षट्सन्दर्भ
Sandarbha Three — Paramātmā: The Lord Within3.61जीव गोस्वामी
297 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 3.61
॥
देवनागरी

स्पष्टम् एवाह— सोऽयं तेऽभिहितस् तात भगवान् विश्वभावनः । समासेन हरेर् नान्यद् अन्यस्मात् सदसच् च यत् ॥ सोऽयं ते समासेन संक्षेपेण अभिहितः । कथम्? तटस्थलक्षणेनैवेत्य् आह—सत् कार्यं स्थूलम् अशुद्धजीवजगदाख्यं चेतनाचेतनं वस्तु । असत् कारणं सूक्ष्मं शुद्धजीवप्रधानाख्यं चिदचिद्वस्तु च यत्, तत् सर्वं हरेर् अन्यन् न भवति—सूक्ष्मस्य तच्छक्तिरूपत्वात्, स्थूलस्य तत्कार्यरूपत्वाद् इति भावः । इदम् एव श्रीहंसदेवेनोक्तं—अहम् एव न मत्तोऽन्यद् इति बुध्यध्वम् अञ्जसा इति । जगतस् तदनन्यत्वेऽपि शुद्धस्य तस्य तद्दोषसाङ्कर्यं नास्तीत्य् आह—अन्यस्माद् इति ॥ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

spaṣṭam evāha— so'yaṁ te'bhihitas tāta bhagavān viśva-bhāvanaḥ | samāsena harer nānyad anyasmāt sad-asac ca yat || so'yaṁ te samāsena saṁkṣepeṇa abhihitaḥ | katham? taṭastha-lakṣaṇenaivety āha—sat kāryaṁ sthūlam aśuddha-jīva-jagad-ākhyaṁ cetanācetanaṁ vastu | asat kāraṇaṁ sūkṣmaṁ śuddha-jīva-pradhānākhyaṁ cid-acid-vastu ca yat, tat sarvaṁ harer anyan na bhavati—sūkṣmasya tac-chakti-rūpatvāt, sthūlasya tat-kārya-rūpatvād iti bhāvaḥ | idam eva śrī-haṁsa-devenoktaṁ—aham eva na matto'nyad iti budhyadhvam añjasā iti | jagatas tad-ananyatve'pi śuddhasya tasya tad-doṣa-sāṅkaryaṁ nāstīty āha—anyasmād iti || ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
स्पष्टम्spaṣṭamясно
एवाहevāhaименно говорит
सोऽयंso'yaṁ«Он, этот,
तेऽभिहितस्te'bhihitasтебе назван,
तातtātaдитя, —
भगवान्bhagavānБхагаван,
विश्वviśvaвселенной
भावनःbhāvanaḥтворец;
समासेनsamāsenaвкратце:
हरेर्harerот Хари
नान्यद्nānyadне иное,
अन्यस्मात्anyasmātот иного,
सद्sadсущее
असच्asacи не-сущее
चcaи,
यत्yatчто»
सोऽयंso'yaṁ«Он, этот,
तेteтебе
समासेनsamāsenaвкратце»,
संक्षेपेणsaṁkṣepeṇaсжато,
अभिहितःabhihitaḥ«назван»
कथम्kathamкак?
तटस्थtaṭasthaкосвенным
लक्षणेनैवेत्य्lakṣaṇenaivetyпризнаком именно — так
आहāhaговорит
सत्sat«сущее» —
कार्यंkāryaṁследствие,
स्थूलम्sthūlamгрубая,
अशुद्धaśuddhaнечистых
जीवjīvaджив
जगद्jagadи мира
आख्यंākhyaṁименуемая,
चेतनाचेतनंcetanācetanaṁсознающая и несознающая
वस्तुvastuвещь;
असत्asat«не-сущее» —
कारणंkāraṇaṁпричина,
सूक्ष्मंsūkṣmaṁтонкая,
शुद्धśuddhaчистых
जीवjīvaджив
प्रधानाख्यंpradhānākhyaṁи прадханой именуемая,
चिद्cidсознающая
अचिद्acidи несознающая
वस्तुvastuвещь
चcaи,
यत्yat«что», —
तत्tatто
सर्वंsarvaṁвсё
हरेर्harer«от Хари
अन्यन्anyanиное
नnaне
भवतिbhavatiбывает»:
सूक्ष्मस्यsūkṣmasyaу тонкого
तच्tacЕго
छक्तिchaktiсилы
रूपत्वात्rūpatvātобликом бытием,
स्थूलस्यsthūlasyaу грубого
तत्tatЕго
कार्यkāryaследствия
रूपत्वाद्rūpatvādобликом бытием
इतिitiтаков
भावःbhāvaḥсмысл
इदम्idamэто
एवevaименно
श्रीśrīпрекрасным
हंसhaṁsaХамса-
देवेनोक्तंdevenoktaṁДэвой сказано:
अहम्aham«Я
एवevaименно,
नnaне
मत्तोऽन्यद्matto'nyadот Меня иное»
इतिitiтак,
बुध्यध्वम्budhyadhvam«поймите
अञ्जसाañjasāпрямо»
इतिitiтак
जगतस्jagatasу мира
तद्tadс Ним
अनन्यत्वेऽपिananyatve'piи при неинаковости
शुद्धस्यśuddhasyaу чистого
तस्यtasyaу Него
तद्tadих
दोषdoṣaизъянов
साङ्कर्यंsāṅkaryaṁсмешения
नास्तीत्य्nāstītyнет — так
आहāhaговорит
अन्यस्माद्anyasmād«от иного»
इतिitiтак
अनुवाद

И он говорит это ясно: «Он, этот, назван тебе, дитя, — Бхагаван, творец вселенной; вкратце: и сущее и не-сущее не иное от Хари и не от иного».

«Он, этот, назван тебе вкратце», то есть сжато. Как же? Именно косвенным признаком, — он говорит: «сущее» — следствие, грубая, сознающая и несознающая вещь, именуемая нечистыми дживами и миром; «не-сущее» — причина, тонкая, сознающая и несознающая вещь, именуемая чистыми дживами и прадханой; «что» есть, «то» всё «не бывает иным от Хари»: тонкое — ибо оно облик Его силы, грубое — ибо оно облик Его следствия. Таков смысл.

Это же сказано Шри Хамса-Дэвой: «Я именно, и нет иного от Меня, — поймите прямо».

А что при неинаковости мира с Ним у Него, чистого, нет смешения с их изъянами, он говорит: «и не от иного».

संस्करण

4e190714dd42 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 3:59:55 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से