रूपं स जगृहे मात्स्यं चाक्षुषोदधिसम्प्लवे । नाव्य् आरोप्य महीमय्याम् अपाद् वैवस्वतं मनुम् ॥ चाक्षुषमन्वन्तरे य उदधिसम्प्लवस् तस्मिन् । वैवस्वतम् इति भाविनी संज्ञा सत्यव्रतस्य । प्रतिमन्वन्तरावसानेऽपि प्रलयः श्रूयते । श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमकाण्डे—मन्वन्तरे परिक्षीणे कीदृशी द्विज जायते इति श्रीवज्रप्रश्नस्य मन्वन्तरे परिक्षीणे इत्य् आदि मार्कण्डेयदत्तोत्तरे— ऊर्मिमाली महावेगः सर्वम् आवृत्य तिष्ठति । भूर्लोकम् आश्रितं सर्वं तदा नश्यति यादव ॥ न विनश्यन्ति राजेन्द्र विश्रुताः कुलपर्वताः । नौर् भूत्वा तु महीदेवी इत्य् आदि च । एवम् एव मन्वन्तरेषु संहार इत्यादिप्रकरणं श्रीहरिवंशे तदीयटीकासु च स्पष्टम् एव । अतश् चाक्षुषे वैवस्वतम् इत्य् उपलक्षणम् ॥
rūpaṁ sa jagṛhe mātsyaṁ cākṣuṣodadhi-samplave | nāvy āropya mahī-mayyām apād vaivasvataṁ manum || cākṣuṣa-manvantare ya udadhi-samplavas tasmin | vaivasvatam iti bhāvinī saṁjñā satyavratasya | pratimanvantarāvasāne'pi pralayaḥ śrūyate | śrī-viṣṇu-dharmottare prathama-kāṇḍe—manvantare parikṣīṇe kīdṛśī dvija jāyate iti śrī-vajra-praśnasya manvantare parikṣīṇe ity ādi mārkaṇḍeya-dattottare— ūrmi-mālī mahā-vegaḥ sarvam āvṛtya tiṣṭhati | bhūr-lokam āśritaṁ sarvaṁ tadā naśyati yādava || na vinaśyanti rājendra viśrutāḥ kula-parvatāḥ | naur bhūtvā tu mahī-devī ity ādi ca | evam eva manvantareṣu saṁhāra ity-ādi-prakaraṇaṁ śrī-hari-vaṁśe tadīya-ṭīkāsu ca spaṣṭam eva | ataś cākṣuṣe vaivasvatam ity upalakṣaṇam ||
«Он принял рыбий облик при потопе океана в правление Чакшуши и, подняв на ладью, ставшую землёю, хранил Вайвасвату Ману».
В той манвантаре Чакшуши, когда был потоп океана. «Вайвасвата» — будущее имя Сатьявраты. И о том, что растворение бывает в конце каждой манвантары, слышно в первом разделе шри «Вишну-дхармоттары»: на вопрос шри Ваджры «Какова она, дваждырождённый, когда манвантара истощилась?» Маркандея отвечает «Когда манвантара истощилась» и далее: «Венчанный волнами, великой стремительности, покрыв всё, стоит; всё, приютившееся в Бхур-локе, тогда гибнет, ядава; но не гибнут, владыка царей, прославленные родовые горы; а земля-богиня становится ладьёю» и далее. Так же явен и раздел «истребление в манвантары» и далее в шри «Хари-вамше» и её тиках. Потому «при Чакшуше» и «Вайвасвату» — лишь указующий признак.
c44d5d25e2ad · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Оговорка нужна затем, что потоп бывает не один: иначе стих о Матсье пришлось бы привязать к единственному случаю.
И примета уцелевшего названа точно: родовые горы стоят, когда всё прочее унесено.