योऽसौ सकलसाधुजनावनाय विख्यापितयादवसम्बन्धस् तद्द्वारा स्वयम् अपि च राजन्यासुरसङ्घसंहरणाय यदुपुरीं प्रस्थितवान्, योऽसौ कार्यानुरोधेन तत्रैव चिराय तिष्ठत आत्मनो विप्रयोगेन सन्तप्तबुद्धीन् उद्धवादिभिर् अस्मान् असकृद् आश्वासयामास, योऽसौ पुनर् उत्कण्ठाकोटिसमाकृष्टमूर्तिभिस् तीर्थव्रज्याव्याजेन कुरुक्षेत्रप्रगतैर् अस्माभिः श्वासमात्रावशिष्टैर् इवामृतवारिधिरूपलब्धो बभूव, योऽसौ तथाविधान् अस्मान् आत्मसन्निधौ मासकतिपयं संवास्य, परमस्वजनतया मुधैव कृताभिमानेभ्यो यादवेभ्यो निगूढां काम् अपि स्नेहमुद्राम् अस्मासु समुद्घटय्य, “भवताम् एवाहम्” इति व्यञ्जनया मुहुर् एवास्मान् अभितः सन्धुक्षितवान्, योऽसौ श्रीवृन्दावनम् एवास्माकम् आत्मनोऽपि परमम् अभीष्टम् इति निष्टङ्क्य, शपथादिना निजझट् इत्यागमने विस्रभ्य, साग्रहम् अस्मान् अत्रैव प्रस्थापितवान्, सोऽयम् अहो अकृतापरकर्तव्यशेष एवास्मान् निजागमनं विना समारब्धप्राणकोटिमोचनव्यवसायान् आशङ्क्य झटिति स्वयम् एव गोकुलं साम्प्रतम् आगम्य निजविरहकालव्यालमुखान् निष्कास्य च स्वावलोकनामृतपूरेण सिञ्चन्न् एवास्ते । तत्र च प्रतिक्षणम् अपि नवनवीकृतेनानन्यसाधारणेन केनापि स्नेहसन्दोहमयेन केवलेन निजस्वभावविशेषेण, तत्रापि निजसौन्दर्यवर्यामृतपूरप्रपाचयचयनेन, तत्रापि विविधपुष्पादिविभूषणपरभागपराभोगेन, तत्रापि विलासमाधुरीधुराविशेषाधानेन, तत्रापि विचित्रगुणगणोल्लासचमत्कारविद्याविनोदेन, तत्रापि गोपालनगवाकारणबाल्यक्रीडनमोहनमन्त्रायितमुरलीवादनादिविभ्रमेण, तत्रापि गोकुलनिर्गमनप्रवेशादिलीलाचातुरीमाधुर्याडम्बरेण, तत्रापि सुहृदां यथायथम् अनुसन्तर्पणकेलिकलाविशेषप्रकाशितस्नेहातिशयेनास्मान् उपलालयन्न् एवास्ते । तेन वयम् अहो समयगमनागमनम् अपि सम्भालयितुं न पारयामः”इति । एतदनुसारेण द्वारकातः समागते श्रीकृष्णे केषाञ्चिद् व्रजवासिनाम् एव तदानीन्तनम् उल्लासवचनं जयति इत्यादिकं श्रीशुकमुखाद् आविर्भूतम् इति व्रजैकान्तभक्ता व्याचक्षन्ते, अक्लेशेनैवार्थविशेषस्फूर्तेः । सम्भवति च श्रीभागवतस्य विचित्रार्थत्वं, विद्वत्कामधेनुरूपत्वात् । तथा हि—
yo'sau sakala-sādhu-janāvanāya vikhyāpita-yādava-sambandhas tad-dvārā svayam api ca rājanyāsura-saṅgha-saṁharaṇāya yadu-purīṁ prasthitavān, yo'sau kāryānurodhena tatraiva cirāya tiṣṭhata ātmano viprayogena santapta-buddhīn uddhavādibhir asmān asakṛd āśvāsayāmāsa, yo'sau punar utkaṇṭhā-koṭi-samākṛṣṭa-mūrtibhis tīrtha-vrajyā-vyājena kurukṣetra-pragatair asmābhiḥ śvāsa-mātrāvaśiṣṭair ivāmṛta-vāridhi-rūpa-labdho babhūva, yo'sau tathā-vidhān asmān ātma-sannidhau māsa-katipayaṁ saṁvāsya, parama-svajanatayā mudhaiva kṛtābhimānebhyo yādavebhyo nigūḍhāṁ kām api sneha-mudrām asmāsu samudghaṭayya, “bhavatām evāham” iti vyañjanayā muhur evāsmān abhitaḥ sandhukṣitavān, yo'sau śrī-vṛndāvanam evāsmākam ātmano'pi paramam abhīṣṭam iti niṣṭaṅkya, śapathādinā nija-jhaṭ ity-āgamane visrabhya, sāgraham asmān atraiva prasthāpitavān, so'yam aho akṛtāpara-kartavya-śeṣa evāsmān nijāgamanaṁ vinā samārabdha-prāṇa-koṭi-mocana-vyavasāyān āśaṅkya jhaṭiti svayam eva gokulaṁ sāmpratam āgamya nija-viraha-kāla-vyāla-mukhān niṣkāsya ca svāvalokanāmṛta-pūreṇa siñcann evāste | tatra ca pratikṣaṇam api nava-navī-kṛtenānanya-sādhāraṇena kenāpi sneha-sandohamayena kevalena nija-svabhāva-viśeṣeṇa, tatrāpi nija-saundarya-varyāmṛta-pūra-prapā-caya-cayanena, tatrāpi vividha-puṣpādi-vibhūṣaṇa-para-bhāga-parābhogena, tatrāpi vilāsa-mādhurī-dhurā-viśeṣādhānena, tatrāpi vicitra-guṇa-gaṇollāsa-camatkāra-vidyā-vinodena, tatrāpi go-pālana-gavākāraṇa-bālya-krīḍana-mohana-mantrāyita-muralī-vādanādi-vibhrameṇa, tatrāpi gokula-nirgamana-praveśādi-līlā-cāturī-mādhuryāḍambareṇa, tatrāpi suhṛdāṁ yathāyatham anusantarpaṇa-keli-kalā-viśeṣa-prakāśita-snehātiśayenāsmān upalālayann evāste | tena vayam aho samaya-gamanāgamanam api sambhālayituṁ na pārayāmaḥ”iti | etad-anusāreṇa dvārakātaḥ samāgate śrī-kṛṣṇe keṣāñcid vraja-vāsinām eva tadānīntanam ullāsa-vacanaṁ jayati ity-ādikaṁ śrī-śuka-mukhād āvirbhūtam iti vrajaikānta-bhaktā vyācakṣante, akleśenaivārtha-viśeṣa-sphūrteḥ | sambhavati ca śrī-bhāgavatasya vicitrārthatvaṁ, vidvat-kāma-dhenu-rūpatvāt | tathā hi—
«…кто, объявив ради охранения всех святых людей свою связь с Ядавами, через них и сам отправился в град Яду, чтобы истребить сонм царей-асуров; кто, уступая делу, надолго оставаясь там, снова и снова через Уддхаву и прочих утешал нас, чей разум палила разлука с ним; кто снова был обретён нами — притянутыми мириадами тоски, пришедшими в Курукшетру под предлогом хождения по тиртхам, в которых оставалось одно дыхание, — обретён как океан амриты; кто, поселив нас, таких, подле себя на несколько месяцев, раскрыл в нас некую сокровенную печать нежности — на глазах у Ядавов, напрасно возомнивших себя ему самыми своими, — и, выражая «я именно ваш», снова и снова раздувал нас со всех сторон; кто, утвердив, что шри Вриндаван — высшее желанное и нам, и ему самому, уверил клятвою и прочим в скором своём приходе и настойчиво отправил нас именно сюда, — тот, о, не оставив за собою никакого иного долга, заподозрив, что мы без его прихода уже решились расстаться с мириадами жизней, тотчас сам ныне пришёл в Гокулу, извлёк нас из пасти змея — времени разлуки с ним — и пребывает, орошая нас потоком амриты своего лицезрения.
И там он лелеет нас — то одною особенностью своей природы, ни с кем не общей, полной обилия нежности и каждый миг обновляемой; то собиранием груд водоёмов из потока лучшей амриты своей красоты; то высшим вкушением высшего удела — разных цветочных и иных украшений; то особым возложением на себя бремени сладости забав; то сиянием сонма дивных качеств и забавою искусства изумлять; то обольщением пасения коров, призывания их, детских игр, игры на чарующей свирели, ставшей заклинанием, и прочего; то пышной сладостью искусных игр выхода из Гокулы, входа в неё и прочего; то преизбытком нежности, явленным в особом искусстве игры, которым каждого из друзей удовлетворяет как должно. Оттого мы, о, не в силах и заметить, как уходит и приходит время».
Согласно этому, преданные, всецело принадлежащие Враджу, толкуют, что речение ликования «Побеждает» и прочее, явившееся из уст шри Шуки, — тогдашнее слово самих жителей Враджа, сказанное, когда шри Кришна пришёл из Двараки: ведь особый смысл вспыхивает здесь без всякого труда. А многосмысленность шри «Бхагаваты» возможна, ибо она — корова желаний для учёных. А именно:
191f21b6505a · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Перечисление не риторика, а способ сказать о времени: там, где каждое мгновение приносит новое, счёт дней просто некому вести.