आसीज् ज्ञानम् अथो अर्थ एकम् एवाविकल्पितम् । यदा विवेकनिपुणा आदौ कृतयुगे युगे ॥ टीका च—अथोशब्दः कार्त्स्न्ये । ज्ञानं द्रष्टृ, तेन दृश्यरूपः कृत्स्नोऽप्य् अर्थश् च विकल्पशून्यम् एकम् एव, ब्रह्मण्य् एव लीनम् आसीद् इत्य् अर्थः । इत्य् एषा । तृतीयस्कन्धे च—भगवान् एक आसेदम् अग्र आत्मात्मनां विभुः इत्यादौ यद् भगवत्त्वेन शब्द्यते, तद् एवात्र ब्रह्मत्वेन शब्द्यते इति वदन्ति इत्यादिवद् उभयत्रैकम् एव वस्तु प्रतिपाद्यम् । अन्ते तु, एष साङ्ख्यविधिः प्रोक्तः इत्यादौ परावरदृशा मया इत्यन्तेन भगवद्रूपेणाप्य् अवस्थितिः स्पष्टैव । कदा? इत्य् अपेक्षायाम् आह—यदा आदौ कृतयुगे विवेकनिपुणा जना भवन्ति, तस्मिन्न् अयुगे तत्पूर्वस्मिन् प्रलयसमय इत्य् अर्थः ॥
āsīj jñānam atho artha ekam evāvikalpitam | yadā viveka-nipuṇā ādau kṛta-yuge yuge || ṭīkā ca—atho-śabdaḥ kārtsnye | jñānaṁ draṣṭṛ, tena dṛśya-rūpaḥ kṛtsno'py arthaś ca vikalpa-śūnyam ekam eva, brahmaṇy eva līnam āsīd ity arthaḥ | ity eṣā | tṛtīya-skandhe ca—bhagavān eka āsedam agra ātmātmanāṁ vibhuḥ ity-ādau yad bhagavattvena śabdyate, tad evātra brahmatvena śabdyate iti vadanti ity-ādivad ubhayatraikam eva vastu pratipādyam | ante tu, eṣa sāṅkhya-vidhiḥ proktaḥ ity-ādau parāvara-dṛśā mayā ity-antena bhagavad-rūpeṇāpy avasthitiḥ spaṣṭaiva | kadā? ity apekṣāyām āha—yadā ādau kṛta-yuge viveka-nipuṇā janā bhavanti, tasminn ayuge tat-pūrvasmin pralaya-samaya ity arthaḥ ||
«Было знание, и, итак, предмет — одно именно, неразделённое, — когда вначале, в Крита-юге, искусные в различении».
И тика: «„Итак“ — в значении полноты. „Знание“ — зрящее; им и весь „предмет“, имеющий облик зримого, — лишённое разделения, одно именно, растворённое именно в Брахмане, „было“. Таков смысл». Такова она.
И как в третьей песни — «Бхагаван один был это прежде, душа душ, вездесущий» и далее, — то, что там называется бытием Бхагаваном, здесь называется бытием Брахманом; и там и там утверждается именно одна вещь. А в конце, в «Этот устав санкхьи возвещён» и далее до «Мною, зрящим высшее и низшее», ясно и пребывание обликом Бхагавана.
Когда же? На это ожидание он говорит: «когда вначале, в Крита-юге» бывают люди, искусные в различении, — то есть в том не-веке, что предшествует ему: во время разрушения.
aa60ea950cf8 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 3:59:55 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Слово «было» отнесено не к пустоте, а к растворению: зрящее и зримое — в Брахмане, а не отменены.
И то, что в одной песни зовётся Бхагаваном, здесь зовётся Брахманом: имя меняется, вещь та же.
Срок уточнён неожиданно: «вначале Крита-юги» значит перед нею, в разрушении.