Mahabharata
Сабхакрия-парва: вопросы Нарады о долге царя (раджадхарма) · Verse 2.5.15–17
1968 / 3756
Mahabharata · 2.5.15–17
Devanāgarī

कच्चित् संधिं यथाकालं विग्रहं चोपसेवसे ॥
कच्चिद् वृत्तिम् उदासीने मध्यमे चानुवर्तसे ॥
कच्चिद् आत्मसमा बुद्ध्या शुचयो जीवितक्षमाः ॥
कुलीनाश् चानुरक्ताश् च कृतास् ते वीर मन्त्रिणः ॥
विजयो मन्त्रमूलो हि राज्ञां भवति भारत ॥
सुसंवृतो मन्त्रधनैर् अमात्यैः शास्त्रकोविदैः ॥

Transliteration (IAST)

kaccit saṃdhiṃ yathākālaṃ vigrahaṃ copasevase ||
kaccid vṛttim udāsīne madhyame cānuvartase ||
kaccid ātmasamā buddhyā śucayo jīvitakṣamāḥ ||
kulīnāś cānuraktāś ca kṛtās te vīra mantriṇaḥ ||
vijayo mantramūlo hi rājñāṃ bhavati bhārata ||
susaṃvṛto mantradhanair amātyaiḥ śāstrakovidaiḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कच्चित् संधिम् यथा-कालम् विग्रहम् च उपसेवसेkaccit saṃdhim yathā-kālam vigraham ca upasevaseнадеюсь, мир и войну ты ведёшь по времени;
कच्चित् वृत्तिम् उदासीने मध्यमे च अनुवर्तसेkaccit vṛttim udāsīne madhyame ca anuvartaseнадеюсь, к безучастному и к среднему [соседу] держишь [должное] поведение;
कच्चित् आत्म-समाः बुद्ध्या शुचयः जीवित-क्षमाःkaccit ātma-samāḥ buddhyā śucayaḥ jīvita-kṣamāḥнадеюсь, равные тебе разумом, чистые, способные [пожертвовать] жизнью,
कुलीनाः च अनुरक्ताः च कृताः ते वीर मन्त्रिणःkulīnāḥ ca anuraktāḥ ca kṛtāḥ te vīra mantriṇaḥродовитые и преданные сделаны твоими советниками, о герой;
विजयः मन्त्र-मूलः हि राज्ञाम् भवति भारतvijayaḥ mantra-mūlaḥ hi rājñām bhavati bhārataибо победа царей коренится в совете, о Бхарата,
सु-संवृतः मन्त्र-धनैः अमात्यैः शास्त्र-कोविदैःsu-saṃvṛtaḥ mantra-dhanaiḥ amātyaiḥ śāstra-kovidaiḥхорошо хранимом советниками — сокровищами совета, искушёнными в науках.
Translation

«Надеюсь, ты заключаешь мир и ведёшь войну сообразно времени? Надеюсь, ты держишь должное поведение с безучастным и со срединным [соседом]? Надеюсь, твоими советниками сделаны равные тебе разумом, чистые, готовые [пожертвовать] жизнью, родовитые и преданные, о герой? Ведь победа царей коренится в совете, о Бхарата, надёжно хранимом советниками — сокровищами замысла, искушёнными в науках».

Commentary

Здесь прямо названо: «победа коренится в совете». Знаменательно, что мощь царя — не столько в войске, сколько в добрых советниках и в умении хранить замысел: разум, окружённый верными мудрецами, сильнее оружия. Так писание являет совет сердцевиною власти; и далее — о бдении и быстроте в делах.

Version

14095a7c8257 · published Jun 16, 2026, 12:20:00 PM UTC

Page between verses with