ऐषीकं पर्व निर्दिष्टम् अत ऊर्ध्वं सुदारुणम् ।
जलप्रदानिकं पर्व स्त्रीपर्व च ततः परम् ॥
श्राद्धपर्व ततो ज्ञेयं कुरूणाम् और्ध्वदेहिकम् ।
आभिषेचनिकं पर्व धर्मराजस्य धीमतः ॥
चार्वाकनिग्रहः पर्व रक्षसो ब्रह्मरूपिणः ।
प्रविभागो गृहाणां च पर्वोक्तं तदनन्तरम् ॥
शान्तिपर्व ततो यत्र राजधर्मानुकीर्तनम् ।
आपद्धर्मश् च पर्वोक्तं मोक्षधर्मस् ततः परम् ॥
ततः पर्व परिज्ञेयम् आनुशासनिकं परम् ।
स्वर्गारोहणिकं पर्व ततो भीष्मस्य धीमतः ॥
ततो ऽश्वमेधिकं पर्व सर्वपापप्रणाशनम् ।
अनुगीता ततः पर्व ज्ञेयम् अध्यात्मवाचकम् ॥
पर्व चाश्रमवासाख्यं पुत्रदर्शनम् एव च ।
नारदागमनं पर्व ततः परम् इहोच्यते ॥
मौसलं पर्व च ततो घोरं समनुवर्ण्यते ।
महाप्रस्थानिकं पर्व स्वर्गारोहणिकं ततः ॥
हरिवंशस् ततः पर्व पुराणं खिलसंज्ञितम् ।
भविष्यत्पर्व चाप्य् उक्तं खिलेष्व् एवाद्भुतं महत् ॥
aiṣīkaṃ parva nirdiṣṭam ata ūrdhvaṃ sudāruṇam |
jalapradānikaṃ parva strīparva ca tataḥ param ||
śrāddhaparva tato jñeyaṃ kurūṇām aurdhvadehikam |
ābhiṣecanikaṃ parva dharmarājasya dhīmataḥ ||
cārvākanigrahaḥ parva rakṣaso brahmarūpiṇaḥ |
pravibhāgo gṛhāṇāṃ ca parvoktaṃ tadanantaram ||
śāntiparva tato yatra rājadharmānukīrtanam |
āpaddharmaś ca parvoktaṃ mokṣadharmas tataḥ param ||
tataḥ parva parijñeyam ānuśāsanikaṃ param |
svargārohaṇikaṃ parva tato bhīṣmasya dhīmataḥ ||
tato 'śvamedhikaṃ parva sarvapāpapraṇāśanam |
anugītā tataḥ parva jñeyam adhyātmavācakam ||
parva cāśramavāsākhyaṃ putradarśanam eva ca |
nāradāgamanaṃ parva tataḥ param ihocyate ||
mausalaṃ parva ca tato ghoraṃ samanuvarṇyate |
mahāprasthānikaṃ parva svargārohaṇikaṃ tataḥ ||
harivaṃśas tataḥ parva purāṇaṃ khilasaṃjñitam |
bhaviṣyatparva cāpy uktaṃ khileṣv evādbhutaṃ mahat ||
Указана Айшика-парва, а за нею — весьма ужасная Джалапраданика-парва (возлияние воды усопшим) и Стри-парва (плач женщин). Затем следует знать Шраддха-парву — погребальные обряды Куру; Абхишечаника-парву — помазание мудрого Дхармараджи (Юдхиштхиры). [Затем] Чарвака-ниграха — укрощение ракшаса Чарваки в облике брахмана, и Грихаправибхага — раздел домов. Затем — Шанти-парва, где излагается раджа-дхарма; Ападдхарма-парва (дхарма в бедствиях) и Мокшадхарма-парва (дхарма освобождения). Затем следует знать Анушасаника-парву и Бхишма-сваргарохану — восхождение мудрого Бхишмы на небеса. Затем — Ашвамедхика-парва, уничтожающая все грехи, и Анугита-парва — изложение духовного знания. [Затем] Ашрамаваса-парва и Путрадаршана (явление умерших сыновей); после — Нарадагамана. Затем описывается грозная Маусала-парва, после — Махапрастханика (великий уход) и Сваргарохана. Затем — Харивамша, пурана, именуемая дополнением (кхила), и Бхавишьят-парва — среди дополнений дивная и великая.
2940f2979749 · published Jun 14, 2026, 5:58:12 AM UTC
Page between verses with
Перечень ста подпарв завершается тем, что венчает весь эпос. После сказаний о войне следуют великие наставления о дхарме: Шанти-парва (раджа-дхарма), Ападдхарма, и особенно Мокшадхарма-парва — дхарма освобождения, и Анугита — «изложение духовного знания» (adhyātma-vācaka). Так «Махабхарата» ведёт от деяний к высшей цели — освобождению и преданности. А завершает всё Харивамша — «дополнение», прямо прославляющее Хари, деяния Господа Кришны. Это глубоко знаменательно: весь грандиозный эпос как бы стекается к прославлению Господа, ибо Хари — и исток, и цель всего. Так само устройство «Махабхараты» провозглашает: знание о дхарме и об освобождении увенчивается любовью к Всевышнему.