Mahabharata
Сабхакрия-парва: вопросы Нарады о долге царя (раджадхарма) · Verse 2.5.38–39
1977 / 3756
Mahabharata · 2.5.38–39
Devanāgarī

कच्चिद् बलस्य भक्तं च वेतनं च यथोचितम् ॥
संप्राप्तकालं दातव्यं ददासि न विकर्षसि ॥
कालातिक्रमणाद् ध्य् एते भक्तवेतनयोर् भृताः ॥
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात् सो ऽनर्थः सुमहान् स्मृतः ॥

Transliteration (IAST)

kaccid balasya bhaktaṃ ca vetanaṃ ca yathocitam ||
saṃprāptakālaṃ dātavyaṃ dadāsi na vikarṣasi ||
kālātikramaṇād dhy ete bhaktavetanayor bhṛtāḥ ||
bhartuḥ kupyanti daurgatyāt so 'narthaḥ sumahān smṛtaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कच्चित् बलस्य भक्तम् च वेतनम् च यथा-उचितम्kaccit balasya bhaktam ca vetanam ca yathā-ucitamнадеюсь, войску довольствие и жалованье, как подобает,
संप्राप्त-कालम् दातव्यम् ददासि न विकर्षसिsaṃprāpta-kālam dātavyam dadāsi na vikarṣasiв положенный срок, что должно давать, ты даёшь и не задерживаешь;
काल-अतिक्रमणात् हि एते भक्त-वेतनयोः भृताःkāla-atikramaṇāt hi ete bhakta-vetanayoḥ bhṛtāḥибо от промедления с довольствием и жалованьем эти содержимые [воины]
भर्तुः कुप्यन्ति दौर्गत्यात् सः अनर्थः सु-महान् स्मृतःbhartuḥ kupyanti daurgatyāt saḥ anarthaḥ su-mahān smṛtaḥгневаются на господина из-за нужды — а это, сказано, превеликое зло.
Translation

«Надеюсь, ты даёшь войску довольствие и жалованье, как подобает, в положенный срок, и не задерживаешь должного? Ибо от промедления с довольствием и жалованьем содержимые [воины] из-за нужды гневаются на господина — а это, сказано, превеликое зло».

Commentary

Здесь справедливость к войску — не щедрость, а долг и расчёт. Знаменательно, что задержка жалованья названа «превеликим злом»: неоплаченная верность обращается в гнев, и недовольство своих опаснее врага. Так писание являет своевременную плату как опору преданности; и далее — о любви подданных и достойном правлении.

Version

6b7822177d4f · published Jun 16, 2026, 12:20:00 PM UTC

Page between verses with