Mahabharata
Парва-санграха (Обзор книг) · Verse 1.2.206–211
199 / 3756
Mahabharata · 1.2.206–211
Devanāgarī

ततो ऽश्वमेधिकं नाम पर्व प्रोक्तं चतुर्दशम् ।
तत् संवर्तमरुत्तीयं यत्राख्यानम् अनुत्तमम् ॥
सुवर्णकोशसंप्राप्तिर् जन्म चोक्तं परिक्षितः ।
दग्धस्यास्त्राग्निना पूर्वं कृष्णात् संजीवनं पुनः ॥
चर्यायां हयम् उत्सृष्टं पाण्डवस्यानुगच्छतः ।
तत्र तत्र च युद्धानि राजपुत्रैर् अमर्षणैः ॥
चित्राङ्गदायाः पुत्रेण पुत्रिकाया धनंजयः ।
संग्रामे बभ्रुवाहेन संशयं चात्र दर्शितः ।
अश्वमेधे महायज्ञे नकुलाख्यानम् एव च ॥
इत्य् आश्वमेधिकं पर्व प्रोक्तम् एतन् महाद्भुतम् ।
अत्राध्यायशतं त्रिंशत् त्रयो ऽध्यायाश् च शब्दिताः ॥
त्रीणि श्लोकसहस्राणि तावन्त्य् एव शतानि च ।
विंशतिश् च तथा श्लोकाः संख्यातास् तत्त्वदर्शिना ॥

Transliteration (IAST)

tato 'śvamedhikaṃ nāma parva proktaṃ caturdaśam |
tat saṃvartamaruttīyaṃ yatrākhyānam anuttamam ||
suvarṇakośasaṃprāptir janma coktaṃ parikṣitaḥ |
dagdhasyāstrāgninā pūrvaṃ kṛṣṇāt saṃjīvanaṃ punaḥ ||
caryāyāṃ hayam utsṛṣṭaṃ pāṇḍavasyānugacchataḥ |
tatra tatra ca yuddhāni rājaputrair amarṣaṇaiḥ ||
citrāṅgadāyāḥ putreṇa putrikāyā dhanaṃjayaḥ |
saṃgrāme babhruvāhena saṃśayaṃ cātra darśitaḥ |
aśvamedhe mahāyajñe nakulākhyānam eva ca ||
ity āśvamedhikaṃ parva proktam etan mahādbhutam |
atrādhyāyaśataṃ triṃśat trayo 'dhyāyāś ca śabditāḥ ||
trīṇi ślokasahasrāṇi tāvanty eva śatāni ca |
viṃśatiś ca tathā ślokāḥ saṃkhyātās tattvadarśinā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
आश्वमेधिकं पर्व चतुर्दशम्āśvamedhikaṃ parva caturdaśamАшвамедхика-парва, четырнадцатая
संवर्त-मरुत्तीयं आख्यानम् अनुत्तमम्saṃvarta-maruttīyaṃ ākhyānam anuttamamпревосходное сказание о Самварте и Марутте
सुवर्ण-कोश-संप्राप्तिःsuvarṇa-kośa-saṃprāptiḥобретение золотого клада
परिक्षितः जन्म दग्धस्य अस्त्र-अग्निना कृष्णात् संजीवनम्parikṣitaḥ janma dagdhasya astra-agninā kṛṣṇāt saṃjīvanamрождение Парикшита, спалённого огнём оружия и оживлённого Кришной
चर्यायां हयम् उत्सृष्टं पाण्डवस्य अनुगच्छतःcaryāyāṃ hayam utsṛṣṭaṃ pāṇḍavasya anugacchataḥвыпущенный для странствия конь, за которым следовал Пандава (Арджуна)
तत्र तत्र युद्धानि राज-पुत्रैः अमर्षणैःtatra tatra yuddhāni rāja-putraiḥ amarṣaṇaiḥтам и тут битвы с гневливыми царевичами
बभ्रुवाहनेन धनंजयः संशयं दर्शितःbabhruvāhanena dhanaṃjayaḥ saṃśayaṃ darśitaḥБабхрувахана поверг Арджуну в смертельную опасность
चित्राङ्गदायाः पुत्रिकायाः पुत्रेणcitrāṅgadāyāḥ putrikāyāḥ putreṇaсыном Читрангады, дочери-наследницы
अश्वमेधे महायज्ञे नकुल-आख्यानम्aśvamedhe mahāyajñe nakula-ākhyānamна великой жертве коня — сказание о мангусте
एतत् आश्वमेधिकं पर्व महाद्भुतम्etat āśvamedhikaṃ parva mahādbhutamтакова Ашвамедхика-парва, дивная
अध्याय-शतं त्रिंशत् त्रयः च अध्यायाःadhyāya-śataṃ triṃśat trayaḥ ca adhyāyāḥсто тридцать три главы
त्रीणि सहस्राणि त्रीणि शतानि विंशतिः श्लोकाःtrīṇi sahasrāṇi trīṇi śatāni viṃśatiḥ ślokāḥтри тысячи триста двадцать шлок
Translation

Затем сказана четырнадцатая парва — Ашвамедхика. [Здесь] — превосходное сказание о Самварте и Марутте и обретение золотого клада [для жертвоприношения]; рождение Парикшита, который, спалённый огнём оружия (брахмастры) ещё во чреве, был вновь оживлён Кришной. [Здесь] — конь, выпущенный для жертвенного странствия, за которым следовал Арджуна, и его битвы то тут, то там с гневливыми царевичами; и как Бабхрувахана, сын Арджуны от Читрангады, дочери-наследницы, поверг отца в смертельную опасность. На великой жертве коня [приведено] и сказание о мангусте (наставляющее о превосходстве смиренного подаяния). Такова дивная Ашвамедхика-парва: сто тридцать три главы и три тысячи триста двадцать шлок.

Commentary

Сердце Ашвамедхика-парвы — спасение Парикшита. Сражённый брахмастрой Ашваттхамана ещё в утробе Уттары, младенец оживляется Самим Господом Кришной, вошедшим во чрево, — «тот, кого хранит Кришна, неуязвим даже для непогрешимого оружия». Так являет Господь, что защищает Своих преданных даже в материнской утробе, и продолжает род, из которого изойдёт слушатель «Бхагаватам». Сказание о мангусте с золотым боком учит высшей истине о даянии: горсть ячменной муки, поданная бедняком от чистого сердца, превзошла пышную ашвамедху богача, — ибо Господь смотрит не на величину дара, а на любовь и смирение дающего. Победа же Арджуны, прошедшего через мнимую смерть от руки сына, напоминает о смирении даже величайшего из воинов.

Version

c3af7ba16cbe · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC

Page between verses with