षट्सन्दर्भ
Sandarbha Four — Kṛṣṇa: Who the Source Is4.107जीव गोस्वामी
500 / 1405
Linux
पन्ने पलटें
षट्सन्दर्भ · 4.107
॥
देवनागरी

इमम् एव लोकं द्युशब्देनाप्य् आह— विष्णोर् भगवतो भानुः कृष्णाख्योऽसौ दिवं गतः । तदाविशत् कलिर् लोकं पापे यद् रमते जनः ॥ यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशन् आस्ते रमापतिः । तावत् कलिर् वै पृथिवीं पराक्रन्तुं न चाशकत् ॥ यदा गुणावतारस्य भगवतो विष्णोस् तदंशत्वाद् रश्मिस्थानीयस्य कृष्णाख्यो भानुः सूर्यमण्डलस्थानीयो दिवं प्रापञ्चिकलोकागोचरं मथुरादीनाम् एव प्रकाशविशेषरूपं वैकुण्ठलोकं गतः, तदा कलिर् लोकम् आविशत् । एषां स च प्रकाशः पृथिवीस्थोऽप्य् अन्तर्धानशक्त्या ताम् अस्पृशन्न् एव विराजते । अतस् तया न स्पृश्यते पृथिव्यादिभूतमयैर् अस्माभिर् वाराहोक्तमहाकदम्बादिर् इव । यस् तु प्रापञ्चिकलोकगोचरो मथुरादिप्रकाशः, सोऽयं कृपया पृथिवीं स्पृशन्न् एवावतीर्णः । अतस् तया च स्पृश्यते तादृशैर् अस्माभिर् दृश्यमानकदम्बादिर् इव । अस्मिंश् च प्रकाशे यदावतीर्णो भगवांस् तदा तत्स्पर्शेनापि तत्स्पर्शात् तां स्पृशन्न् एवास्ते स्म । सम्प्रति तदस्पृष्टप्रकाशे विहरमाणः पुनर् अस्पृशन्न् एव भवति । यद्यप्य् एवं, तथापि क्वचिद् द्वयोर् भेदेन क्वचिद् अभेदेन च विवक्षा तत्रावगन्तव्या । तद् एतद् अभिप्रेत्याह—यावद् इति । पराक्रन्तुम् इत्य् अनेन तत्पूर्वम् अपि कंचित् कालं प्राप्य प्रविष्टोऽसाव् इति ज्ञापितम् ॥ ॥

लिप्यंतरण (IAST)

imam eva lokaṁ dyu-śabdenāpy āha— viṣṇor bhagavato bhānuḥ kṛṣṇākhyo'sau divaṁ gataḥ | tadāviśat kalir lokaṁ pāpe yad ramate janaḥ || yāvat sa pāda-padmābhyāṁ spṛśan āste ramā-patiḥ | tāvat kalir vai pṛthivīṁ parākrantuṁ na cāśakat || yadā guṇāvatārasya bhagavato viṣṇos tad-aṁśatvād raśmi-sthānīyasya kṛṣṇākhyo bhānuḥ sūrya-maṇḍala-sthānīyo divaṁ prāpañcika-lokāgocaraṁ mathurādīnām eva prakāśa-viśeṣa-rūpaṁ vaikuṇṭha-lokaṁ gataḥ, tadā kalir lokam āviśat | eṣāṁ sa ca prakāśaḥ pṛthivī-stho'py antardhāna-śaktyā tām aspṛśann eva virājate | atas tayā na spṛśyate pṛthivy-ādi-bhūtamayair asmābhir vārāhokta-mahā-kadambādir iva | yas tu prāpañcika-loka-gocaro mathurādi-prakāśaḥ, so'yaṁ kṛpayā pṛthivīṁ spṛśann evāvatīrṇaḥ | atas tayā ca spṛśyate tādṛśair asmābhir dṛśyamāna-kadambādir iva | asmiṁś ca prakāśe yadāvatīrṇo bhagavāṁs tadā tat-sparśenāpi tat-sparśāt tāṁ spṛśann evāste sma | samprati tad-aspṛṣṭa-prakāśe viharamāṇaḥ punar aspṛśann eva bhavati | yadyapy evaṁ, tathāpi kvacid dvayor bhedena kvacid abhedena ca vivakṣā tatrāvagantavyā | tad etad abhipretyāha—yāvad iti | parākrantum ity anena tat-pūrvam api kaṁcit kālaṁ prāpya praviṣṭo'sāv iti jñāpitam || ||

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
इमम्imamэтот
एवevaименно
लोकंlokaṁмир
द्युdyu«дью»
शब्देनाप्य्śabdenāpyи словом
आहāhaназывает:
विष्णोर्viṣṇor«Вишну,
भगवतोbhagavatoБхагавана,
भानुःbhānuḥлуч,
कृष्णाख्योऽसौkṛṣṇākhyo'sauКришною именуемый, этот,
दिवंdivaṁна небо
गतःgataḥушёл, —
तदाविशत्tadāviśatтогда вошёл
कलिर्kalirкали
लोकंlokaṁв мир,
पापेpāpeв грехе
यद्yadчто
रमतेramateуслаждается
जनःjanaḥнарод;
यावत्yāvatпока
सsaон
पादpādaстоп
पद्माभ्यांpadmābhyāṁлотосами
स्पृशन्spṛśanкасаясь
आस्तेāsteпребывал,
रमाramāРамы
पतिःpatiḥсупруг,
तावत्tāvatдотоле
कलिर्kalirкали
वैvaiименно
पृथिवींpṛthivīṁземлю
पराक्रन्तुंparākrantuṁодолеть
नnaне
चाशकत्cāśakatи смог»
यदाyadāкогда
गुणावतारस्यguṇāvatārasyaгун нисшествия,
भगवतोbhagavatoБхагавана
विष्णोस्viṣṇosВишну,
तद्tadего
अंशत्वाद्aṁśatvādдолею бытием
रश्मिraśmiлуча
स्थानीयस्यsthānīyasyaместо занимающий,
कृष्णाख्योkṛṣṇākhyoКришною именуемый
भानुःbhānuḥ«луч»,
सूर्यsūryaсолнца
मण्डलmaṇḍalaкруга
स्थानीयोsthānīyoместо занимающий,
दिवंdivaṁ«на небо» —
प्रापञ्चिकprāpañcikaмирскими
लोकागोचरंlokāgocaraṁмирами не постигаемый,
मथुरादीनाम्mathurādīnāmу Матхуры и прочих
एवevaименно
प्रकाशprakāśaявления
विशेषviśeṣaособого
रूपंrūpaṁоблик имеющий,
वैकुण्ठvaikuṇṭhaВайкунтхи
लोकंlokaṁв мир —
गतःgataḥ«ушёл»,
तदाtadāтогда
कलिर्kalirкали
लोकम्lokamв мир
आविशत्āviśatвошёл
एषांeṣāṁу них
सsaто
चcaи
प्रकाशःprakāśaḥявление,
पृथिवीpṛthivīна земле
स्थोऽप्य्stho'pyи стоящее,
अन्तर्धानantardhānaсокрытия
शक्त्याśaktyāсилою
ताम्tāmеё
अस्पृशन्न्aspṛśannне касаясь
एवevaименно
विराजतेvirājateсияет
अतस्atasпотому
तयाtayāею
नnaне
स्पृश्यतेspṛśyateзатрагивается
पृथिव्य्pṛthivyземли
आदिādiи прочих
भूतमयैर्bhūtamayairстихий полными
अस्माभिर्asmābhirнами,
वाराहोक्तvārāhoktaв «Варахе» названная
महाmahāвеликая
कदम्बादिर्kadambādirкадамба и прочее
इवivaкак
यस्yasкоторое
तुtuже
प्रापञ्चिकprāpañcikaмирскими
लोकlokaмирами
गोचरोgocaroпостигаемо —
मथुरादिmathurādiМатхуры и прочих
प्रकाशःprakāśaḥявление,
सोऽयंso'yaṁто это
कृपयाkṛpayāмилостью
पृथिवींpṛthivīṁземлю
स्पृशन्न्spṛśannкасаясь
एवावतीर्णःevāvatīrṇaḥименно нисшло
अतस्atasпотому
तयाtayāею
चcaи
स्पृश्यतेspṛśyateзатрагивается,
तादृशैर्tādṛśairтакими
अस्माभिर्asmābhirнами
दृश्यमानdṛśyamānaвидимая
कदम्बादिर्kadambādirкадамба и прочее
इवivaкак
अस्मिंश्asmiṁśв этом
चcaи
प्रकाशेprakāśeявлении
यदावतीर्णोyadāvatīrṇoкогда нисшёл
भगवांस्bhagavāṁsБхагаван,
तदाtadāтогда
तत्tatтого
स्पर्शेनापिsparśenāpiи касанием
तत्tatтого
स्पर्शात्sparśātкасанием
तांtāṁеё
स्पृशन्न्spṛśannкасаясь
एवास्तेevāsteименно пребывал
स्मsmaнекогда;
सम्प्रतिsampratiныне,
तद्tadею
अस्पृष्टaspṛṣṭaне тронутом
प्रकाशेprakāśeв явлении
विहरमाणःviharamāṇaḥиграющий,
पुनर्punarснова
अस्पृशन्न्aspṛśannне касаясь
एवevaименно
भवतिbhavatiбывает
यद्यप्य्yadyapyхотя
एवंevaṁтак,
तथापिtathāpiвсё же
क्वचिद्kvacidгде-то
द्वयोर्dvayorу обоих
भेदेनbhedenaразличием,
क्वचिद्kvacidгде-то
अभेदेनabhedenaнеразличием
चcaи
विवक्षाvivakṣāсказать желание
तत्रावगन्तव्याtatrāvagantavyāтам должно быть понято
तद्tadто
एतद्etadэто
अभिप्रेत्याहabhipretyāhaподразумевая, говорит:
यावद्yāvad«пока»
इतिitiтак
पराक्रन्तुम्parākrantum«одолеть»
इत्य्ityтак
अनेनanenaэтим
तत्tatтого
पूर्वम्pūrvamпрежде
अपिapiи
कंचित्kaṁcitнекое
कालंkālaṁвремя
प्राप्यprāpyaдостигнув,
प्रविष्टोऽसाव्praviṣṭo'sāvвошёл он —
इतिitiтак
ज्ञापितम्jñāpitamоповещено
अनुवाद

Этот же мир он называет и словом «небо»: «Когда луч Бхагавана Вишну, именуемый Кришною, ушёл на небо, тогда в мир вошёл кали, в котором народ услаждается грехом. Пока супруг Рамы пребывал здесь, касаясь земли лотосами стоп, дотоле кали не мог одолеть землю».

Когда «луч», именуемый Кришною, — Он, занимающий место солнечного круга, тогда как Бхагаван Вишну, нисшествие гун, будучи Его долей, занимает место луча, — «ушёл на небо», то есть в мир Вайкунтхи, не постигаемый мирскими мирами и имеющий облик особого явления самих Матхуры и прочих, — тогда кали вошёл в мир.

То их явление, хотя и стоит на земле, сияет, силою сокрытия не касаясь её; потому и нами, состоящими из земли и прочих стихий, оно не затрагивается — как та великая кадамба и прочее, названные в «Варахе». А то явление Матхуры и прочих, что постижимо мирскими мирами, нисшло милостью, касаясь земли; потому оно и затрагивается ею — как видимая нами, такими, кадамба и прочее. И когда Бхагаван нисшёл в это явление, тогда, касаясь его, Он касался и её; а ныне, играя в явлении, ею не тронутом, Он снова её не касается. И хотя так, всё же надо понимать, что где-то говорится об этих двух как о разных, а где-то — как о неразличных. Это и подразумевая, он говорит: «пока». А словом «одолеть» оповещено, что и прежде того кали, дождавшись поры, уже входил.

संस्करण

c8c822be69c8 · प्रकाशित 20 सित॰ 2026, 7:59:50 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से