षट्सन्दर्भ
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.49जीव गोस्वामी
282 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 3.49
॥
देवनागरी

तस्या मायायाश् चांशद्वयम् । तत्र गुणरूपस्य मायाख्यस्य निमित्तांशस्य द्रवरूपस्य प्रधानाख्यस्योपादानांशस्य च परस्परं भेदम् आह चतुर्भिः— अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि साङ्ख्यं पूर्वविनिश्चितम् । यद् विज्ञाय पुमान् सद्यो जह्याद् वैकल्पिकं भ्रमम् ॥ टीका च—अद्वितीयात् परमात्मनो मायया प्रकृतिपुरुषद्वारा सर्वं द्वैतम् उदेति, पुनस् तत्रैव लीयते इत्य् अनुसन्दधानस्य पुरुषस्य द्वन्द्वभ्रमो निवर्तते इति वक्तुं साङ्ख्यं प्रस्तौति—अथेति । इत्य् एषा । अत्र प्रधानपर्यायः प्रकृतिशब्धः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tasyā māyāyāś cāṁśa-dvayam | tatra guṇa-rūpasya māyākhyasya nimittāṁśasya drava-rūpasya pradhānākhyasyopādānāṁśasya ca parasparaṁ bhedam āha caturbhiḥ— atha te sampravakṣyāmi sāṅkhyaṁ pūrva-viniścitam | yad vijñāya pumān sadyo jahyād vaikalpikaṁ bhramam || ṭīkā ca—advitīyāt paramātmano māyayā prakṛti-puruṣa-dvārā sarvaṁ dvaitam udeti, punas tatraiva līyate ity anusandadhānasya puruṣasya dvandva-bhramo nivartate iti vaktuṁ sāṅkhyaṁ prastauti—atheti | ity eṣā | atra pradhāna-paryāyaḥ prakṛti-śabdhaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तस्याtasyāу той
मायायाश्māyāyāśмайи
चांशcāṁśaи долей
द्वयम्dvayamдвоица
तत्रtatraтам
गुणguṇaсвойств
रूपस्यrūpasyaоблик имеющей,
मायाख्यस्यmāyākhyasya«майей» именуемой,
निमित्तांशस्यnimittāṁśasyaповодом-долей,
द्रवdravaтекучего
रूपस्यrūpasyaоблик имеющей,
प्रधानाख्यस्योपादानांशस्यpradhānākhyasyopādānāṁśasya«прадханой» именуемой, вещественной причиною-долей,
चcaи
परस्परंparasparaṁвзаимное
भेदम्bhedamразличие
आहāhaговорит
चतुर्भिःcaturbhiḥчетырьмя
अथatha«теперь
तेteтебе
सम्प्रवक्ष्यामिsampravakṣyāmiвозвещу
साङ्ख्यंsāṅkhyaṁсанкхью,
पूर्वpūrvaпрежде
विनिश्चितम्viniścitamудостоверенную,
यद्yadкоторую
विज्ञायvijñāyaпостигнув,
पुमान्pumānчеловек
सद्योsadyoтотчас
जह्याद्jahyādоставил бы
वैकल्पिकंvaikalpikaṁот разделения
भ्रमम्bhramamзаблуждение»
टीकाṭīkāтика
चcaи
अद्वितीयात्advitīyāt«от недвойственной
परमात्मनोparamātmanoПараматмы
माययाmāyayāмайей,
प्रकृतिprakṛtiпракрити
पुरुषpuruṣaи пуруши
द्वाराdvārāпутём,
सर्वंsarvaṁвся
द्वैतम्dvaitamдвойственность
उदेतिudetiвосходит,
पुनस्punasвновь
तत्रैवtatraivaтам именно
लीयतेlīyateрастворяется —
इतिitiтак
अनुसन्दधानस्यanusandadhānasyaразмышляющего
पुरुषस्यpuruṣasyaу человека
द्वन्द्वdvandvaдвойственности
भ्रमोbhramoзаблуждение
निवर्ततेnivartateустраняется, —
इतिitiтак
वक्तुंvaktuṁчтобы сказать,
साङ्ख्यंsāṅkhyaṁсанкхью
प्रस्तौतिprastautiначинает:
अथेतिatheti„теперь“ — так»
इत्य्ityтак
एषाeṣāона
अत्रatraздесь
प्रधानpradhāna«прадханы»
पर्यायःparyāyaḥсиноним —
प्रकृतिprakṛti«пракрити»
शब्धःśabdhaḥслово
अनुवाद

И у той майи две доли. И он говорит четырьмя стихами о взаимном различии доли-повода, имеющей облик свойств и именуемой майей, и доли-вещественной причины, имеющей облик текучего и именуемой прадханой:

«Теперь возвещу тебе санкхью, прежде удостоверенную, постигнув которую человек тотчас оставил бы заблуждение, идущее от разделения».

И тика: «Чтобы сказать, что у человека, размышляющего так — „от недвойственной Параматмы майей, путём пракрити и пуруши, восходит вся двойственность и вновь там же растворяется“, — устраняется заблуждение двойственности, он начинает санкхью: „теперь“ и далее». Такова она.

Здесь слово «пракрити» — синоним «прадханы».

संस्करण

ed70e1949273 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 3:59:55 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से