Mahabharata
Сабхакрия-парва: вопросы Нарады о долге царя (раджадхарма) · Verse 2.5.75–77
1991 / 3756
Mahabharata · 2.5.75–77
Devanāgarī

कच्चिद् द्वौ प्रथमौ यामौ रात्र्यां सुप्त्वा विशां पते ॥
संचिन्तयसि धर्मार्थौ याम उत्थाय पश्चिमे ॥
कच्चिद् दर्शयसे नित्यं मनुष्यान् समलंकृतान् ॥
उत्थाय काले कालज्ञः सह पाण्डव मन्त्रिभिः ॥
कच्चिद् रक्ताम्बरधराः खड्गहस्ताः स्वलंकृताः ॥
अभितस् त्वाम् उपासन्ते रक्षणार्थम् अरिंदम ॥

Transliteration (IAST)

kaccid dvau prathamau yāmau rātryāṃ suptvā viśāṃ pate ||
saṃcintayasi dharmārthau yāma utthāya paścime ||
kaccid darśayase nityaṃ manuṣyān samalaṃkṛtān ||
utthāya kāle kālajñaḥ saha pāṇḍava mantribhiḥ ||
kaccid raktāmbaradharāḥ khaḍgahastāḥ svalaṃkṛtāḥ ||
abhitas tvām upāsante rakṣaṇārtham ariṃdama ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कच्चित् द्वौ प्रथमौ यामौ रात्र्याम् सुप्त्वा विशाम् पतेkaccit dvau prathamau yāmau rātryām suptvā viśām pateнадеюсь, две первые стражи ночи проспав, о владыка народов,
संचिन्तयसि धर्म-अर्थौ यामे उत्थाय पश्चिमेsaṃcintayasi dharma-arthau yāme utthāya paścimeв последнюю стражу, восстав, ты обдумываешь дхарму и артху;
कच्चित् दर्शयसे नित्यम् मनुष्यान् सु-अलंकृतान्kaccit darśayase nityam manuṣyān su-alaṃkṛtānнадеюсь, ты являешь себя людям, [сам] хорошо убранный, всегда,
उत्थाय काले काल-ज्ञः सह पाण्डव मन्त्रिभिःutthāya kāle kāla-jñaḥ saha pāṇḍava mantribhiḥподнявшись в [должное] время, знаток времени, о Пандава, с советниками;
कच्चित् रक्त-अम्बर-धराः खड्ग-हस्ताः सु-अलंकृताःkaccit rakta-ambara-dharāḥ khaḍga-hastāḥ su-alaṃkṛtāḥнадеюсь, в красные одежды облачённые, с мечами в руках, нарядные,
अभितः त्वाम् उपासन्ते रक्षण-अर्थम् अरिंदमabhitaḥ tvām upāsante rakṣaṇa-artham ariṃdamaкругом тебе предстоят ради охраны, о покоритель врагов?
Translation

«Надеюсь, проспав две первые стражи ночи, о владыка народов, в последнюю стражу ты, восстав, обдумываешь дхарму и артху? Надеюсь, поднявшись в должный час, знаток времени, ты с советниками являешь себя людям, [сам] нарядно убранный, о Пандава? Надеюсь, облачённые в красное, с мечами в руках, нарядные [стражи] кругом предстоят тебе ради охраны, о покоритель врагов?».

Commentary

Здесь даже распорядок дня и ночи подчинён дхарме: царь встаёт раздумывать о долге прежде дел. Знаменательно, что доступность народу («являешь себя») сочетается с бдительной охраною: открытость и осторожность не противоречат. Так писание являет устроенный обиход правителя; и далее — о правосудии и здравии.

Version

6329745fa505 · published Jun 16, 2026, 12:20:00 PM UTC

Page between verses with