श्रीकृष्णलोकस्य स्वतन्त्रैव स्थितिः । किन्तु परमव्योमपक्षपातित्वेनैव पाद्मोत्तरखण्डे तदावरणेषु प्रवेशितोऽसाव् इति मन्तव्यम् । पाद्मोत्तरखण्डप्रतिपाद्यस्य गौणत्वं तु श्रीभागवतप्रतिपाद्यापेक्षया वर्णितम् एव । स्वायम्भुवागमे च स्वतन्त्रतयैव सर्वोपरि तत्स्थानम् उक्तम् । यथा ईश्वरदेवीसंवादे चतुर्दशाक्षरध्यानप्रसङ्गे पञ्चाशीतितमे पटले— ध्यायेत् तत्र विशुद्धात्मा इदं सर्वं क्रमेण तु । नानाकल्पलताकीर्णं वैकुण्ठं व्यापकं स्मरेत् ॥ अधःसाम्यं गुणानां च प्रकृतिं सर्वकारणम् । प्रकृतेः कारणान्य् एव गुणांश् च क्रमशः पृथक् ॥ ततस् तु ब्रह्मणो लोकं ब्रह्मचिह्नं स्मरेत् सुधीः । ऊर्ध्वं तु सीम्नि विरजां निःसीमां वरवर्णिनि ॥ वेदाङ्गस्वेदजनिततोयैः प्रस्रावितां शुभाम् । इमाश् च देवता ध्येया विरजायां यथाक्रमम् ॥ इत्य् आद्यनन्तरम्— ततो निर्वाणपदवीं मुनीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् । स्मरेत् तु परमव्योम यत्र देवाः सनातनाः ॥ ततोऽनिरुद्धलोकं च प्रद्युम्नस्य यथाक्रमम् । सङ्कर्षणस्य च तथा वासुदेवस्य च स्मरेत् ॥ लोकाधिपान् स्मरेत्... इत्याद्यनन्तरं च— पीयूषलतिकाकीर्णां नानासत्त्वनिषेविताम् । सर्वर्तुसुखदां स्वच्छां सर्वजन्तुसुखावहाम् ॥ नीलोत्पलदलश्यामां वायुना चालितां मृदु । वृन्दावनपरागैस् तु वासितां कृष्णवल्लभाम् ॥ सीम्नि कुञ्जतटां योषित्क्रीडामण्डपमध्यमाम् । कालिन्दीं संस्मरेद् धीमान् सुवर्णतटपङ्कजाम् ॥ न् इत्यनूतनपुष्पादिरञ्जितं सुखसङ्कुलम् । स्वात्मानन्दसुखोत्कर्षशब्दादिविषयात्मकम् ॥ नानाचित्रविहङ्गादिध्वनिभिः परिरम्भितम् । नानारत्नलताशोभिमत्तालिध्वनिमन्द्रितम् ॥ चिन्तामणिपरिच्छिन्नं ज्योत्स्नाजालसमाकुलम् । सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं प्रवालैः शोभितं परि ॥ कालिन्दीजलसंसर्गवायुना कम्पितं मुहुः । वृन्दावनं कुसुमितं नानावृक्षविहङ्गमैः ॥ संस्मरेत् साधको धीमान् विलासैकनिकेतनम् । एकीभावो द्वयोर् यत्र वृक्षयोर् मध्य देशतः । तद् अधश् चिन्तयेद् देवि मणि मण्डपम् उत्तमम् ॥ त्रिलोकीसुखसर्वस्वं सुयन्त्रं केलिवल्लभम् ॥ तत्र सिंहासने रम्ये नानारत्नमये सुखे । सुमनोऽधिकमाधुर्यकोमले सुखसंस्तरे ॥ धर्मार्थकाममोक्षाख्यचतुष्पादैर् विराजते । ब्रह्मविष्णुमहेशानां शिरोभूषणभूषिते ॥ तत्र प्रेमभराक्रान्तं किशोरं पीतवाससम् । कलायकुसुमश्यामं लावण्यैकनिकेतनम् ॥ लीलारससुखाम्भोधिसंमग्नं सुखसागरम् । नवीननीरदाभासं चन्द्रिकाञ्चितकुन्तलम् ॥ इत्यादि । मृत्युञ्जयतन्त्रे च— ब्रह्माण्डस्योर्ध्वतो देवि ब्रह्मणः सदनं महत् । तदूर्ध्वं देवि विष्णूनां तदूर्ध्वं रुद्ररूपिणाम् ॥ तदूर्ध्वं च महाविष्णोर् महादेव्यास् तदूर्ध्वगम् । कालातिकालयोश् चाथ परमानन्दयोस् ततः । पारे पुरी महादेव्याः कालः सर्वभयावहः । ततः श्रीरत्नपीयूषवारिधिर् न् इत्यनूतनः ॥
śrī-kṛṣṇa-lokasya svatantraiva sthitiḥ | kintu parama-vyoma-pakṣa-pātitvenaiva pādmottara-khaṇḍe tad-āvaraṇeṣu praveśito'sāv iti mantavyam | pādmottara-khaṇḍa-pratipādyasya gauṇatvaṁ tu śrī-bhāgavata-pratipādyāpekṣayā varṇitam eva | svāyambhuvāgame ca svatantratayaiva sarvopari tat-sthānam uktam | yathā īśvara-devī-saṁvāde caturdaśākṣara-dhyāna-prasaṅge pañcāśītitame paṭale— dhyāyet tatra viśuddhātmā idaṁ sarvaṁ krameṇa tu | nānā-kalpa-latākīrṇaṁ vaikuṇṭhaṁ vyāpakaṁ smaret || adhaḥsāmyaṁ guṇānāṁ ca prakṛtiṁ sarva-kāraṇam | prakṛteḥ kāraṇāny eva guṇāṁś ca kramaśaḥ pṛthak || tatas tu brahmaṇo lokaṁ brahma-cihnaṁ smaret sudhīḥ | ūrdhvaṁ tu sīmni virajāṁ niḥsīmāṁ vara-varṇini || vedāṅga-sveda-janita-toyaiḥ prasrāvitāṁ śubhām | imāś ca devatā dhyeyā virajāyāṁ yathā-kramam || ity ādy-anantaram— tato nirvāṇa-padavīṁ munīnām ūrdhva-retasām | smaret tu parama-vyoma yatra devāḥ sanātanāḥ || tato'niruddha-lokaṁ ca pradyumnasya yathā-kramam | saṅkarṣaṇasya ca tathā vāsudevasya ca smaret || lokādhipān smaret... ity-ādy-anantaraṁ ca— pīyūṣa-latikākīrṇāṁ nānā-sattva-niṣevitām | sarvartu-sukhadāṁ svacchāṁ sarva-jantu-sukhāvahām || nīlotpala-dala-śyāmāṁ vāyunā cālitāṁ mṛdu | vṛndāvana-parāgais tu vāsitāṁ kṛṣṇa-vallabhām || sīmni kuñja-taṭāṁ yoṣit-krīḍā-maṇḍapa-madhyamām | kālindīṁ saṁsmared dhīmān suvarṇa-taṭa-paṅkajām || n itya-nūtana-puṣpādi-rañjitaṁ sukha-saṅkulam | svātmānanda-sukhotkarṣa-śabdādi-viṣayātmakam || nānā-citra-vihaṅgādi-dhvanibhiḥ parirambhitam | nānā-ratna-latā-śobhi-mattāli-dhvani-mandritam || cintāmaṇi-paricchinnaṁ jyotsnā-jāla-samākulam | sarvartu-phala-puṣpāḍhyaṁ pravālaiḥ śobhitaṁ pari || kālindī-jala-saṁsarga-vāyunā kampitaṁ muhuḥ | vṛndāvanaṁ kusumitaṁ nānā-vṛkṣa-vihaṅgamaiḥ || saṁsmaret sādhako dhīmān vilāsaika-niketanam | ekībhāvo dvayor yatra vṛkṣayor madhya deśataḥ | tad adhaś cintayed devi maṇi maṇḍapam uttamam || trilokī-sukha-sarvasvaṁ suyantraṁ keli-vallabham || tatra siṁhāsane ramye nānā-ratna-maye sukhe | sumano'dhika-mādhurya-komale sukha-saṁstare || dharmārtha-kāma-mokṣākhya-catuṣpādair virājate | brahma-viṣṇu-maheśānāṁ śiro-bhūṣaṇa-bhūṣite || tatra prema-bharākrāntaṁ kiśoraṁ pīta-vāsasam | kalāya-kusuma-śyāmaṁ lāvaṇyaika-niketanam || līlā-rasa-sukhāmbhodhi-saṁmagnaṁ sukha-sāgaram | navīna-nīradābhāsaṁ candrikāñcita-kuntalam || ity-ādi | mṛtyuñjaya-tantre ca— brahmāṇḍasyordhvato devi brahmaṇaḥ sadanaṁ mahat | tad-ūrdhvaṁ devi viṣṇūnāṁ tad-ūrdhvaṁ rudra-rūpiṇām || tad-ūrdhvaṁ ca mahā-viṣṇor mahā-devyās tad-ūrdhvagam | kālātikālayoś cātha paramānandayos tataḥ | pāre purī mahā-devyāḥ kālaḥ sarva-bhayāvahaḥ | tataḥ śrī-ratna-pīyūṣa-vāridhir n itya-nūtanaḥ ||
Мир шри Кришны стоит сам по себе; а что в верхнем разделе «Падмы» он введён в окружение высшего неба — это лишь оттого, что там он отнесён к его стороне; так и надо мыслить. Второстепенность того, что доносит верхний раздел «Падмы», в сравнении с тем, что доносит шри «Бхагавата», уже описана. А в «Сваямбхува-агаме» то место названо стоящим выше всего самостоятельно.
Как в беседе Ишвары и Деви, к случаю о созерцании четырнадцатислоговой, в восемьдесят пятой главе: «Да созерцает там чистый душою всё это по порядку; да помнит Вайкунтху, всеобъемлющую, усеянную разными лианами желаний; ниже — равновесие гун и пракрити, причину всего; причины пракрити и гуны — по порядку, отдельно; затем благоразумный да помнит мир Брахмы, несущий знак Брахмана; а выше, на границе, — Вираджу, безграничную, о прекрасная, благую, изливаемую водами, рождёнными из пота Веданг; и эти божества должны созерцаться на Вирадже по порядку» и далее, а после: «Затем да помнит стезю угасания отшельников, чьё семя поднято вверх, — высшее небо, где вечные боги; затем мир Анируддхи, и Прадьюмны по порядку, и Санкаршаны, и Васудевы да помнит; да помнит владык миров…» и далее, а после:
«Калинди — усеянную лианками нектара, посещаемую разными существами, дающую счастье во все поры года, прозрачную, несущую счастье всем тварям, тёмную, как лепесток синего лотоса, мягко колеблемую ветром, благоуханную от пыльцы Вриндавана, милую Кришне, с берегами в рощах по краям и шатром женских игр посредине, с золотыми берегами и лотосами, — да помнит разумный. И Вриндаван — расцвеченный вечно новыми цветами и прочим, полный счастья, чьи предметы — звук и прочее из избытка счастья радости собственной души, обнятый голосами разных пёстрых птиц, оглашённый красою самоцветных лиан и звоном хмельных пчёл, обведённый чинтамани, переполненный сетью лунного света, богатый плодами и цветами всех времён года, кругом украшенный побегами, то и дело колеблемый ветром от касания вод Калинди, цветущий разными деревьями и птицами, — единственную обитель забав да помнит разумный подвижник.
Где два дерева сходятся в одно серединами, — ниже того да мыслит, Деви, превосходный самоцветный шатёр, всё достояние счастья трёх миров, стройный, милый для забав. Там, на отрадном престоле, полном разных самоцветов, счастливом, нежном сладостью превыше цветов, на счастливом ложе, что сияет четырьмя ножками, зовущимися дхарма, артха, кама и мокша, украшенном украшениями с голов Брахмы, Вишну и Махеши, — там отрока, объятого бременем любви, в жёлтых одеждах, тёмного, как цветок калаи, единственную обитель прелести, погружённого в океан счастья вкуса игр, море счастья, сияющего отблеском молодой тучи, с кудрями, убранными лунным светом» и далее.
И в «Мритьюнджая-тантре»: «Выше вселенского яйца, Деви, великая обитель Брахмы; выше её, Деви, — Вишну; выше того — имеющих облик Рудры; выше того — великого Вишну, а выше — великой Деви; затем времени и запредельного времени, и высшей радости обоих; за пределом — город великой Деви, время, несущее всем страх; а затем — океан нектара шри самоцветов, вечно новый».
08876be20bbf · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Созерцание ведут снизу вверх, и на самом верху оказывается не трон, а лес и река.
Четыре цели жизни здесь — всего лишь ножки ложа.