तथा उत्पत्तिस्थितिलयेत्यादिपद्ये—यद् रूपं ध्रुवम् अकृतम् इति । यस्य श्रीसङ्कर्षणस्य रूपं ध्रुवम् अनन्तं अकृतं चानादि । अत एव वर्षाधिपोपासनावर्णने भवेनापि तद्रूपम् अधिकृत्योक्तम्— न यस्य मायागुणचित्तवृत्तिभिर् निरीक्षतो ह्य् अण्व् अपि दृष्टिर् अज्यते । इति । यत् तु तत्र तद् एव रूपम् अधिकृत्य श्रीशुकेन—या वै कला भगवतस् तामसि इति । तथा भवानीनाथैर् इति गद्ये, तामसीं मूर्तिम् इत्य् उक्तम्, तन् निजांशशिवद्वारा तमोगुणोपकारकत्वेन ज्ञेयम् । उत्पत्तिस्थितिलय इत्यादिपद्यानन्तरं श्रीशुकेनैव श्रीनारदवाक्यम् अनूक्तम्—मूर्तिं न पुरुकृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सदसद् इदं विभाति यत्र इति । तस्मान् नित्यम् एव सर्वं भगवद्रूपम् । तथा च पाद्मोत्तरखण्डे तत्स्तुतिः—अनादिनिधनानन्तवपुषे विश्वरूपिणे इति । यद् अत्र स्कान्दादौ क्वचिद् भ्रामकम् अस्ति, तत् तु तत्तत्पुराणानां तामसकल्पकथामयत्वात्, तत्तत्कल्पेषु च श्रीभगवता स्वमहिमावरणाद् युक्तम् एव । तद् इति न भगवत्त्वप्रतिपादनपरम्, शुष्कवैराग्यशिवमहिमादितात्पर्यकत्वात् । ततस् तत्परत्वाभावान् न तत्र याथार्थ्यं च । तथाविधं शिवादिप्रतिपादकं शास्त्रं च वैष्णवैर् न ग्राह्यम् इति स्कान्द एव षण्मुखं प्रति श्रीशिवेनोक्तम्—शिवशास्त्रेऽपि तद् ग्राह्यं विष्णुशास्त्रोपयोगि यत् इति । अत एव पाद्मोत्तरखण्डादौ तथाविधपुराणानाम् अपि तामसत्वम् एवोक्तम् । न चैवं तेषां पुराणानाम् अप्रामाण्यम् आपतितम्, परमात्मसन्दर्भे दर्शयित्वायिष्यामानेन मत्स्यपुराणवचनानुसारेण तामसराजसकल्पकथामयत्वं तेषां, सात्त्विककल्पकथामयत्वं तु विष्णुप्रतिपादकानां तत्तद्गुणमयत्वम् इति तत्तत्कल्पं प्राप्य श्रीविष्णुर् एव तथात्मानं प्रत्यायत इति । तथा तथैव च तत्तत्पुराणं प्रस्तौति । तस्माद् यथादृष्टम् एव तत्तद्वचनं नान्यथत्वं वहति । किन्तु सत्त्वात् सञ्जायते ज्ञानम् इति ब्रह्मकाण्डस्येव सात्त्विकपुराणानां सर्वोर्ध्वज्ञानम् इत्य् एव लभ्यते । तच् च सात्त्विकपुराण एव दृश्यते च । तद् अपि परमात्मसन्दर्भे लेख्यम् । पाद्मपातालखण्डवैशाखमाहात्म्ये च—व्यामोहाय चराचरस्य जगतस् ते ते पुराणागमाः इत्य् उक्तम् । श्रीभागवतेनापि—एवं वदन्ति राजर्षे इत्यादिना तादृशं मतं न मतम् । तद् इदं तु श्रीकृष्णसन्दर्भे विशिष्य स्थापयिष्यामः । स्वमतं तु—सत्यं शौचं दया क्षान्तिर् इत्यादिना श्रीपृथिवीवाक्येन कान्तिमहओजोबलानाम् अपि स्वाभाविकत्वम् अव्यभिचारित्वं दर्शयता दर्शितम् । नष्टे लोक इत्य् आदिना श्रीदेवकीवाक्येन च । तस्मात् साधूक्तं यद् रूपं ध्रुवम् अकृतम् इति ॥ ॥
tathā utpatti-sthiti-layety-ādi-padye—yad rūpaṁ dhruvam akṛtam iti | yasya śrī-saṅkarṣaṇasya rūpaṁ dhruvam anantaṁ akṛtaṁ cānādi | ata eva varṣādhipopāsanā-varṇane bhavenāpi tad-rūpam adhikṛtyoktam— na yasya māyā-guṇa-citta-vṛttibhir nirīkṣato hy aṇv api dṛṣṭir ajyate | iti | yat tu tatra tad eva rūpam adhikṛtya śrī-śukena—yā vai kalā bhagavatas tāmasi iti | tathā bhavānī-nāthair iti gadye, tāmasīṁ mūrtim ity uktam, tan nijāṁśa-śiva-dvārā tamo-guṇopakārakatvena jñeyam | utpatti-sthiti-laya ity-ādi-padyānantaraṁ śrī-śukenaiva śrī-nārada-vākyam anūktam—mūrtiṁ na puru-kṛpayā babhāra sattvaṁ saṁśuddhaṁ sadasad idaṁ vibhāti yatra iti | tasmān nityam eva sarvaṁ bhagavad-rūpam | tathā ca pādmottara-khaṇḍe tat-stutiḥ—anādi-nidhanānanta-vapuṣe viśva-rūpiṇe iti | yad atra skāndādau kvacid bhrāmakam asti, tat tu tat-tat-purāṇānāṁ tāmasa-kalpa-kathā-mayatvāt, tat-tat-kalpeṣu ca śrī-bhagavatā sva-mahimāvaraṇād yuktam eva | tad iti na bhagavattva-pratipādana-param, śuṣka-vairāgya-śiva-mahimādi-tātparyakatvāt | tatas tat-paratvābhāvān na tatra yāthārthyaṁ ca | tathāvidhaṁ śivādi-pratipādakaṁ śāstraṁ ca vaiṣṇavair na grāhyam iti skānda eva ṣaṇmukhaṁ prati śrī-śivenoktam—śiva-śāstre'pi tad grāhyaṁ viṣṇu-śāstropayogi yat iti | ata eva pādmottara-khaṇḍādau tathā-vidha-purāṇānām api tāmasatvam evoktam | na caivaṁ teṣāṁ purāṇānām aprāmāṇyam āpatitam, paramātma-sandarbhe darśayitvāyiṣyāmānena matsya-purāṇa-vacanānusāreṇa tāmasa-rājasa-kalpa-kathāmayatvaṁ teṣāṁ, sāttvika-kalpa-kathāmayatvaṁ tu viṣṇu-pratipādakānāṁ tat-tad-guṇamayatvam iti tat-tat-kalpaṁ prāpya śrī-viṣṇur eva tathātmānaṁ pratyāyata iti | tathā tathaiva ca tat-tat-purāṇaṁ prastauti | tasmād yathā-dṛṣṭam eva tat-tad-vacanaṁ nānyathatvaṁ vahati | kintu sattvāt sañjāyate jñānam iti brahma-kāṇḍasyeva sāttvika-purāṇānāṁ sarvordhva-jñānam ity eva labhyate | tac ca sāttvika-purāṇa eva dṛśyate ca | tad api paramātma-sandarbhe lekhyam | pādma-pātāla-khaṇḍa-vaiśākha-māhātmye ca—vyāmohāya carācarasya jagatas te te purāṇāgamāḥ ity uktam | śrī-bhāgavatenāpi—evaṁ vadanti rājarṣe ity-ādinā tādṛśaṁ mataṁ na matam | tad idaṁ tu śrī-kṛṣṇa-sandarbhe viśiṣya sthāpayiṣyāmaḥ | sva-mataṁ tu—satyaṁ śaucaṁ dayā kṣāntir ity-ādinā śrī-pṛthivī-vākyena kānti-maha-ojo-balānām api svābhāvikatvam avyabhicāritvaṁ darśayatā darśitam | naṣṭe loka ity ādinā śrī-devakī-vākyena ca | tasmāt sādhūktaṁ yad rūpaṁ dhruvam akṛtam iti || ||
Так же в стихе, что начинается словами «рождения, стояния, растворения»: «чей облик непреложен и несотворён» — то есть у Шри Санкаршаны облик «непреложен», бесконечен, и «несотворён», безначален. Потому и в описании поклонения владыкам годовых времён сам Бхава сказал о том же облике: «У кого взирающего зрение и на йоту не пятнается деятельностями сознания, что от качеств майи».
А что сказано там же Шри Шукой о том же облике — «та часть Бхагавана, что тамасична», и что в прозе сказано владыкою Бхавани «тамасичный образ», — то надо разуметь как пособничество качеству тамаса через Шиву, Его собственную часть.
Вслед за стихом «рождения, стояния, растворения» Шри Шука повторил слово Шри Нарады: «Он по великому состраданию принял образ — чистейшую саттву, в которой светит это сущее и не-сущее». Потому всякий облик Бхагавана вечен. Так и в уттара-кханде «Падмы» славословие Ему: «Имеющему безначальную, бесконечную, нескончаемую плоть, имеющему облик вселенной».
А что здесь кое-где в «Сканде» и прочих есть сбивающее с толку, — то оттого, что те пураны наполнены сказаниями тамасичных кальп, и оттого, что в тех кальпах Шри Бхагаван сокрыл Своё величие; так что всё это уместно. И то место не посвящено изложению Бхагаванства, ибо средоточие его — сухое бесстрастие, величие Шивы и прочее; а раз оно тому не посвящено, то и истинности там нет.
И писание такого рода, излагающее Шиву и прочих, вайшнавам принимать не следует; так и в самой «Сканде» Шри Шива сказал Шанмукхе: «И в писании Шивы принимать должно то, что пригодно для писания Вишну». Потому и в уттара-кханде «Падмы» и прочих о таких пуранах сказано, что они тамасичны.
И не выходит отсюда, будто пураны эти недостоверны. По речению «Матсья-пураны», которое будет показано в «Параматма-сандарбхе», они наполнены сказаниями тамасичных и раджасичных кальп, а излагающие Вишну — сказаниями саттвичных кальп, и потому наполнены тем или иным качеством; то есть, придя в ту или эту кальпу, Сам Шри Вишну являет Себя так, и так же начинает ту или эту пурану. Потому то или это речение никакой инакости не несёт, а берётся как увидено.
Но по правилу «из саттвы рождается знание» получается, что у саттвичных пуран — как у Брахма-канды — знание выше всех. И это в саттвичной пуране и видно. Об этом тоже надо написать в «Параматма-сандарбхе».
А в патала-кханде «Падмы», в величании вайшакхи, сказано: «Те и эти пураны и агамы — для обморачивания подвижного и неподвижного мира». И сама «Шри Бхагавата» словами «так говорят, о раджарши» и далее такого мнения не признала. Это мы особо утвердим в «Шри Кришна-сандарбхе».
Своё же мнение показано словом Шри Земли — «правдивость, чистота, милость, терпение» и далее, — где показана прирождённость и неотступность даже красы, величия, мощи и силы; и словом Шри Деваки «когда погиб мир» и далее. Потому и хорошо сказано: «чей облик непреложен и несотворён».
b5f5342ba605 · 发布于 2026年9月20日 11:13:10 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Здесь сказано прямо то, что обычно обходят: иные пураны сбивают с толку, и это не случайность.
Объяснение дано без вражды: книга рассказывает ту кальпу, в которую сказана, а Бог в той кальпе Себя скрывает.
И правило отбора приведено из уст самого Шивы: принимать то, что пригодно.