अथ प्रकृतम् अनुसरामः । तथा गुणस्य वैलक्षण्यम् आत्मारामाणाम् अप्य् आकर्षणलिङ्गगम्याद्भुतरूपत्वम् । तद् यथा श्रीसूतोक्तौ—आत्मारामाश् च मुनयः इत्य् आदौ । हरेर् गुणाक्षिप्तमतिर् इत्यादि च । अत एवोक्तं विष्णुधर्मोत्तरे— गुणाः सर्वेऽपि युज्यन्ते ह्य् ऐश्वर्यात् पुरुषोत्तमे । दोषाः कथञ्चिन् नैवात्र युज्यन्ते परमो हि सः ॥ गुणदोषौ माययैव केचिद् आहुर् अपण्डिताः । न तत्र माया मायी वा तदीयौ तौ कुतो ह्य् अतः ॥ तस्मान् न मायया सर्वं सर्वम् ऐश्वर्यसम्भवम् । अमायी हीश्वरो यस्मात् तस्मात् तं परमं विदुः ॥ इति ॥ अथ न विद्यते इत्य् अस्य प्रकृतश्लोकस्य व्याख्यातावशेषः । तद् एवं स्वरूपशक्तिविलासरूपत्वेन तेषां प्राकृताद् वैलक्षण्यं साधितम् । तत्र आशङ्कते—ननु भवन्तु स्वस्वरूपभूतान्य् एव तानि, तथापि स्वरुपस्यैव पूर्णत्वात् तत्तत्प्राप्तौ किं प्रयोजनं? तत्राह—लोकाप्ययसम्भवाय, लोको भक्तजनः, तस्याप्ययः संसारध्वंसः, तत्पूर्वकः सम्भवो भक्तिसुखप्राप्तिः । भू प्राप्तौ, तदर्थम् । एतद् अप्य् उपलक्षणं, नित्यपार्षदानाम् अपि भक्तिसुखोत्कर्षार्थम् । तद् उक्तं श्रीमदर्जुनेन प्रथमे— तथायं चावतारस् ते भुवो भारजिहीर्षया । स्वानां चानन्यभावानाम् अनुध्यानाय चासकृत् ॥ इति । अस्यार्थः—यथान्ये पुरुषादयोऽवताराः, तथायं चावतारः साक्षाद्भगवतः श्रीकृष्णाख्यस्य तवैव प्राकट्यं, परमभक्ताया भुवो भारजिहीर्षया जातोऽपि, अन्येषां स्वानां भक्तानाम् असकृच् च मुहुर् अप्य् अनुध्यानाय निजभजनसौख्याय भवति । ननु तर्हि भक्तसौख्यम् एव प्रयोजनं जातम् इति पूर्णानन्दस्य तस्येह प्रयोजनमतिः कुतः इत्य् एतत् कथम् उपपद्येत? तत्राह—अनन्यभावानाम् इति । अन्यथा सर्वज्ञशिरोमणेर् निर्दोषस्य तस्य तन्मात्रापेक्षकानां तेषाम् उपेक्षायाम् अकारुण्यदोषः प्रयुज्येत इति भावः । आत्मारामेऽपि कारुण्यगुणावकाशो गुणा विरुद्धा अपि तु समाहार्याश् च सर्वतः इति स्मरणात् विचित्रगुणनिधाने श्रीभगवत्य् एव सम्भवति । ततोऽन्यत्र तु सञ्चरिततद्गुणांशे तदीय एव यः प्रतिपदम् एव साश्चर्यं श्रुत्यादिभिर् उच्चैर् गीयते । यश् चाविरिञ्चिम् आपामरजनम् आकर्षन्न् एव वर्तते । तद् उक्तं स्वयम् एव— भजतोऽपि न वै केचिद् भजन्त्य् अभजतः कुतः । आत्मारामा ह्य् आप्तकामा अकृतज्ञा गुरुद्रुहः ॥ नाहं तु सख्यो भजतोऽपि जन्तून् भजाम्य् अमीषाम् अनुवृत्तिवृत्तये ॥ इत्य् आदि । तस्मात् परमसमर्थस्य तस्य कृपालक्षणं भक्तजनसुखप्रयोजनकत्वं नाम कोऽपि स्वरूपानन्दविलासभूतपरमाश्चर्यस्वभावविशेष इति मूलपद्येऽप्य् अनुकालम् ऋच्छति इत्य् अनेनैव दर्शितम् । अतः प्रयोजनान्तरमतित्वं तु तस्मिन् नास्त्य् एव । तत्प्रयोजनत्वं च तस्य परमसमर्थस्यानन्दविलास एवेति दिक् । यथोक्तम्— कृपालोर् असमर्थस्य दुःखायैव कृपालुता । समर्थस्य तु तस्यैव सुखायैव कृपालुता ॥ इति ॥ ॥
atha prakṛtam anusarāmaḥ | tathā guṇasya vailakṣaṇyam ātmārāmāṇām apy ākarṣaṇa-liṅga-gamyādbhuta-rūpatvam | tad yathā śrī-sūtoktau—ātmārāmāś ca munayaḥ ity ādau | harer guṇākṣipta-matir ity-ādi ca | ata evoktaṁ viṣṇu-dharmottare— guṇāḥ sarve'pi yujyante hy aiśvaryāt puruṣottame | doṣāḥ kathañcin naivātra yujyante paramo hi saḥ || guṇa-doṣau māyayaiva kecid āhur apaṇḍitāḥ | na tatra māyā māyī vā tadīyau tau kuto hy ataḥ || tasmān na māyayā sarvaṁ sarvam aiśvarya-sambhavam | amāyī hīśvaro yasmāt tasmāt taṁ paramaṁ viduḥ || iti || atha na vidyate ity asya prakṛta-ślokasya vyākhyātāvaśeṣaḥ | tad evaṁ svarūpa-śakti-vilāsa-rūpatvena teṣāṁ prākṛtād vailakṣaṇyaṁ sādhitam | tatra āśaṅkate—nanu bhavantu sva-svarūpa-bhūtāny eva tāni, tathāpi svarupasyaiva pūrṇatvāt tat-tat-prāptau kiṁ prayojanaṁ? tatrāha—lokāpyaya-sambhavāya, loko bhakta-janaḥ, tasyāpyayaḥ saṁsāra-dhvaṁsaḥ, tat-pūrvakaḥ sambhavo bhakti-sukha-prāptiḥ | bhū prāptau, tad-artham | etad apy upalakṣaṇaṁ, nitya-pārṣadānām api bhakti-sukhotkarṣārtham | tad uktaṁ śrīmad-arjunena prathame— tathāyaṁ cāvatāras te bhuvo bhāra-jihīrṣayā | svānāṁ cānanya-bhāvānām anudhyānāya cāsakṛt || iti | asyārthaḥ—yathānye puruṣādayo'vatārāḥ, tathāyaṁ cāvatāraḥ sākṣād-bhagavataḥ śrī-kṛṣṇākhyasya tavaiva prākaṭyaṁ, parama-bhaktāyā bhuvo bhāra-jihīrṣayā jāto'pi, anyeṣāṁ svānāṁ bhaktānām asakṛc ca muhur apy anudhyānāya nija-bhajana-saukhyāya bhavati | nanu tarhi bhakta-saukhyam eva prayojanaṁ jātam iti pūrṇānandasya tasyeha prayojana-matiḥ kutaḥ ity etat katham upapadyeta? tatrāha—ananya-bhāvānām iti | anyathā sarva-jña-śiromaṇer nirdoṣasya tasya tan-mātrāpekṣakānāṁ teṣām upekṣāyām akāruṇya-doṣaḥ prayujyeta iti bhāvaḥ | ātmārāme'pi kāruṇya-guṇāvakāśo guṇā viruddhā api tu samāhāryāś ca sarvataḥ iti smaraṇāt vicitra-guṇa-nidhāne śrī-bhagavaty eva sambhavati | tato'nyatra tu sañcarita-tad-guṇāṁśe tadīya eva yaḥ pratipadam eva sāścaryaṁ śruty-ādibhir uccair gīyate | yaś cāviriñcim āpāmara-janam ākarṣann eva vartate | tad uktaṁ svayam eva— bhajato'pi na vai kecid bhajanty abhajataḥ kutaḥ | ātmārāmā hy āpta-kāmā akṛta-jñā guru-druhaḥ || nāhaṁ tu sakhyo bhajato'pi jantūn bhajāmy amīṣām anuvṛtti-vṛttaye || ity ādi | tasmāt parama-samarthasya tasya kṛpā-lakṣaṇaṁ bhakta-jana-sukha-prayojanakatvaṁ nāma ko'pi svarūpānanda-vilāsa-bhūta-paramāścarya-svabhāva-viśeṣa iti mūla-padye'py anukālam ṛcchati ity anenaiva darśitam | ataḥ prayojanāntara-matitvaṁ tu tasmin nāsty eva | tat-prayojanatvaṁ ca tasya parama-samarthasyānanda-vilāsa eveti dik | yathoktam— kṛpālor asamarthasya duḥkhāyaiva kṛpālutā | samarthasya tu tasyaiva sukhāyaiva kṛpālutā || iti || ||
Теперь вернёмся к начатому. Так же и отличие свойства — в том, что облик Его дивен и угадывается по признаку: он привлекает даже тех, кто радуется в себе. Как в речении Шри Суты: «и мудрецы, радующиеся в себе» и далее; и «разум, увлечённый свойствами Хари» и далее.
Потому и сказано в «Вишну-дхармоттаре»:
«Все свойства ведь сочетаются в Высшем Муже по Его владычеству, а изъяны здесь не сочетаются никак, ибо Он высший. Иные невежды говорят, что и свойство, и изъян — лишь от майи. Но нет там ни майи, ни владетеля майи, — откуда же быть тем двум как Его? Потому не всё от майи: всё — от возможности владычества; и поскольку Владыка без майи, потому Его и знают высшим».
Теперь — остаток толкования начатой строфы «не есть». Итак, отличие их от вещественного доказано тем, что они — облик игры собственной силы.
Здесь он заподозривает: «Пусть они и суть собственный Его облик; но раз собственный облик и так полон, какая цель в обретении того и того?» На это он говорит: «ради уничтожения и возникновения миров». «Мир» — это преданные люди; их «уничтожение» — разрушение самсары, а следующее за ним «возникновение» — обретение счастья преданности; корень «бху» здесь в значении обретения. И это лишь указание: и ради возрастания счастья преданности у вечных спутников. О том сказано Шримад Арджуной в первой песни:
«Так и это нисхождение Твоё — с желанием снять бремя земли и чтобы Твои, имеющие безраздельное чувство, снова и снова созерцали Тебя».
Смысл его: как иные нисхождения — Пуруша и прочие, так и это нисхождение, то есть проявление Тебя Самого, воочию Бхагавана, именуемого Шри Кришной, хотя и родилось с желанием снять бремя высоко преданной земли, — бывает и ради того, чтобы иные, «Свои», то есть преданные, «не однажды», то и дело, «созерцали», то есть ради счастья поклонения Ему.
Но ведь тогда выходит, что целью стало счастье преданных, — как же тогда уместно «откуда у Него, полного блаженства, быть здесь мысли о цели»? На это он говорит: «имеющих безраздельное чувство». Смысл: иначе на Нём, венце всеведущих, безызъянном, лежал бы изъян немилосердия, если бы Он пренебрёг теми, кто ждёт одного лишь Его.
А место свойству милосердия и в Том, кто радуется в Себе, возможно лишь в Шри Бхагаване, сокровищнице дивных свойств, — по преданию «свойства, даже противоречивые, сводятся в Нём отовсюду». В ином же, кроме Него, — лишь в той доле Его свойств, что перешла туда, и она всё равно Его; и на каждом шагу она с изумлением громко воспевается шрути и прочим. И Он пребывает, привлекая всех — от Вириньчи до последнего человека. О том сказано Им Самим:
«Иные не почитают и поклоняющихся — что уж говорить о непоклоняющихся? Ведь они радуются в себе, достигли всех желаний, не помнят благодарности и враждебны учителю».
«Но Я, о подруги, не почитаю существ, даже Мне поклоняющихся, — ради того, чтобы следование их возрастало» и далее.
Потому то, что у Него, крайне могучего, есть имеющее признаком милость намерение дать счастье преданным людям, — это некая крайне дивная особенность Его природы, что есть игра собственного блаженства; и это показано в основной строфе теми же словами «обретает во всякое время». Потому мысли об иной цели в Нём нет вовсе; а то, что это цель, есть у Него, крайне могучего, именно игра блаженства. Таково указание. Как сказано:
«У милостивого, но немогучего милостивость ведёт лишь к страданию; у могучего же та самая милостивость ведёт лишь к счастью».
f6c1966aea90 · 发布于 2026年9月20日 11:13:10 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Вопрос честный: зачем нисхождение Тому, кто полон.
Ответ не отменяет полноты, а показывает, что равнодушие к ждущим было бы изъяном; потому милость входит в число Его свойств, а не в число нужд.
Последний стих ставит точку: жалость без силы мучит, жалость с силой спасает.