अथ श्रीमद्भागवताख्य एव शास्त्रे क्वचिद् अन्यत्रापि तद् एकं तत्त्वं त्रिधा शब्द्यते—क्वचिद् ब्रह्मेति, क्वचित् परमात्मेति, क्वचिद् भगवान् इति च । किन्त्व् अत्र श्रीमद्व्याससमाधिलब्धाद् भेदाज् जीव इति नोक्तम् इति ज्ञेयम् । तत्र ब्रह्मभगवतोर् व्याख्यातयोः परमात्मा स्वयम् एव व्याख्यातो भवतीति प्रथमतस् ताव् एव प्रस्तूयेते । मूले तु क्रमाद् वैशिष्ट्यद्योतनाय तथा विन्यासः । अयम् अर्थः—तद् एकम् एवाखण्डानन्दस्वरूपं तत्त्वं थूत्कृतपारमेष्ठ्यादिकानन्दसमुदयानां परमहंसानां साधनवशात् तादात्म्यम् आपन्ने, सत्याम् अपि तदीयस्वरूपशक्तिवैचित्र्यां, तद्ग्रहणासामर्थ्ये चेतसि यथा सामान्यतो लक्षितं, तथैव स्फुरद् वा, तद्वद् एवाविविक्तशक्तिशक्तिमत्ताभेदतया प्रतिपद्यमानं वा ब्रह्मेति शब्द्यते । अथ तद् एकं तत्त्वं स्वरूपभूतयैव शक्त्या कम् अपि विशेषं धर्तुं परासाम् अपि शक्तीनां मूलाश्रयरूपं तदनुभावानन्दसन्दोहान्तर्भाविततादृशब्रह्मानन्दानां भागवतपरमहंसानां तथानुभवैकसाधकतमतदीयस्वरूपानन्दशक्तिविशेषात्मकभक्तिभावितेष्व् अन्तर्बहिर् अपीन्द्रियेषु परिस्फुरद् वा तद्वद् विविक्ततादृशशक्तिशक्तिमत्ताभेदेन प्रतिपद्यमानं वा भगवान् इति शब्द्यते । एवम् एवोक्तं श्रीजडभरतेन— ज्ञानं विशुद्धं परमार्थम् एकम् अनन्तरं त्व् अबहिर् ब्रह्म सत्यम् । प्रत्यक् प्रशान्तं भगवच्छब्दसंज्ञं यद् वासुदेवं कवयो वदन्ति ॥ इति । श्रीध्रुवं प्रति श्रीमनुना च— त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्य् अनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ भक्तिं विधाय परमां शनकैर् अविद्याग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहम् इति प्ररूढम् इति ।
atha śrīmad-bhāgavatākhya eva śāstre kvacid anyatrāpi tad ekaṁ tattvaṁ tridhā śabdyate—kvacid brahmeti, kvacit paramātmeti, kvacid bhagavān iti ca | kintv atra śrīmad-vyāsa-samādhi-labdhād bhedāj jīva iti noktam iti jñeyam | tatra brahma-bhagavator vyākhyātayoḥ paramātmā svayam eva vyākhyāto bhavatīti prathamatas tāv eva prastūyete | mūle tu kramād vaiśiṣṭya-dyotanāya tathā vinyāsaḥ | ayam arthaḥ—tad ekam evākhaṇḍānanda-svarūpaṁ tattvaṁ thūtkṛta-pārameṣṭhyādikānanda-samudayānāṁ paramahaṁsānāṁ sādhana-vaśāt tādātmyam āpanne, satyām api tadīya-svarūpa-śakti-vaicitryāṁ, tad-grahaṇāsāmarthye cetasi yathā sāmānyato lakṣitaṁ, tathaiva sphurad vā, tadvad evāvivikta-śakti-śaktimattā-bhedatayā pratipadyamānaṁ vā brahmeti śabdyate | atha tad ekaṁ tattvaṁ svarūpa-bhūtayaiva śaktyā kam api viśeṣaṁ dhartuṁ parāsām api śaktīnāṁ mūlāśraya-rūpaṁ tad-anubhāvānanda-sandohāntar-bhāvita-tādṛśa-brahmānandānāṁ bhāgavata-paramahaṁsānāṁ tathānubhavaika-sādhakatama-tadīya-svarūpānanda-śakti-viśeṣātmaka-bhakti-bhāviteṣv antar-bahir apīndriyeṣu parisphurad vā tadvad vivikta-tādṛśa-śakti-śaktimattā-bhedena pratipadyamānaṁ vā bhagavān iti śabdyate | evam evoktaṁ śrī-jaḍa-bharatena— jñānaṁ viśuddhaṁ paramārtham ekam anantaraṁ tv abahir brahma satyam | pratyak praśāntaṁ bhagavac-chabda-saṁjñaṁ yad vāsudevaṁ kavayo vadanti || iti | śrī-dhruvaṁ prati śrī-manunā ca— tvaṁ pratyag-ātmani tadā bhagavaty ananta ānanda-mātra upapanna-samasta-śaktau bhaktiṁ vidhāya paramāṁ śanakair avidyā-granthiṁ vibhetsyasi mamāham iti prarūḍham iti |
Итак, и в писании, именуемом «Шримад-Бхагаватой», и кое-где в других местах эта одна истина именуется трояко: где Брахманом, где Параматмой, где Бхагаваном. Но здесь, надо разуметь, не названа она «дживой» — хотя различие их и было добыто в самадхи Шри Вьясы.
Из них, когда истолкованы Брахман и Бхагаван, Параматма истолкован уже сам собою; потому первыми излагаются именно эти двое. В корне же расположение иное, по порядку, — чтобы показать нарастание особости.
Смысл таков. Та единая истина, чья природа — нераздельное блаженство, именуется Брахманом, когда является она — или постигается — в уме парамахамс, что плюнули на всё множество блаженств Брахмы и прочих и силою садханы достигли тождества с нею; в уме, который при всей пестроте её собственной силы взять эту силу не способен и потому берёт истину так же, как она была обозначена в общем виде, — с неразличённым различием силы и силообладателя.
А та же единая истина именуется Бхагаваном, когда самою своею собственной силой, дабы удержать некую особость, она — коренная опора и всех прочих сил — является внутри и вовне, в чувствах тех бхагаватских парамахамс, у которых блаженство Брахмана вмещено внутрь множества блаженств от переживания её, а чувства пропитаны бхакти, что есть особость её собственной блаженной силы и единственное лучшее средство такого переживания; или же когда постигается она так же, но с различённым различием силы и силообладателя.
Так и сказано Шри Джада-Бхаратой: «Знание чистейшее, высшая истина, одно, не внутреннее и не внешнее, истинный Брахман, обращённое внутрь, умиротворённое, именуемое словом „Бхагаван“, — то, что поэты зовут Васудевой».
И Шри Ману, обращаясь к Шри Дхруве: «Сотворив тогда высшую бхакти к обращённому внутрь Атману, к Бхагавану, бесконечному, что есть одно лишь блаженство и обладает всеми силами, ты понемногу разрубишь укоренившийся узел незнания — „моё“, „я“».
b03ed6592425 · 发布于 2026年9月20日 11:13:10 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Разница между тремя именами оказывается разницей в том, кто смотрит.
Один и тот же предмет, взятый без различения силы и её обладателя, зовётся Брахманом; взятый с различением — Бхагаваном.
Сказано при этом без всякой мягкости: парамахамсы плюнули на блаженство Брахмы — и всё же взяли лишь то, что смогли взять.