī-vrate śrī-viṣṇu-stavaḥ— ākāśādiṣu śabdādau śrotrādau mahad-ādiṣu | prakṛtau puruṣe caiva brahmaṇy api ca sa prabhuḥ || yenaika eva sarvātmā vāsudevo vyavasthitaḥ | tena satyena me pāpaṁ narakārti-pradaṁ kṣayam || prayātu sukṛtasyāstu mamānudivasaṁ jayaḥ || iti || atra prakaraṇānurūpeṇa sarvātma-śabdena cānyathā samādhānaṁ ca parāhatam | tathā ca tatrottaraṁ kṣatra-bandhūpākhyāne— yan-mayaṁ paramaṁ brahma tad avyaktaṁ ca yan-mayam | yan-mayaṁ vyaktam apy etad bhaviṣyāmi hi tan-mayaḥ || iti || tatraiva māsarkṣa-pūjā-prasaṅge tataḥ paratvaṁ sphuṭam evoktaṁ— yathācyuta tvaṁ parataḥ parasmāt sa brahma-bhūtāt paramaḥ parātman | tathācyuta tvaṁ vāñchitaṁ tan mamāpadaṁ cāpaharāprameya || iti || śrī-viṣṇu-purāṇe ca—sa brahma-pāraḥ para-pāra-bhūta iti | akṣarāt tataḥ parataḥ para iti śruteḥ || ||
Потому прямым словом он говорит, что Шри Бхагаван выше Брахмана:
«Кто воочию предался Бхагавану Васудеве, что выше тайны и выше трёхсвойственной, именуемой „душою“, — тот Мне и мил».
По слышанному «отцом описана тайна» «тайна» есть Брахман; «выше» и его; и тем более выше «трёхсвойственной», то есть прадханы, и «именуемой душою», то есть души, — «Бхагавану»; «кто» «воочию», то есть именно слушанием и прочим, а не принесением дел и прочим, «предался». Такова связь.
Так и в «Вишну-дхарме», при обете нарака-двадаши, славословие Шри Вишну:
«В пространстве и прочем, в звуке и прочем, в слухе и прочем, в махате и прочем, в природе, в Пуруше и в Брахмане — тот Господин; тем, что один лишь Васудева, Душа всего, утверждён в них, — тою истиною да идёт к гибели мой грех, дающий муку ада; и да будет у меня изо дня в день победа благодеяния».
Здесь, по соответствию разделу и по слову «Душа всего», разбито и иное улаживание.
Так же и там же далее, в сказании о Кшатрабандху: «чем состоит высший Брахман, и чем состоит то непроявленное, и чем состоит это проявленное, — тем и я стану».
И там же, по случаю почитания месяца и созвездия, превосхождение это сказано ясно: «как Ты, о Ачьюта, выше высшего и выше того, кто стал Брахманом, о Высший Дух, — так, о Ачьюта, дай мне желаемое и отними беду, о Неизмеримый».
И в прекрасной «Вишну-пуране»: «он — предел Брахмана, сущий пределом высшего». И шрути: «выше того нетленного — высший».
a39d4c0528f9 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 11:13:10 am UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Сравнения поставлены в ряд: прадхана, душа, Брахман — и над всеми Он.
Ни одно из них не отвергнуто и не названо ложным; каждое просто ниже.
Потому и предаются не через дела, а через слушание: сравнение это не для расчёта, а для выбора.