पूर्वोक्तम् एव व्यनक्ति— स एव जातो वैदर्भ्यां कृष्णवीर्यसमुद्भवः । प्रद्युम्न इति विख्यातः सर्वतोऽनवमः पितुः ॥ यः कृष्णवीर्यसमुद्भवो यश् च प्रद्युम्न इति विख्यातः, स एव प्रकटलीलावसरेऽपिवैदर्भ्यां जात आविर्भूतः, न त्व् अन्यः प्राकृतकाम एव । तत्र हेतुः सर्वतो गुणरूपादिष्व् अशेषेष्व् एव धर्मेषु पितुः श्रीकृष्णाद् अनवमः तुल्य एवेति । अन्यथा तादृशानवमत्वं न कल्पत इति भावः । तस्माद् यथा महाभारते सर्वत्र श्रीमदर्जुनस्य नरत्वप्रसिद्धाव् अपि पञ्चेन्द्रोपाख्याने इन्द्रत्वप्रसिद्धिः, इन्द्रस्यापि तत्र प्रवेशविवक्षया घटते, तद्वद् अत्रापि । अतः श्रीनारदेन रत्यै तथोपदेशस् तथा तत्प्राप्तिश् च न दोषाय । पूर्वपद्यस्य उत्तरस्मिन्न् अर्थे श्रीनारदोपदेशबलेनैव दग्धकामस्य प्रवेशस् तत्र गम्यः । ततः साक्षात् प्रद्युम्नसङ्गमे योग्यता चास्याः स्पर्शमणिवत् तत्सामीप्यगुणाद् एव मन्तव्या । श्रीप्रद्युम्नस्य निजशक्तिस् तु श्रीमदनिरुद्धमातैवेति ज्ञेयम् । अतः तापनीश्रुतिलब्धोऽर्थः समञ्जसः ॥ ॥
pūrvoktam eva vyanakti— sa eva jāto vaidarbhyāṁ kṛṣṇa-vīrya-samudbhavaḥ | pradyumna iti vikhyātaḥ sarvato'navamaḥ pituḥ || yaḥ kṛṣṇa-vīrya-samudbhavo yaś ca pradyumna iti vikhyātaḥ, sa eva prakaṭa-līlāvasare'pivaidarbhyāṁ jāta āvirbhūtaḥ, na tv anyaḥ prākṛta-kāma eva | tatra hetuḥ sarvato guṇa-rūpādiṣv aśeṣeṣv eva dharmeṣu pituḥ śrī-kṛṣṇād anavamaḥ tulya eveti | anyathā tādṛśānavamatvaṁ na kalpata iti bhāvaḥ | tasmād yathā mahābhārate sarvatra śrīmad-arjunasya naratva-prasiddhāv api pañcendropākhyāne indratva-prasiddhiḥ, indrasyāpi tatra praveśa-vivakṣayā ghaṭate, tadvad atrāpi | ataḥ śrī-nāradena ratyai tathopadeśas tathā tat-prāptiś ca na doṣāya | pūrva-padyasya uttarasminn arthe śrī-nāradopadeśa-balenaiva dagdha-kāmasya praveśas tatra gamyaḥ | tataḥ sākṣāt pradyumna-saṅgame yogyatā cāsyāḥ sparśa-maṇivat tat-sāmīpya-guṇād eva mantavyā | śrī-pradyumnasya nija-śaktis tu śrīmad-aniruddha-mātaiveti jñeyam | ataḥ tāpanī-śruti-labdho'rthaḥ samañjasaḥ || ||
Он являет именно то, что сказано прежде: «Он и родился у Вайдарбхи, возникший из семени Кришны, прославленный как Прадьюмна, ни в чём не ниже отца».
Тот, кто «возник из семени Кришны» и кто «прославлен как Прадьюмна», он и явился, родившись у Вайдарбхи при случае явленной игры, — а не иной, не обычный Кама. Причина тут: «ни в чём» — во всех вообще свойствах, в качествах, облике и прочем — «не ниже отца», шри Кришны, то есть равен; иначе такое «не ниже» и помыслить нельзя.
Потому — как в «Махабхарате», где повсюду известно, что шримад Арджуна есть Нара, а в сказании о пяти Индрах он известен как Индра, и это сходится, если разуметь вхождение туда и Индры, — так и здесь. Оттого и наставление, данное шри Нарадою Рати, и то, что она его обрела, не изъян. При последующем смысле прежнего стиха вхождение сожжённого Камы туда постижимо именно по силе наставления шри Нарады. И её пригодность к прямому соединению с Прадьюмной надо мыслить лишь как свойство близости к нему — подобно камню касания. А собственная сила шри Прадьюмны — это мать шримад Анируддхи; так и надо понимать. Потому смысл, полученный из шрути «Тапани», состоятелен.
bf86eef8ba34 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC
उपलब्ध भाषाएँRUश्लोक बदलें इन कुंजियों से
Два предания сведены не отменой одного, а тем, что в одном теле сходятся двое — как Арджуна и Индра.