Mahabharata
Парва-санграха (Обзор книг) · Verse 1.2.111–119
186 / 3756
Mahabharata · 1.2.111–119
Devanāgarī

तीर्थयात्रा तथैवात्र पाण्डवानां महात्मनाम् ।
जटासुरस्य तत्रैव वधः समुपवर्ण्यते ॥
नियुक्तो भीमसेनश् च द्रौपद्या गन्धमादने ।
यत्र मन्दारपुष्पार्थं नलिनीं ताम् अधर्षयत् ॥
यत्रास्य सुमहद् युद्धम् अभवत् सह राक्षसैः ।
यक्षैश् चापि महावीर्यैर् मणिमत्प्रमुखैस् तथा ॥
आगस्त्यम् अपि चाख्यानं यत्र वातापिभक्षणम् ।
लोपामुद्राभिगमनम् अपत्यार्थम् ऋषेर् अपि ॥
ततः श्येनकपोतीयम् उपाख्यानम् अनन्तरम् ।
इन्द्रो ऽग्निर् यत्र धर्मश् च अजिज्ञासञ् शिबिं नृपम् ॥
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमारब्रह्मचारिणः ।
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितं भूरितेजसः ॥
कार्तवीर्यवधो यत्र हैहयानां च वर्ण्यते ।
सौकन्यम् अपि चाख्यानं च्यवनो यत्र भार्गवः ॥
शर्यातियज्ञे नासत्यौ कृतवान् सोमपीथिनौ ।
ताभ्यां च यत्र स मुनिर् यौवनं प्रतिपादितः ॥
जन्तूपाख्यानम् अत्रैव यत्र पुत्रेण सोमकः ।
पुत्रार्थम् अयजद् राजा लेभे पुत्रशतं च सः ॥

Transliteration (IAST)

tīrthayātrā tathaivātra pāṇḍavānāṃ mahātmanām |
jaṭāsurasya tatraiva vadhaḥ samupavarṇyate ||
niyukto bhīmasenaś ca draupadyā gandhamādane |
yatra mandārapuṣpārthaṃ nalinīṃ tām adharṣayat ||
yatrāsya sumahad yuddham abhavat saha rākṣasaiḥ |
yakṣaiś cāpi mahāvīryair maṇimatpramukhais tathā ||
āgastyam api cākhyānaṃ yatra vātāpibhakṣaṇam |
lopāmudrābhigamanam apatyārtham ṛṣer api ||
tataḥ śyenakapotīyam upākhyānam anantaram |
indro 'gnir yatra dharmaś ca ajijñāsañ śibiṃ nṛpam ||
ṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumārabrahmacāriṇaḥ |
jāmadagnyasya rāmasya caritaṃ bhūritejasaḥ ||
kārtavīryavadho yatra haihayānāṃ ca varṇyate |
saukanyam api cākhyānaṃ cyavano yatra bhārgavaḥ ||
śaryātiyajñe nāsatyau kṛtavān somapīthinau |
tābhyāṃ ca yatra sa munir yauvanaṃ pratipāditaḥ ||
jantūpākhyānam atraiva yatra putreṇa somakaḥ |
putrārtham ayajad rājā lebhe putraśataṃ ca saḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तीर्थ-यात्रा पाण्डवानाम्tīrtha-yātrā pāṇḍavānāmпаломничество Пандавов по святым местам
जटासुरस्य वधःjaṭāsurasya vadhaḥубийство Джатасуры
भीमसेनः द्रौपद्या नियुक्तः गन्धमादनेbhīmasenaḥ draupadyā niyuktaḥ gandhamādaneБхима, посланный Драупади на Гандхамадану
मन्दार-पुष्प-अर्थं नलिनीं अधर्षयत्mandāra-puṣpa-arthaṃ nalinīṃ adharṣayatради цветов мандара вторгся к (небесному) озеру
राक्षसैः यक्षैः मणिमत्-प्रमुखैः महद् युद्धम्rākṣasaiḥ yakṣaiḥ maṇimat-pramukhaiḥ mahad yuddhamвеликая битва с ракшасами и якшами во главе с Маниматом
आगस्त्यम् आख्यानम् वातापि-भक्षणम्āgastyam ākhyānam vātāpi-bhakṣaṇamсказание об Агастье и поглощение (асура) Ватапи
लोपामुद्रा-अभिगमनम् अपत्य-अर्थम्lopāmudrā-abhigamanam apatya-arthamженитьба на Лопамудре ради потомства
श्येन-कपोतीयम् उपाख्यानम्śyena-kapotīyam upākhyānamсказание о соколе и голубе
इन्द्रः अग्निः धर्मः शिबिं नृपम् अजिज्ञासन्indraḥ agniḥ dharmaḥ śibiṃ nṛpam ajijñāsanИндра, Агни и Дхарма испытали царя Шиби
ऋश्यशृङ्गस्य चरितं कौमार-ब्रह्मचारिणःṛśyaśṛṅgasya caritaṃ kaumāra-brahmacāriṇaḥжитие Ришьяшринги, юного брахмачарина
जामदग्न्यस्य रामस्य चरितम् भूरि-तेजसःjāmadagnyasya rāmasya caritam bhūri-tejasaḥжитие могучего Рамы, сына Джамадагни (Парашурамы)
कार्तवीर्य-वधः हैहयानां चkārtavīrya-vadhaḥ haihayānāṃ caубийство Картавирьи и хайхаев
सौकन्यम् आख्यानं च्यवनः भार्गवःsaukanyam ākhyānaṃ cyavanaḥ bhārgavaḥсказание о Суканье, где Чьявана из рода Бхригу
शर्याति-यज्ञे नासत्यौ सोम-पीथिनौ कृतवान्śaryāti-yajñe nāsatyau soma-pīthinau kṛtavānна жертве Шарьяти сделал Ашвинов пьющими сому
ताभ्यां सः मुनिः यौवनं प्रतिपादितःtābhyāṃ saḥ muniḥ yauvanaṃ pratipāditaḥими тот мудрец возвращён к молодости
जन्तु-उपाख्यानम्jantu-upākhyānamсказание о Джанту
सोमकः राजा पुत्र-अर्थं अयजत् पुत्र-शतं लेभेsomakaḥ rājā putra-arthaṃ ayajat putra-śataṃ lebheцарь Сомака ради сына совершил жертву и обрёл сто сыновей
Translation

[Здесь] — паломничество Пандавов по святым местам и убийство Джатасуры; Бхима, посланный Драупади на Гандхамадану ради цветов мандара, вторгся к небесному озеру, где произошла его великая битва с ракшасами и якшами во главе с Маниматом. [Затем] — сказание об Агастье: поглощение асура Ватапи и женитьба на Лопамудре ради потомства; сказание о соколе и голубе, где Индра, Агни и Дхарма испытали царя Шиби. [Далее] — житие Ришьяшринги, юного брахмачарина, и житие могучего Рамы, сына Джамадагни (Парашурамы), где описано убийство Картавирьи и хайхаев; сказание о Суканье, где Чьявана из рода Бхригу на жертве Шарьяти сделал Ашвинов пьющими сому, а они вернули тому мудрецу молодость; и сказание о Джанту, где царь Сомака ради сына совершил жертву и обрёл сто сыновей.

Commentary

Эти сказания, услышанные Пандавами в изгнании, — сокровищница дхармы и преданности. Царь Шиби, отдавший собственную плоть ради спасения голубя, явил высочайшее сострадание и самопожертвование; Дамаянти и Лопамудра — верность; Агастья и Чьявана — мощь подвижничества. А житие Рамы-Парашурамы напоминает о нисхождении Самого Господа ради очищения земли от нечестия. Слушая такие повествования о праведниках и о деяниях Господа, Пандавы укреплялись в дхарме — ибо общество святых и святое слово (садху-санга и шравана) питают душу сильнее любых внешних благ. Так традиция учит: в испытаниях прибегай к слушанию о Господе и Его преданных.

Version

c1beb1da9fb5 · published Jun 14, 2026, 5:58:12 AM UTC

Page between verses with