Упанишады
Каушитаки-упанишадаKauṣītaki 1.6
1734 / 5832
Упанишады · Kauṣītaki 1.6
Деванагари

ऋतुरस्म्यार्तवोऽस्म्याकाशाद्योनेः सम्भूतो भार्या एतत्संवत्सरस्य तेजोभूतस्य भूतस्यात्मभूतस्य त्वमात्मासि यस्त्वमसि सोहमस्मीति तमाह कोऽहमस्मीति सत्यमिति ब्रूयात्किं तद्यत्सत्यमिति यदन्यद्देवेभ्यश्च प्राणेभ्यश्च तत्सदथ यद्देवाच्च प्राणाश्च तत्त्यं तदेतया वाचाभिव्याह्रियते सत्यमित्येतावदिदं सर्वमिदं सर्वमसि । इत्येवैनं तदाह । तदेतदृक्श्लोकेनाभ्युक्तं यजूदरः सामशिरा असावृङ्मूर्तिरव्ययः । स ब्रह्मेति हि विज्ञेय ऋषिर्ब्रह्ममयो महानिति । तमाह केन मे पौंस्रानि नामान्याप्नोतीति प्राणेनेति ब्रूयात् । केन स्त्रीनामानीति वाचेति केन नपुंसकनामानीति मनसेति केन गन्धानिति घ्राणेनेति ब्रूयात् । केन रूपाणीति चक्षुषेति केन शब्दानिति श्रोत्रेणेति केनान्नरसानिति जिह्वयेति केन कर्माणीति हस्ताभ्यामिति केन सुखदुःखे इति शरीरेणेति केनानन्दं रतिं प्रजापतिमित्युपस्थेनेति । केनेत्या इति पादाभ्यामिति केन धियो विज्ञातव्यं कामानिति प्रज्ञयेति ब्रूयात्तमह । आपो वै खलु मे ह्यसावयं ते लोक इति सा या ब्रह्मणो जितिर्या व्यष्टिस्तां जितिं जयति तां व्यष्टिं व्यश्नुते य एवं वेद य एवं वेद

Транслитерация (IAST)

ṛturasmyārtavo'smyākāśādyoneḥ sambhūto bhāryā etatsaṃvatsarasya tejobhūtasya bhūtasyātmabhūtasya tvamātmāsi yastvamasi sohamasmīti tamāha ko'hamasmīti satyamiti brūyātkiṃ tadyatsatyamiti yadanyaddevebhyaśca prāṇebhyaśca tatsadatha yaddevācca prāṇāśca tattyaṃ tadetayā vācābhivyāhriyate satyamityetāvadidaṃ sarvamidaṃ sarvamasi | ityevainaṃ tadāha | tadetadṛkślokenābhyuktaṃ yajūdaraḥ sāmaśirā asāvṛṅmūrtiravyayaḥ | sa brahmeti hi vijñeya ṛṣirbrahmamayo mahāniti | tamāha kena me pauṃsrāni nāmānyāpnotīti prāṇeneti brūyāt | kena strīnāmānīti vāceti kena napuṃsakanāmānīti manaseti kena gandhāniti ghrāṇeneti brūyāt | kena rūpāṇīti cakṣuṣeti kena śabdāniti śrotreṇeti kenānnarasāniti jihvayeti kena karmāṇīti hastābhyāmiti kena sukhaduḥkhe iti śarīreṇeti kenānandaṃ ratiṃ prajāpatimityupastheneti | kenetyā iti pādābhyāmiti kena dhiyo vijñātavyaṃ kāmāniti prajñayeti brūyāttamaha | āpo vai khalu me hyasāvayaṃ te loka iti sā yā brahmaṇo jitiryā vyaṣṭistāṃ jitiṃ jayati tāṃ vyaṣṭiṃ vyaśnute ya evaṃ veda ya evaṃ veda

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ऋतुः अस्मि आर्तवः अस्मिṛtuḥ asmi ārtavaḥ asmiя — время года, рождённый временем; я пора и порождение поры
आकाशात् योनेः सम्भूतःākāśāt yoneḥ sambhūtaḥиз пространства как лона рождён; возникший из эфира-утробы
भार्याः एतत्bhāryāḥ etatэто — семя супруги; таково семя жены
संवत्सरस्य तेजःsaṃvatsarasya tejaḥсияние года; жар годового круга
भूतस्य भूतस्य आत्मभूतस्यbhūtasya bhūtasya ātmabhūtasyaвсякого существа, ставшего собою; каждой твари, сущей как душа
त्वम् आत्मा असिtvam ātmā asiТы — душа; Ты есть Атман
यः त्वम् असिyaḥ tvam asiчто Ты есть; каков Ты
सः अहम् अस्मि इतिsaḥ aham asmi itiто и я есть; таков и я
तम् आहtam āhaтот спрашивает его; он молвит ему
कः अहम् अस्मि इतिkaḥ aham asmi iti«кто же я?»; «каков я?»
सत्यम् इति ब्रूयात्satyam iti brūyātпусть скажет: «Истина»; надлежит ответить: «сущее»
किम् तत् यत् सत्यम् इतिkim tat yat satyam iti«что есть эта Истина?»; «какова та истина?»
यत् अन्यत् देवेभ्यःyat anyat devebhyaḥчто иное, чем боги; отличное от божеств
प्राणेभ्यः चprāṇebhyaḥ caи чем дыхания; и от жизненных сил
तत् सत्tat satто — «сат»; оно есть сущее
अथ यत् देवाःatha yat devāḥа что суть боги; то же, что божества
प्राणाः चprāṇāḥ caи дыхания; и жизненные силы
तत् त्यम्tat tyamто — «тьям»; оно есть «то»
तत् एतया वाचा अभिव्याह्रियतेtat etayā vācā abhivyāhriyateэто и выражается словом; тем и высказывается речью
सत्यम् इतिsatyam iti«сатьям»; словом «истина»
एतावत् इदम् सर्वम्etāvat idam sarvamвсё это — таково; вот всё это целиком
इदम् सर्वम् असिidam sarvam asiвсем этим Ты и являешься; Ты и есть всё это
इति एव एनम् तत् आहiti eva enam tat āhaтак он ему и говорит; именно так тот отвечает
तत् एतत् ऋक्श्लोकेन अभ्युक्तम्tat etat ṛkślokena abhyuktamоб этом сказано стихом рика; на это есть речение гимна
यजूदरः सामशिराःyajūdaraḥ sāmaśirāḥчрево его — яджус, глава — саман; с яджусом-чревом и саманом-главою
असौ ऋङ्मूर्तिः अव्ययःasau ṛṅmūrtiḥ avyayaḥобраз его — рик, и он неубывающ; обликом рик, непреходящий
सः ब्रह्म इति हि विज्ञेयःsaḥ brahma iti hi vijñeyaḥего и должно знать как Брахмана; его надлежит уразуметь как Брахман
ऋषिः ब्रह्ममयः महान् इतिṛṣiḥ brahmamayaḥ mahān itiпровидец, из Брахмана сотканный, великий; великий риши, состоящий из Брахмана
तम् आहtam āhaтот спрашивает его; он вопрошает
केन मे पौंस्रानि नामानिkena me pauṃsrāni nāmāni«чем мои мужские имена»; «чем именa мужского рода»
आप्नोति इतिāpnoti iti«обретают?»; «достигают?»
प्राणेन इति ब्रूयात्prāṇena iti brūyātпусть скажет: «дыханием»; надлежит ответить: «праной»
केन स्त्रीनामानि इति वाचा इतिkena strīnāmāni iti vācā iti«чем женские?» — «речью»; «а женские?» — «словом»
केन नपुंसकनामानि इति मनसा इतिkena napuṃsakanāmāni iti manasā iti«чем средние?» — «умом»; «а средние?» — «мыслью»
केन गन्धान् इति घ्राणेन इतिkena gandhān iti ghrāṇena iti«чем запахи?» — «обонянием»; «а запахи?» — «носом»
केन रूपाणि इति चक्षुषा इतिkena rūpāṇi iti cakṣuṣā iti«чем образы?» — «глазом»; «а формы?» — «оком»
केन शब्दान् इति श्रोत्रेण इतिkena śabdān iti śrotreṇa iti«чем звуки?» — «слухом»; «а звуки?» — «ухом»
केन अन्नरसान् इति जिह्वया इतिkena annarasān iti jihvayā iti«чем вкусы пищи?» — «языком»; «а вкус снеди?» — «языком»
केन कर्माणि इति हस्ताभ्याम् इतिkena karmāṇi iti hastābhyām iti«чем дела?» — «руками»; «а действия?» — «двумя руками»
केन सुखदुःखे इति शरीरेण इतिkena sukhaduḥkhe iti śarīreṇa iti«чем радость и боль?» — «телом»; «а счастье и горе?» — «телом»
केन आनन्दम् रतिम् प्रजापतिम्kena ānandam ratim prajāpatim«чем блаженство, услада, потомство?»; «а радость, страсть, продолжение рода?»
इति उपस्थेन इतिiti upasthena iti«детородным»; «лоном»
केन इत्याः इति पादाभ्याम् इतिkena ityāḥ iti pādābhyām iti«чем хождение?» — «стопами»; «а движение?» — «двумя ногами»
केन धियः विज्ञातव्यम् कामान् इतिkena dhiyaḥ vijñātavyam kāmān iti«чем мысли, познаваемое, желания?»; «а разумения, предмет знания, хотения?»
प्रज्ञया इति ब्रूयात्prajñayā iti brūyātпусть скажет: «разумением»; надлежит ответить: «праджней»
तम् आहtam āhaтот говорит ему; он молвит ему
आपः वै खलु मेāpaḥ vai khalu me«во́ды — поистине мои»; «вода воистину моя»
असौ अयम् ते लोकः इतिasau ayam te lokaḥ iti«а этот мир — твой»; «тот мир принадлежит тебе»
सा या ब्रह्मणः जितिःsā yā brahmaṇaḥ jitiḥкакова победа Брахмы; та победа, что у Брахмана
या व्यष्टिःyā vyaṣṭiḥкаково достижение; какое обретение
ताम् जितिम् जयतिtām jitim jayatiту победу он побеждает; ту победу и одерживает
ताम् व्यष्टिम् व्यश्नुतेtām vyaṣṭim vyaśnuteто достижение обретает; того обретения достигает
यः एवम् वेदyaḥ evam vedaкто так знает; ведающий это
यः एवम् वेदyaḥ evam vedaкто так знает; ведающий это
Литературный перевод

«Я — время года, рождённый временем, из пространства как лона возникший, семя супруги, сияние года, душа всякого существа, ставшего собою. Ты — душа; и что Ты есть, то есть и я». Тогда Брахма спрашивает его: «Кто же я?» И пусть он скажет: «Истина». — «А что есть эта Истина?» — «Что иное, чем боги и дыхания, то — „сат“; а что суть боги и дыхания, то — „тьям“. И это выражается словом „сатьям“ — истина. Вот всё это; и всем этим Ты являешься». Так он ему и отвечает. Об этом сказано и стихом гимна: «Чрево его — яджус, глава — саман, образ — рик, и он неубывающ; его и должно знать как Брахмана — великого провидца, сотканного из Брахмана». Тогда Брахма спрашивает: «Чем обретают мои мужские имена?» — «Дыханием». — «А женские?» — «Речью». — «А средние?» — «Умом». — «А запахи?» — «Обонянием». — «А образы?» — «Глазом». — «А звуки?» — «Слухом». — «А вкусы пищи?» — «Языком». — «А дела?» — «Руками». — «А радость и боль?» — «Телом». — «А блаженство, усладу и потомство?» — «Детородным». — «А хождение?» — «Стопами». — «А мысли, познаваемое и желания?» — «Разумением». И Брахма говорит ему: «Во́ды — поистине мои; а этот мир — твой». И какова победа Брахмы, каково его достижение, — ту победу одерживает и то достижение обретает знающий так, знающий так.

Версия

c9883229f8b2 · опубликовано 29 июл. 2026 г., 03:43:45 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами