षट्सन्दर्भ
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.105.11जीव गोस्वामी
369 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 3.105.11
॥
देवनागरी

तथा दशलक्षणर्थोऽप्य् अत्रैव दृश्यः—तत्र सर्गविसर्गस्थाननिरोधा जन्माद्य् अस्य यतः इत्य् अत्र, मन्वन्तरेशानुकथने च स्थानान्तर्गते पोषणं तेने इत्यादौ । ऊतिर् मुह्यन्ति इत्यादौ । मुक्तिर् जीवानाम् अपि तत्सान्निध्ये सति कुहकनिरसनव्यञ्जके धाम्ना इत्यादौ । आश्रयः सत्यं परम् इत्य् आदौ । स च स्वयंभगवत्त्वेन निर्णीयत्वात् श्रीकृष्ण एवेति पूर्वोक्तप्रकार एव व्यक्त इति । तद् एवम् अस्मिन्न् उपक्रमवाक्ये सर्वेषु पदवाक्यतात्पर्येषु तस्य ध्येयस्य सविशेषत्वं मूर्तित्वं भगवदाकारं च व्यक्तम् । तच् च युक्तम्, स्वरूपवाक्यान्तरव्यक्तत्वात् । योऽस्योत्प्रेक्षक आदिमध्यनिधने योऽव्यक्तजीवेश्वरो यः सृष्ट्वेदम् अनुप्रविश्य ऋषिणा चक्रे पुरः शास्ति ताः । यं सम्पद्य जहात्य् अजाम् अनुशयी सुप्तः कुलायं यथा तं कैवल्यनिरस्तयोनिम् अभयं ध्यायेद् अजस्रं हरिम् ॥ इति । अतो धर्मः प्रोज्झितैत्यादाव् अनन्तरवाक्येऽपि, किं वा परैर् इत्यादिना तत्रैव तात्पर्यं दर्शितम् । इति श्रीभागवतसन्दर्भे श्रीसर्वसंवादिन्यां श्रीपरमात्मसन्दर्भानुव्याख्या ॥ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

tathā daśa-lakṣaṇartho'py atraiva dṛśyaḥ—tatra sarga-visarga-sthāna-nirodhā janmādy asya yataḥ ity atra, manvantareśānukathane ca sthānāntargate poṣaṇaṁ tene ity-ādau | ūtir muhyanti ity-ādau | muktir jīvānām api tat-sānnidhye sati kuhaka-nirasana-vyañjake dhāmnā ity-ādau | āśrayaḥ satyaṁ param ity ādau | sa ca svayaṁ-bhagavattvena nirṇīyatvāt śrī-kṛṣṇa eveti pūrvokta-prakāra eva vyakta iti | tad evam asminn upakrama-vākye sarveṣu pada-vākya-tātparyeṣu tasya dhyeyasya saviśeṣatvaṁ mūrtitvaṁ bhagavad-ākāraṁ ca vyaktam | tac ca yuktam, svarūpa-vākyāntara-vyaktatvāt | yo'syotprekṣaka ādi-madhya-nidhane yo'vyakta-jīveśvaro yaḥ sṛṣṭvedam anupraviśya ṛṣiṇā cakre puraḥ śāsti tāḥ | yaṁ sampadya jahāty ajām anuśayī suptaḥ kulāyaṁ yathā taṁ kaivalya-nirasta-yonim abhayaṁ dhyāyed ajasraṁ harim || iti | ato dharmaḥ projjhita-ity-ādāv anantara-vākye'pi, kiṁ vā parair ity-ādinā tatraiva tātparyaṁ darśitam | iti śrī-bhāgavata-sandarbhe śrī-sarva-saṁvādinyāṁ śrī-paramātma-sandarbhānuvyākhyā || ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
तथाtathāтак
दशdaśaдесяти
लक्षणर्थोऽप्य्lakṣaṇartho'pyпризнаков и смысл
अत्रैवatraivaздесь именно
दृश्यःdṛśyaḥда будет виден:
तत्रtatraтам
सर्गsargaтворение,
विसर्गvisargaвторичное творение,
स्थानsthānaстояние,
निरोधाnirodhāудержание —
जन्माद्य्janmādy«рождение и прочее
अस्यasyaу этого
यतःyataḥот кого»
इत्य्ityтак
अत्रatraздесь;
मन्वन्तरेशानुकथनेmanvantareśānukathaneманвантар и владык повествование
चcaи —
स्थानान्तर्गतेsthānāntargateв «стояние» входящее;
पोषणंpoṣaṇaṁпитание —
तेनेtene«передал»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее;
ऊतिर्ūtirпобуждение —
मुह्यन्तिmuhyanti«обольщаются»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее;
मुक्तिर्muktirосвобождение
जीवानाम्jīvānāmу существ
अपिapiи —
तत्tatЕго
सान्निध्येsānnidhyeпри близости
सतिsatiсущей,
कुहकkuhakaобмана
निरसनnirasanaотвержение
व्यञ्जकेvyañjakeвыражающем,
धाम्नाdhāmnā«мощью»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее;
आश्रयःāśrayaḥопора —
सत्यंsatyaṁ«истинного,
परम्paramвысшего»
इत्य्ityтак
आदौādauи далее
सsaОн
चcaи,
स्वयंsvayaṁСамим
भगवत्त्वेनbhagavattvenaБхагаваном бытием
निर्णीयत्वात्nirṇīyatvātвыводимым бытием,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришна
एवेतिevetiименно — так,
पूर्वोक्तpūrvoktaпрежде сказанным
प्रकारprakāraобразом
एवevaименно
व्यक्तvyaktaявно
इतिitiтак
तद्tadто
एवम्evamтак:
अस्मिन्न्asminnв этом
उपक्रमupakramaзачина
वाक्येvākyeречении,
सर्वेषुsarveṣuво всех
पदpadaслов
वाक्यvākyaи речений
तात्पर्येषुtātparyeṣuнаправленностях,
तस्यtasyaу того
ध्येयस्यdhyeyasyaсозерцаемого
सविशेषत्वंsaviśeṣatvaṁс различиями бытие,
मूर्तित्वंmūrtitvaṁвоплощённость
भगवद्bhagavadБхагавана
आकारंākāraṁочертание
चcaи
व्यक्तम्vyaktamявно
तच्tacто
चcaи
युक्तम्yuktamуместно —
स्वरूपsvarūpaсвоего облика
वाक्यान्तरvākyāntaraиным речением
व्यक्तत्वात्vyaktatvātявленностью:
योऽस्योत्प्रेक्षकyo'syotprekṣaka«который у этого измыслитель
आदिādiначала,
मध्यmadhyaсередины,
निधनेnidhaneконца;
योऽव्यक्तyo'vyaktaкоторый непроявленного
जीवेश्वरोjīveśvaroи существ Владыка;
यःyaḥкоторый,
सृष्ट्वेदम्sṛṣṭvedamсотворив это,
अनुप्रविश्यanupraviśyaвойдя следом,
ऋषिणाṛṣiṇāс риши
चक्रेcakreсотворил
पुरःpuraḥграды,
शास्तिśāstiправит
ताःtāḥими;
यंyaṁкого
सम्पद्यsampadyaобретя,
जहात्य्jahātyоставляет
अजाम्ajāmнерождённую
अनुशयीanuśayīпривязанный,
सुप्तःsuptaḥуснувший
कुलायंkulāyaṁгнездо
यथाyathāкак, —
तंtaṁТого,
कैवल्यkaivalyaединостью
निरस्तnirastaотринутое
योनिम्yonimлоно имеющего,
अभयंabhayaṁбесстрашного,
ध्यायेद्dhyāyedда созерцает
अजस्रंajasraṁнепрестанно,
हरिम्harimХари»
इतिitiтак
अतोatoпотому
धर्मःdharmaḥ«дхарма
प्रोज्झितprojjhitaотброшенная»
इत्य्ityтак
आदाव्ādāvи далее,
अनन्तरanantaraв следующем
वाक्येऽपिvākye'piи речении,
किंkiṁ«что
वाvāили
परैर्parairиными»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи далее
तत्रैवtatraivaтам именно
तात्पर्यंtātparyaṁнаправленность
दर्शितम्darśitamпоказана
इतिitiтак —
श्रीśrīшри
भागवतbhāgavata«Бхагавата-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе»,
श्रीśrīшри
सर्वsarva«Сарва-
संवादिन्यांsaṁvādinyāṁсамвадини», —
श्रीśrīшри
परमात्मparamātma«Параматма-
सन्दर्भानुव्याख्याsandarbhānuvyākhyāсандарбхи» истолкование
अनुवाद

Так же надо увидеть здесь и смысл десяти признаков. Творение, вторичное творение, стояние и удержание — в «от кого рождение и прочее у этого»; повествование о манвантарах и владыках входит в «стояние»; питание — в «передал» и далее; побуждение — в «обольщаются» и далее; освобождение, и у существ тоже, — в «мощью» и далее, где выражено, что при Его близости обман отвергнут; опора — в «истинного, высшего» и далее. А что Он — именно шри Кришна, выводится из того, что Он Сам Бхагаван; это явно прежде сказанным образом.

Итак, в этом речении зачина, во всех направленностях слов и речений, явно, что у созерцаемого есть различия, воплощённость и очертание Бхагавана. И это уместно, ибо в другом речении Его собственный облик явлен прямо: «Кто измыслил у этого начало, середину и конец; кто владыка непроявленного и существ; кто, сотворив это и войдя следом, с риши сотворил грады и правит ими; кого обретя, привязанный оставляет нерождённую, как уснувший — гнездо, — Того, чьё лоно отринуто единостью, бесстрашного Хари да созерцает он непрестанно».

Потому и в следующем речении, в «дхарма, отброшенная» и далее, той же направленностью показано «что или иными» и далее.

Таково в «Шри Бхагавата-сандарбхе», в «Шри Сарва-самвадини», истолкование «Шри Параматма-сандарбхи».

संस्करण

4073b838c4d9 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 3:59:55 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से