नामरूपित्वविधिनिषेधश्रुतिभिर् विवदमानानां विवादावसरे तद् एव ह्य् उपपादयति— अस्तीति नास्तीति च वस्तुनिष्ठयोर् एकस्थयोर् भिन्नविरुद्धधर्मणोः अवेक्षितं किञ्चन योगसाङ्ख्ययोः समं परं ह्य् अनुकूलं बृहत् तत् ॥ अस्तीति योगः स्थूलोपासनाशास्त्रम् । तत्र हि यद् भगवतो नामरूपित्वं श्रूयते, तद् दृष्टकल्पनालाघवाद् घटपटादिलक्षणाखिलनामधेयत्वं पातालपादादिकत्वं चेति विधीयते । नास्तीति साङ्ख्यं ज्ञानशास्त्रं । तत्र हि निषेधश्रुतिभिस् तस्य नामरूपित्वं यन् निषिध्यते, तत् प्रापञ्चिकनामरूपित्वस्य कल्पितत्वात् सर्वथैव नास्तीति निश्चीयते । तद् उक्तम् उभयमतस्यैव प्राक्—स सर्वनामा स च विश्वरूपः इत्य् आदिना, यद् यन् निरुक्तं वचसा निरूपितम् इत्यादिना च । अस्तीति नास्तीति च वस्तुनि निष्ठा ययोः । तम् एव विवादं स्फुटयति—भिन्नौ, अस्तीति नास्तीत्य् एवम्भूतौ विरुद्धौ धर्मौ ययोस् तयोः । नन्व् आस्ताम् अनयोर् भिन्नविषयत्वं, नेत्य् आह—एकस्थयोः समानविषययोः । तद् एवं विवादे सति, यत् किञ्चित् समं समञ्जसत्वेनैव अवेक्षितं प्रतीतं वस्तु, तद् द्वयोर् अपि बृहन् महद् अनुकूलं भवति । किं तत् समञ्जसं? यत् परं नामरूपाद् अत्यन्ततदभावाच् च विलक्षणं, यत्र युगपन् नामरूपित्वम् अनामरूपित्वम् अपि वक्तुं शक्यते, तद् विलक्षणं किम् अपि नामरूपलक्षणम् एव वस्त्व् इत्य् अर्थः । एतद् उक्तं भवति । एकस्मिन्न् एव वस्तुनि नामरूपित्वविधिनिषेधाभ्यां परस्परं श्रुतयः पराहतार्थाः स्युः । अत्र तु परत्वेनोभयत्रापि प्राक्तनयुक्त्या समञ्जसम् अप्राकृतनामरूपित्वम् एव विधिनिषेधश्रुतितात्पर्येनोपस्थाप्यत इति तत्तन्मतं विवादमात्रम् । इत्थम् एवात्र श्रीध्रुवेण निर्विवादत्वम् उक्तम्— तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्यमर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम् । रूपं स्थविष्ठम् अज ते महदाद्यनेकं नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः ॥ इति । अत्र रूपशब्दस्यैवोभयत्र विशेष्यत्वेन, भूप रूपम् अरूपं च परं चापरम् एव च इति वैष्णववाक्यानुसारेण च । अतः परं चतुर्भुजादित्वलक्षणं रूपं वपुर् इत्य् अर्थः । तच् चाग्रे दर्शयिष्यते । तन् न वेद्मि, एतत्पर्यन्तं कालं नाज्ञासिषम् इत्य् अर्थः ।
nāma-rūpitva-vidhi-niṣedha-śrutibhir vivadamānānāṁ vivādāvasare tad eva hy upapādayati— astīti nāstīti ca vastu-niṣṭhayor eka-sthayor bhinna-viruddha-dharmaṇoḥ avekṣitaṁ kiñcana yoga-sāṅkhyayoḥ samaṁ paraṁ hy anukūlaṁ bṛhat tat || astīti yogaḥ sthūlopāsanā-śāstram | tatra hi yad bhagavato nāma-rūpitvaṁ śrūyate, tad dṛṣṭa-kalpanā-lāghavād ghaṭa-paṭādi-lakṣaṇākhila-nāma-dheyatvaṁ pātāla-pādādikatvaṁ ceti vidhīyate | nāstīti sāṅkhyaṁ jñāna-śāstraṁ | tatra hi niṣedha-śrutibhis tasya nāma-rūpitvaṁ yan niṣidhyate, tat prāpañcika-nāma-rūpitvasya kalpitatvāt sarvathaiva nāstīti niścīyate | tad uktam ubhaya-matasyaiva prāk—sa sarva-nāmā sa ca viśva-rūpaḥ ity ādinā, yad yan niruktaṁ vacasā nirūpitam ity-ādinā ca | astīti nāstīti ca vastuni niṣṭhā yayoḥ | tam eva vivādaṁ sphuṭayati—bhinnau, astīti nāstīty evambhūtau viruddhau dharmau yayos tayoḥ | nanv āstām anayor bhinna-viṣayatvaṁ, nety āha—eka-sthayoḥ samāna-viṣayayoḥ | tad evaṁ vivāde sati, yat kiñcit samaṁ samañjasatvenaiva avekṣitaṁ pratītaṁ vastu, tad dvayor api bṛhan mahad anukūlaṁ bhavati | kiṁ tat samañjasaṁ? yat paraṁ nāma-rūpād atyanta-tad-abhāvāc ca vilakṣaṇaṁ, yatra yugapan nāma-rūpitvam anāma-rūpitvam api vaktuṁ śakyate, tad vilakṣaṇaṁ kim api nāma-rūpa-lakṣaṇam eva vastv ity arthaḥ | etad uktaṁ bhavati | ekasminn eva vastuni nāma-rūpitva-vidhi-niṣedhābhyāṁ parasparaṁ śrutayaḥ parāhatārthāḥ syuḥ | atra tu paratvenobhayatrāpi prāktana-yuktyā samañjasam aprākṛta-nāma-rūpitvam eva vidhi-niṣedha-śruti-tātparyenopasthāpyata iti tat-tan-mataṁ vivāda-mātram | ittham evātra śrī-dhruveṇa nirvivādatvam uktam— tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya-martyādibhiḥ paricitaṁ sad-asad-viśeṣam | rūpaṁ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṁ nātaḥ paraṁ parama vedmi na yatra vādaḥ || iti | atra rūpa-śabdasyaivobhayatra viśeṣyatvena, bhūpa rūpam arūpaṁ ca paraṁ cāparam eva ca iti vaiṣṇava-vākyānusāreṇa ca | ataḥ paraṁ caturbhujāditva-lakṣaṇaṁ rūpaṁ vapur ity arthaḥ | tac cāgre darśayiṣyate | tan na vedmi, etat-paryantaṁ kālaṁ nājñāsiṣam ity arthaḥ |
При случае спора тех, кто спорит по шрути, утверждающим и отрицающим у Него имя и облик, он то же самое и обосновывает:
«У двух — „есть“ и „нет“, — что стоят на вещи, стоят на одном и имеют различные, противоречивые свойства, нечто усмотренное равно благоприятно обоим, йоге и санкхье; и оно высшее, оно великое».
«Есть» — это йога, писание о поклонении грубому. Там ведь то обладание именем и обликом, о котором слышно у Бхагавана, утверждается — по лёгкости измышления от виденного — как носительство всех имён, имеющих признаком горшок, ткань и прочее, и как то, что Патала — Его ноги, и прочее.
«Нет» — это санкхья, писание знания. Там ведь то обладание именем и обликом, которое отрицается отрицающими шрути, решается как вовсе не существующее, ибо мирское обладание именем и обликом воображено.
О том и другом мнении сказано прежде: «Он — всех имён, и Он — облик вселенной» и далее; «что и что изречено словом, определено» и далее.
«У кого стояние на вещи как „есть“ и „нет“». Тот самый спор он проясняет: «различные» — у кого «противоречивые» «свойства», таковые: «есть» и «нет». Но пусть предмет у этих двух будет разный? Нет, говорит он: «стоящих на одном», то есть имеющих одинаковый предмет.
Итак, при таком споре то «нечто» — та вещь, что «усмотрена», то есть познана, «равно», то есть как складная, — «благоприятна» и «велика» для обоих. Что же складно? То, что «высшее», то есть отлично и от имени с обликом, и от совершенного их отсутствия; то, о чём можно разом сказать и что оно имеет имя и облик, и что не имеет. То есть — некая отличная вещь, у которой признак и есть имя и облик.
Этим сказано вот что. В одной и той же вещи шрути утверждением и отрицанием имени и облика взаимно разбивали бы смысл друг друга. Здесь же, по прежнему доводу, словом «высшее» в обоих случаях устанавливается как складное именно невещественное обладание именем и обликом — таково намерение и утверждающих, и отрицающих шрути; а те и те мнения — лишь спор.
Именно так и здесь Шри Дхрува сказал о бесспорном:
«Грубейший облик Твой, о Нерождённый, наполненный животными, деревьями, птицами, пресмыкающимися, богами, дайтьями, смертными и прочими, имеющий различие сущего и не-сущего, — махат и многое иное; а что выше этого, о Высший, я не знаю — то, о чём нет спора».
Здесь слово «образ» в обоих случаях выступает определяемым — и по речению «Вайшнавы»: «о царь, и образ, и безобразное, и высшее, и низшее». Потому «выше этого» значит образ, то есть тело, чей признак — четырёхрукость и прочее; и это будет показано далее. «Не знаю» — то есть до этого времени не знал.
38a8fa2bd900 · 发布于 2026年9月20日 11:13:10 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Спор поставлен честно: одни шрути дают Ему имя и облик, другие отнимают.
Решение не делит писания на сильные и слабые, а находит третье, чему рады обе стороны.
Дхрува говорит о том же от себя: до сих пор он знал лишь грубый облик, а о том, что выше, спора нет.