भृत्यप्रसाद इति । दृग् एवासव इव द्रष्टॄणां मदकरी यस्य तम् । श्रिया वक्षोवामभागे स्वर्णरेखाकारया । अध्यर्हणीयेति । चतस्रः शक्तयो धर्माद्याः । पद्मोत्तरखण्डे योगपीठे त एव कथिताः—न बहिरङ्गा अधर्माद्या इति । तथा हि, धर्मज्ञानतथैश्वर्यवैराग्यैः पादविग्रहैः । ऋग्यजुःसामाथर्वाणरूपैर् नित्यं वृतं क्रमात् ॥ इति । समस्तान्तस् तथाशब्दप्रयोगस् त्व् आर्षः । षोडशशक्तयश् चण्डाद्याः । तथा च तत्रैव—चण्डादिद्वारपालैस् तु कुमुदाद्यैः सुरक्षिता इति । नगरीति पूर्वेणान्वयः । ते च— चण्डप्रचण्डौ प्राग्द्वारे याम्ये भद्रसुभद्रकौ । वारुण्यां जयविजयौ सौम्ये धातृविधातरौ ॥ कुमुदः कुमुदाक्षश् च पुण्डरीकोऽथ वामनः । शङ्कुकर्णः सर्वनेत्रः सुमुखः सुप्रतिष्ठितः ॥ एते दिक्पतयः प्रोक्ताः पुर्याम् अत्र सुशोभने ॥ इति । कुमुदादयस् तु द्वौ द्वाव् आग्नेयादिदिक्पतय इति शेषः । पञ्चशक्तयः कूर्माद्याः । तथा च तत्रैव— कूर्मश् च नागराजश् च वैनतेयस् त्रयीश्वरः । छन्दांसि सर्वमन्त्राश् च पीठरूपत्वम् आस्थिता ॥ इति ॥ त्रयीश्वर इति वैनतेयविशेषणम्, तस्य छन्दोमयत्वात् । यद्यप्य् उत्तरखण्डवचनं तत् परमव्योमपरं, तथापि तत्सादृश्यागमादिप्रसिद्धेश् च श्रीकृष्णयोगपीठम् अपि च तद्वज् ज्ञेयम् । अत्र षोडशशक्तयः साक्षात् श्रीकृष्ण एव, श्रीकृष्णसन्दर्भे पुरस्ताद् उदाहरिष्यमाणप्रभासखण्डवचनात् श्रुतालम्बिन्यादय एव वा ज्ञेया इति । स्वैः स्वरूपभूतैर् ऐश्वर्यादिभिर् युक्तम् । इतरत्र योगिषु अध्रुवैः प्राप्तैर् इत्य् अर्थः । स्वे स्वस्वरूप एव, धामनि श्रीवैकुण्ठे रममाणं अत एवेश्वरम्, कथम् अपि पराधीनसिद्धत्वाभावात् ।
bhṛtya-prasāda iti | dṛg evāsava iva draṣṭṝṇāṁ mada-karī yasya tam | śriyā vakṣo-vāma-bhāge svarṇa-rekhākārayā | adhyarhaṇīyeti | catasraḥ śaktayo dharmādyāḥ | padmottara-khaṇḍe yoga-pīṭhe ta eva kathitāḥ—na bahiraṅgā adharmādyā iti | tathā hi, dharma-jñāna-tathaiśvarya-vairāgyaiḥ pāda-vigrahaiḥ | ṛg-yajuḥ-sāmātharvāṇa-rūpair nityaṁ vṛtaṁ kramāt || iti | samastāntas tathā-śabda-prayogas tv ārṣaḥ | ṣoḍaśa-śaktayaś caṇḍādyāḥ | tathā ca tatraiva—caṇḍādi-dvāra-pālais tu kumudādyaiḥ surakṣitā iti | nagarīti pūrveṇānvayaḥ | te ca— caṇḍa-pracaṇḍau prāg-dvāre yāmye bhadra-subhadrakau | vāruṇyāṁ jaya-vijayau saumye dhātṛ-vidhātarau || kumudaḥ kumudākṣaś ca puṇḍarīko'tha vāmanaḥ | śaṅku-karṇaḥ sarva-netraḥ sumukhaḥ supratiṣṭhitaḥ || ete dik-patayaḥ proktāḥ puryām atra suśobhane || iti | kumudādayas tu dvau dvāv āgneyādi-dik-pataya iti śeṣaḥ | pañca-śaktayaḥ kūrmādyāḥ | tathā ca tatraiva— kūrmaś ca nāgarājaś ca vainateyas trayīśvaraḥ | chandāṁsi sarva-mantrāś ca pīṭha-rūpatvam āsthitā || iti || trayīśvara iti vainateya-viśeṣaṇam, tasya chandomayatvāt | yadyapy uttara-khaṇḍa-vacanaṁ tat parama-vyoma-paraṁ, tathāpi tat-sādṛśyāgamādi-prasiddheś ca śrī-kṛṣṇa-yoga-pīṭham api ca tadvaj jñeyam | atra ṣoḍaśa-śaktayaḥ sākṣāt śrī-kṛṣṇa eva, śrī-kṛṣṇa-sandarbhe purastād udāhariṣyamāṇa-prabhāsa-khaṇḍa-vacanāt śrutālambiny-ādaya eva vā jñeyā iti | svaiḥ svarūpa-bhūtair aiśvaryādibhir yuktam | itaratra yogiṣu adhruvaiḥ prāptair ity arthaḥ | sve sva-svarūpa eva, dhāmani śrī-vaikuṇṭhe ramamāṇaṁ ata eveśvaram, katham api parādhīna-siddhatvābhāvāt |
«Милость к слуге». Того, чьи очи у зрящих творят опьянение, словно хмель. «Шри» — на левой стороне груди, в виде золотой черты.
«На достойнейшем». Четыре силы — дхарма и прочие. В уттара-кханде «Падмы», в разделе о йога-питхе, названы именно они, а не внешние — адхарма и прочие. А именно: «вечно окружённый по порядку образами стоп — дхармою, знанием, так же владычеством и бесстрастием, — чьи облики „Риг“, „Яджур“, „Сама“ и „Атхарвана“». Употребление же слова «так же» внутри сложного слова — ведийское.
Шестнадцать сил — Чанда и прочие. Так и там же: «хорошо хранимый Чандою и прочими стражами врат, Кумудою и прочими»; слово «град» связывается с прежним. А они таковы: «Чанда и Прачанда в восточных вратах, Бхадра и Субхадра в южных, Джая и Виджая в западных, Дхатри и Видхатри в северных. Кумуда, Кумудакша, Пундарика, затем Вамана, Шанкукарна, Сарванетра, Сумукха, Супратиштхита — вот кто назван владыками сторон в этом прекрасном граде». А Кумуда и прочие суть, восполняя, владыки юго-восточной и прочих сторон, по двое на сторону.
Пять сил — Курма и прочие. Так и там же: «Курма, царь нагов, сын Винаты, владыка трёх Вед, размеры и все мантры приняли облик сиденья». «Владыка трёх Вед» — определение сына Винаты, ибо он состоит из размеров.
И хотя речение уттара-кханды касается высшего неба, всё же — по известному сходству свидетельств и прочего — такою же должно разуметь и йога-питху Шри Кришны. Шестнадцать сил здесь — либо Сам Шри Кришна, по речению раздела Прабхасы, которое будет приведено впереди в «Шри Кришна-сандарбхе», либо Шрутāламбини и прочие.
«Своими» — владычеством и прочим, что составляет Его собственную природу, «наделённого». «В ином месте» — в йогинах — «непостоянными», то есть обретёнными. «В Своей», то есть в собственной природе, «обители», то есть в Шри Вайкунтхе, «наслаждающегося», — и потому именно «Владыку»: ибо нет у Него никакой утверждённости, зависимой от иного.
e0f30010a8eb · 发布于 2026年9月20日 11:13:10 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Свита и престол разбираются по именам, и это не любопытство к подробностям.
Четыре силы у стоп, шестнадцать у ворот, пять под сиденьем — устройство обители оказывается устройством самой Его силы.
И заключено тем же, чем начато: что у йогинов приходит и уходит, у Него есть по природе.