Mahabharata
Сабхакрия-парва: вопросы Нарады о долге царя (раджадхарма) · Verse 2.5.34–35
1975 / 3756
Mahabharata · 2.5.34–35
Devanāgarī

कच्चिन् नोग्रेण दण्डेन भृशम् उद्वेजितप्रजाः ॥
राष्ट्रं तवानुशासन्ति मन्त्रिणो भरतर्षभ ॥
कच्चित् त्वां नावजानन्ति याजकाः पतितं यथा ॥
उग्रप्रतिग्रहीतारं कामयानम् इव स्त्रियः ॥

Transliteration (IAST)

kaccin nogreṇa daṇḍena bhṛśam udvejitaprajāḥ ||
rāṣṭraṃ tavānuśāsanti mantriṇo bharatarṣabha ||
kaccit tvāṃ nāvajānanti yājakāḥ patitaṃ yathā ||
ugrapratigrahītāraṃ kāmayānam iva striyaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
कच्चित् न उग्रेण दण्डेन भृशम् उद्वेजित-प्रजाःkaccit na ugreṇa daṇḍena bhṛśam udvejita-prajāḥнадеюсь, не суровым наказанием чрезмерно устрашённых подданных
राष्ट्रम् तव अनुशासन्ति मन्त्रिणः भरत-ऋषभrāṣṭram tava anuśāsanti mantriṇaḥ bharata-ṛṣabha[имея], правят твоим царством советники, о бык Бхаратов;
कच्चित् त्वाम् न अवजानन्ति याजकाः पतितम् यथाkaccit tvām na avajānanti yājakāḥ patitam yathāнадеюсь, не презирают тебя, как жрецы — падшего,
उग्र-प्रतिग्रहीतारम् कामयानम् इव स्त्रियःugra-pratigrahītāram kāmayānam iva striyaḥ[как] берущего грубо [неправые дары], как женщины — похотливого?
Translation

«Надеюсь, твои советники не правят царством так, чтобы подданные были чрезмерно устрашены суровым наказанием, о бык Бхаратов? Надеюсь, тебя не презирают — как жрецы [презирают] падшего, как женщины — похотливого, что берёт [поборы] грубо [и неправо]?».

Commentary

Здесь обличается крайность суровости и неправого взимания. Знаменательно, что чрезмерный страх подданных назван бедою, а не силою власти: правление, держащееся ужасом, теряет уважение. Так писание являет, что мера и справедливость хранят достоинство царя; и далее — о войске и его вождях.

Version

8b61e538c1fa · published Jun 16, 2026, 12:20:00 PM UTC

Page between verses with