षट्सन्दर्भ
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.189.4जीव गोस्वामी
604 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 4.189.4
॥
देवनागरी

वस्तु वालङ्कृतिर् वेति द्विधार्थः सम्भवी स्वतः । कवेः प्रौढोक्तिसिक्तो वा तन्निबद्धस्य वेति षट् ॥ षड्भिस् तैर् व्यज्यमानस् तु वस्त्वलङ्काररूपकः । अर्थशक्त्युद्भवो व्यङ्ग्यो याति द्वादशभेदतः ॥ इति । अतः सर्वतोऽपि सान्द्रानन्दचमत्कारकरश्रीकृष्णप्रकाशे श्रीवृन्दावनेऽपि परमाद्भुतप्रकाशः श्रीराधया युगलितस् तु श्रीकृष्ण इति । तद् उक्तं श्रुत्या—राधया माधवो देवः इत्यादिना । तद् उक्तम् आदिपुराणेवेदान्तिनोऽपि इति पद्यानन्तरम्— अहम् एव परं रूपं नान्यो जानाति कश्चन । जानाति राधिका पार्थ अंशान् अर्चन्ति देवताः ॥ इति । तयोर् न् इत्यविलासस् त्व् इत्थं यथा वर्णितोऽस्मदुपजीव्यचरणाम्बुजैः— वाचा सूचितशर्वरीरतिकलाप्रागल्भ्यया राधिकां व्रीडाकुञ्चितलोचनां विरचयन्न् अग्रे सखीनाम् असौ । तद्वक्षोरुहचित्रकेलिमकरीपाण्ड् इत्यपारं गतः कैशोरं सफलीकरोति कलयन् कुञ्जे विहारं हरिः ॥ इति । तद् एवं सन्दर्भचतुष्टयेन सम्बन्धो व्याख्यातः । तस्मिन्न् अपि सम्बन्धे श्रीराधामाधवरूपेणैव प्रादुर्भावस् तस्य सम्बन्धिनः परमः प्रकर्षः । एतदर्थम् एव व्यतानिषमिमाः सर्वा अपि परिपाटीर् इति पूर्णः सम्बन्धः । गौरश्यामरुचोज्ज्वलाभिर् अमलैर् अक्ष्णोर् विलासोत्सवैर् नृत्यन्तीभिर् अशेषमादनकलावैदग्ध्यदिग्धात्मभिः । अन्योन्यप्रियतासुधापरिमलस्तोमोन्मदाभिः सदा राधामाधवमाधुरीभिर् अभितश् चित्तं ममाक्राम्यताम् ॥ इति श्रीकलियुगपावनस्वभजनविभाजनप्रयोजनावतारश्रीश्रीभगवत्कृष्णचैतन्यदेवचरणानुचरविश्ववैष्णवराजसभाजनभाजनश्रीरूपसनातनानुशासनभारतीगर्भे श्रीभागवतसन्दर्भे श्रीकृष्णसन्दर्भो नाम चतुर्थः सन्दर्भः ॥ श्रीभागवतसन्दर्भे सर्वसन्दर्भगर्भगे । श्रीकृष्णसन्दर्भनामा सन्दर्भोऽभूच् चतुर्थकः ॥ समाप्तोऽयं श्रीकृष्णसन्दर्भः ॥

लिप्यंतरण (IAST)

vastu vālaṅkṛtir veti dvidhārthaḥ sambhavī svataḥ | kaveḥ prauḍhokti-sikto vā tan-nibaddhasya veti ṣaṭ || ṣaḍbhis tair vyajyamānas tu vastv-alaṅkāra-rūpakaḥ | artha-śakty-udbhavo vyaṅgyo yāti dvādaśa-bhedataḥ || iti | ataḥ sarvato'pi sāndrānanda-camatkāra-kara-śrī-kṛṣṇa-prakāśe śrī-vṛndāvane'pi paramādbhuta-prakāśaḥ śrī-rādhayā yugalitas tu śrī-kṛṣṇa iti | tad uktaṁ śrutyā—rādhayā mādhavo devaḥ ity-ādinā | tad uktam ādi-purāṇevedāntino'pi iti padyānantaram— aham eva paraṁ rūpaṁ nānyo jānāti kaścana | jānāti rādhikā pārtha aṁśān arcanti devatāḥ || iti | tayor n itya-vilāsas tv itthaṁ yathā varṇito'smad-upajīvya-caraṇāmbujaiḥ— vācā sūcita-śarvarī-rati-kalā-prāgalbhyayā rādhikāṁ vrīḍā-kuñcita-locanāṁ viracayann agre sakhīnām asau | tad-vakṣoruha-citra-keli-makarī-pāṇḍ itya-pāraṁ gataḥ kaiśoraṁ saphalī-karoti kalayan kuñje vihāraṁ hariḥ || iti | tad evaṁ sandarbha-catuṣṭayena sambandho vyākhyātaḥ | tasminn api sambandhe śrī-rādhā-mādhava-rūpeṇaiva prādurbhāvas tasya sambandhinaḥ paramaḥ prakarṣaḥ | etad-artham eva vyatāniṣamimāḥ sarvā api paripāṭīr iti pūrṇaḥ sambandhaḥ | gaura-śyāma-rucojjvalābhir amalair akṣṇor vilāsotsavair nṛtyantībhir aśeṣa-mādana-kalā-vaidagdhya-digdhātmabhiḥ | anyonya-priyatā-sudhā-parimala-stomonmadābhiḥ sadā rādhā-mādhava-mādhurībhir abhitaś cittaṁ mamākrāmyatām || iti śrī-kali-yuga-pāvana-sva-bhajana-vibhājana-prayojanāvatāra-śrī-śrī-bhagavat-kṛṣṇa-caitanya-deva-caraṇānucara-viśva-vaiṣṇava-rāja-sabhājana-bhājana-śrī-rūpa-sanātanānuśāsana-bhāratī-garbhe śrī-bhāgavata-sandarbhe śrī-kṛṣṇa-sandarbho nāma caturthaḥ sandarbhaḥ || śrī-bhāgavata-sandarbhe sarva-sandarbha-garbha-ge | śrī-kṛṣṇa-sandarbha-nāmā sandarbho'bhūc caturthakaḥ || samāpto'yaṁ śrī-kṛṣṇa-sandarbhaḥ ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
वस्तुvastu«содержание
वालङ्कृतिर्vālaṅkṛtirили украшение —
वेतिvetiтак —
द्विधार्थःdvidhārthaḥдвояк смысл,
सम्भवीsambhavīвозникающий
स्वतःsvataḥсам,
कवेःkaveḥпоэта
प्रौढोक्तिprauḍhoktiсмелою речью
सिक्तोsiktoорошённый
वाvāили,
तन्tanим
निबद्धस्यnibaddhasyaсвязанного
वेतिvetiили — так, —
षट्ṣaṭшесть.
षड्भिस्ṣaḍbhisШестью
तैर्tairтеми
व्यज्यमानस्vyajyamānasвыражаемый
तुtuже —
वस्त्व्vastvсодержание,
अलङ्कारalaṅkāraукрашение,
रूपकःrūpakaḥобраз —
अर्थarthaсмысла
शक्त्य्śaktyсилою
उद्भवोudbhavoвозникший
व्यङ्ग्योvyaṅgyoподразумеваемый
यातिyātiидёт
द्वादशdvādaśaдвенадцатью
भेदतःbhedataḥвидами»
इतिitiтак.
अतःataḥОттого:
सर्वतोऽपिsarvato'piвсего также
सान्द्रानन्दsāndrānandaгустого блаженства
चमत्कारcamatkāraизумление
करkaraтворящем
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришны
प्रकाशेprakāśeпри проявлении,
श्रीśrīшри
वृन्दावनेऽपिvṛndāvane'piво Вриндаване также,
परमाद्भुतparamādbhutaвысшее дивное
प्रकाशःprakāśaḥпроявление —
श्रीśrīшри
राधयाrādhayāРадхою
युगलितस्yugalitasв чету соединённый
तुtuже
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришна —
इतिitiтак.
तद्tadТо
उक्तंuktaṁсказано
श्रुत्याśrutyāшрути —
राधयाrādhayā«Радхою
माधवोmādhavoМадхава,
देवःdevaḥбог»
इत्य्ityтак
आदिनाādināи прочим.
तद्tadТо
उक्तम्uktamсказано
आदिādiв «Ади-
पुराणेवेदान्तिनोऽपिpurāṇevedāntino'piпуране» — «и ведантисты»
इतिitiтак
पद्यानन्तरम्padyānantaramстиха после:
अहम्aham«я
एवevaименно
परंparaṁвысший
रूपंrūpaṁоблик,
नान्योnānyoне иной
जानातिjānātiзнает
कश्चनkaścanaникто;
जानातिjānātiзнает
राधिकाrādhikāРадхика,
पार्थpārthaо Партха, —
अंशान्aṁśānчастям
अर्चन्तिarcantiпоклоняются
देवताःdevatāḥбожества»
इतिitiтак.
तयोर्tayorИх двоих
न्nпо-
इत्यityaстоянная
विलासस्vilāsasзабава
त्व्tvже
इत्थंitthaṁтакова,
यथाyathāкак
वर्णितोऽस्मद्varṇito'smadописана нас
उपजीव्यupajīvyaпитающими
चरणाम्बुजैःcaraṇāmbujaiḥстоп лотосами:
वाचाvācā«речью,
सूचितsūcitaнамекнувшею
शर्वरीśarvarīночного
रतिratiнаслаждения
कलाkalāискусства
प्रागल्भ्ययाprāgalbhyayāна смелость,
राधिकांrādhikāṁРадхику,
व्रीडाvrīḍāот стыда
कुञ्चितkuñcitaсузившую
लोचनांlocanāṁочи,
विरचयन्न्viracayannделающий такою
अग्रेagreвпереди
सखीनाम्sakhīnāmподруг,
असौasauтот, —
तद्tadеё
वक्षोरुहvakṣoruhaгрудей
चित्रcitraдивной
केलिkeliигры
मकरीmakarīмакары
पाण्ड्pāṇḍискус-
इत्यityaности
पारंpāraṁпредела
गतःgataḥдостигший, —
कैशोरंkaiśoraṁюность
सफलीsaphalīплодотворною
करोतिkarotiделает,
कलयन्kalayanустраивая
कुञ्जेkuñjeв роще
विहारंvihāraṁзабаву,
हरिःhariḥХари»
इतिitiтак.
तद्tadТо
एवंevaṁтак
सन्दर्भsandarbhaсандарбх
चतुष्टयेनcatuṣṭayenaчетвёркою
सम्बन्धोsambandhoсвязь
व्याख्यातःvyākhyātaḥистолкована.
तस्मिन्न्tasminnВ той
अपिapiтакже
सम्बन्धेsambandheсвязи
श्रीśrīшри
राधाrādhāРадха-
माधवmādhavaМадхавы
रूपेणैवrūpeṇaivaобликом именно
प्रादुर्भावस्prādurbhāvasявление —
तस्यtasyaтой
सम्बन्धिनःsambandhinaḥсвязи
परमःparamaḥвысшее
प्रकर्षःprakarṣaḥпревосходство.
एतद्etadЭтого
अर्थम्arthamради
एवevaименно
व्यतानिषमिमाःvyatāniṣamimāḥя развернул эти
सर्वाsarvāвсе
अपिapiтакже
परिपाटीर्paripāṭīrизложения —
इतिitiтак
पूर्णःpūrṇaḥполна
सम्बन्धःsambandhaḥсвязь.
गौरgaura«Златою,
श्यामśyāmaтёмною
रुचोज्ज्वलाभिर्rucojjvalābhirкрасою блистающими,
अमलैर्amalairчистыми
अक्ष्णोर्akṣṇorочей
विलासोत्सवैर्vilāsotsavairзабав торжествами,
नृत्यन्तीभिर्nṛtyantībhirпляшущими,
अशेषaśeṣaвсех
मादनmādanaлюбви
कलाkalāискусств
वैदग्ध्यvaidagdhyaискушённостью
दिग्धात्मभिःdigdhātmabhiḥумащёнными собою,
अन्योन्यanyonyaвзаимной
प्रियताpriyatāмилости
सुधाsudhāнектара
परिमलparimalaблагоуханий
स्तोमोन्मदाभिःstomonmadābhiḥмножеством опьянёнными
सदाsadāвсегда —
राधाrādhāРадхи,
माधवmādhavaМадхавы
माधुरीभिर्mādhurībhirсладостями
अभितश्abhitaśотовсюду
चित्तंcittaṁсердце
ममाक्राम्यताम्mamākrāmyatāmмоё да будет захвачено»
इतिitiтак.
श्रीśrīШри
कलिkaliКали-
युगyugaюги
पावनpāvanaочистителя,
स्वsvaсвоего
भजनbhajanaпочитания
विभाजनvibhājanaраздачи
प्रयोजनावतारprayojanāvatāraради нисшедшего,
श्रीśrīшри
श्रीśrīшри
भगवत्bhagavatБхагавана
कृष्णkṛṣṇaКришны
चैतन्यcaitanyaЧайтаньи-
देवdevaдевы
चरणानुचरcaraṇānucaraстоп последователя,
विश्वviśvaвселенского
वैष्णवvaiṣṇavaвайшнавов
राजrājaцарского
सभाजनsabhājanaсобрания
भाजनbhājanaвместилища,
श्रीśrīшри
रूपrūpaРупы,
सनातनानुशासनsanātanānuśāsanaСанатаны наставления
भारतीbhāratīречи
गर्भेgarbheв лоне, —
श्रीśrīв шри
भागवतbhāgavata«Бхагавата-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе» —
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇa«Кришна-
सन्दर्भोsandarbhoсандарбха»
नामnāmaименем
चतुर्थःcaturthaḥчетвёртая
सन्दर्भःsandarbhaḥсандарбха.
श्रीśrīВ шри
भागवतbhāgavata«Бхагавата-
सन्दर्भेsandarbheсандарбхе»,
सर्वsarvaвсех
सन्दर्भsandarbhaсандарбх
गर्भgarbhaлоно
गेgeимеющей,
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇa«Кришна-
सन्दर्भsandarbhaсандарбха»
नामाnāmāименем
सन्दर्भोऽभूच्sandarbho'bhūcсандарбха была
चतुर्थकःcaturthakaḥчетвёртою.
समाप्तोऽयंsamāpto'yaṁЗавершена эта
श्रीśrīшри
कृष्णkṛṣṇaКришна-
सन्दर्भःsandarbhaḥсандарбха.
अनुवाद

«Содержание или украшение — так смысл двояк; возникающий сам собою, орошённый смелою речью поэта или речью того, кого он вывел, — итого шесть. А выражаемый теми шестью — содержание, украшение, образ — подразумеваемый смысл, возникший силою значения, идёт двенадцатью видами».

Итак: при том проявлении шри Кришны, что творит изумление густого блаженства превыше всего, и в шри Вриндаване высшее дивное проявление — это шри Кришна, соединённый в чету со шри Радхою. О том сказано шрути — «Радхою — Мадхава, бог» и далее. О том сказано и в «Ади-пуране», после стиха «И ведантисты»: «Я сам — высший облик, никто иной не знает; знает Радхика, о Партха, а божества поклоняются частям».

А вечная забава их двоих такова, как описана лотосами стоп, которыми мы живём: «Речью, намекнувшей на смелость искусства ночного наслаждения, заставив Радхику при подругах сузить очи от стыда, — он, дошедший до предела искусности в дивной игре с макарою на её груди, делает свою юность плодотворной, устраивая забаву в роще, — Хари».

Итак, четвёркою сандарбх истолкована связь. И в самой этой связи высшее её превосходство — явление в облике шри Радхи-Мадхавы. Ради того я и развернул все эти изложения; так связь полна.

«Сладостями Радхи и Мадхавы — блистающими златою и тёмною красою, чистыми, пляшущими в торжествах забав очей, умащёнными искушённостью во всех искусствах любви, вечно опьянёнными множеством благоуханий нектара взаимной милости, — да будет отовсюду захвачено моё сердце».

Так в шри «Бхагавата-сандарбхе» — в лоне речи, наставленной шри Рупою и Санатаною, последователя стоп шри шри Бхагавана Кришны Чайтаньи-девы, очистителя шри Кали-юги, нисшедшего ради раздачи почитания себя, вместилища царского собрания вселенских вайшнавов, — четвёртая сандарбха по имени шри «Кришна-сандарбха».

В шри «Бхагавата-сандарбхе», носящей в лоне все сандарбхи, четвёртою стала сандарбха по имени шри «Кришна-сандарбха». Завершена эта шри Кришна-сандарбха.

संस्करण

7246031c1391 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से