Mahabharata
Парва-санграха (Обзор книг) · Verse 1.2.160–168
192 / 3756
Mahabharata · 1.2.160–168
Devanāgarī

द्रोणपर्व ततश् चित्रं बहुवृत्तान्तम् उच्यते ।
यत्र संशप्तकाः पार्थम् अपनिन्यू रणाजिरात् ॥
भगदत्तो महाराजो यत्र शक्रसमो युधि ।
सुप्रतीकेन नागेन सह शस्तः किरीटिना ॥
यत्राभिमन्युं बहवो जघ्नुर् लोकमहारथाः ।
जयद्रथमुखा बालं शूरम् अप्राप्तयौवनम् ॥
हते ऽभिमन्यौ क्रुद्धेन यत्र पार्थेन संयुगे ।
अक्षौहिणीः सप्त हत्वा हतो राजा जयद्रथः ।
संशप्तकावशेषं च कृतं निःशेषम् आहवे ॥
अलम्बुसः श्रुतायुश् च जलसंधश् च वीर्यवान् ।
सौमदत्तिर् विराटश् च द्रुपदश् च महारथः ।
घटोत्कचादयश् चान्ये निहता द्रोणपर्वणि ॥
अश्वत्थामापि चात्रैव द्रोणे युधि निपातिते ।
अस्त्रं प्रादुश्चकारोग्रं नारायणम् अमर्षितः ॥
सप्तमं भारते पर्व महद् एतद् उदाहृतम् ।
अत्र ते पृथिवीपालाः प्रायशो निधनं गताः ।
द्रोणपर्वणि ये शूरा निर्दिष्टाः पुरुषर्षभाः ॥
अध्यायानां शतं प्रोक्तम् अध्यायाः सप्ततिस् तथा ।
अष्टौ श्लोकसहस्राणि तथा नव शतानि च ॥
श्लोका नव तथैवात्र संख्यातास् तत्त्वदर्शिना ।
पाराशर्येण मुनिना संचिन्त्य द्रोणपर्वणि ॥

Transliteration (IAST)

droṇaparva tataś citraṃ bahuvṛttāntam ucyate |
yatra saṃśaptakāḥ pārtham apaninyū raṇājirāt ||
bhagadatto mahārājo yatra śakrasamo yudhi |
supratīkena nāgena saha śastaḥ kirīṭinā ||
yatrābhimanyuṃ bahavo jaghnur lokamahārathāḥ |
jayadrathamukhā bālaṃ śūram aprāptayauvanam ||
hate 'bhimanyau kruddhena yatra pārthena saṃyuge |
akṣauhiṇīḥ sapta hatvā hato rājā jayadrathaḥ |
saṃśaptakāvaśeṣaṃ ca kṛtaṃ niḥśeṣam āhave ||
alambusaḥ śrutāyuś ca jalasaṃdhaś ca vīryavān |
saumadattir virāṭaś ca drupadaś ca mahārathaḥ |
ghaṭotkacādayaś cānye nihatā droṇaparvaṇi ||
aśvatthāmāpi cātraiva droṇe yudhi nipātite |
astraṃ prāduścakārograṃ nārāyaṇam amarṣitaḥ ||
saptamaṃ bhārate parva mahad etad udāhṛtam |
atra te pṛthivīpālāḥ prāyaśo nidhanaṃ gatāḥ |
droṇaparvaṇi ye śūrā nirdiṣṭāḥ puruṣarṣabhāḥ ||
adhyāyānāṃ śataṃ proktam adhyāyāḥ saptatis tathā |
aṣṭau ślokasahasrāṇi tathā nava śatāni ca ||
ślokā nava tathaivātra saṃkhyātās tattvadarśinā |
pārāśaryeṇa muninā saṃcintya droṇaparvaṇi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
द्रोण-पर्व चित्रं बहु-वृत्तान्तम्droṇa-parva citraṃ bahu-vṛttāntamДрона-парва, пёстрая, со многими событиями
संशप्तकाः पार्थम् रण-अजिरात् अपनिन्युःsaṃśaptakāḥ pārtham raṇa-ajirāt apaninyuḥсаншаптаки увели Арджуну с поля брани
भगदत्तः शक्र-समः सुप्रतीकेन नागेन सह शस्तःbhagadattaḥ śakra-samaḥ supratīkena nāgena saha śastaḥБхагадатта, равный Индре, со слоном Супратикой сражён (Арджуной)
अभिमन्युं बहवः महारथाः जघ्नुःabhimanyuṃ bahavaḥ mahārathāḥ jaghnuḥмногие великие воины убили Абхиманью
जयद्रथ-मुखाः बालं अप्राप्त-यौवनम्jayadratha-mukhāḥ bālaṃ aprāpta-yauvanamво главе с Джаядратхой — юного, не достигшего зрелости
हते अभिमन्यौ पार्थेन जयद्रथः हतःhate abhimanyau pārthena jayadrathaḥ hataḥза гибель Абхиманью Арджуна убил Джаядратху
संशप्तक-अवशेषं निःशेषं कृतम्saṃśaptaka-avaśeṣaṃ niḥśeṣaṃ kṛtamостаток саншаптаков истреблён без остатка
अलम्बुसः श्रुतायुः जलसंधः सौमदत्तिः विराटः द्रुपदः घटोत्कचः निहताःalambusaḥ śrutāyuḥ jalasaṃdhaḥ saumadattiḥ virāṭaḥ drupadaḥ ghaṭotkacaḥ nihatāḥАламбуса, Шрутаюс, Джаласандха, сын Сомадатты, Вирата, Друпада, Гхатоткача — убиты
द्रोणे निपातिते अश्वत्थामा नारायणम् अस्त्रं प्रादुश्चकारdroṇe nipātite aśvatthāmā nārāyaṇam astraṃ prāduścakāraпо гибели Дроны Ашваттхаман выпустил оружие Нараяны
सप्तमं भारते पर्व महत्saptamaṃ bhārate parva mahatтакова седьмая, великая парва Бхараты
शतं सप्ततिः अध्यायाःśataṃ saptatiḥ adhyāyāḥсто семьдесят глав
अष्टौ सहस्राणि नव शतानि नव श्लोकाःaṣṭau sahasrāṇi nava śatāni nava ślokāḥвосемь тысяч девятьсот девять шлок
Translation

Затем сказывается Дрона-парва, пёстрая, со многими событиями. [Здесь] саншаптаки увлекли Арджуну прочь с поля брани; Бхагадатта, равный Индре в бою, вместе со слоном Супратикой был сражён Арджуной. [Здесь] многие великие воины во главе с Джаядратхой убили Абхиманью — юного, ещё не достигшего зрелости героя. За гибель Абхиманью разгневанный Арджуна, истребив семь акшаухини, убил царя Джаядратху, а остаток саншаптаков истребил без остатка. В этой парве пали Аламбуса, Шрутаюс, доблестный Джаласандха, сын Сомадатты, Вирата, великий воин Друпада, Гхатоткача и другие. И когда Дрона был повержен, разъярённый Ашваттхаман выпустил грозное оружие Нараяны. Такова седьмая, великая парва Бхараты: сто семьдесят глав и восемь тысяч девятьсот девять шлок, исчисленных мудрецом, сыном Парашары.

Commentary

Дрона-парва омрачена гибелью юного Абхиманью — сына Арджуны и племянника Кришны, окружённого и убитого многими воинами вопреки кодексу чести. Это злодеяние обнажает, до чего доходит адхарма Кауравов, и предвещает их погибель: попрание дхармы всегда влечёт возмездие. Месть Арджуны Джаядратхе, совершённая до заката лишь милостью Кришны (заслонившего солнце), показывает, что Господь Сам исполняет обеты Своего преданного. Гибель самого Дроны — через горестную полуправду о смерти «Ашваттхамана» — учит, сколь тонка грань дхармы даже для праведных, и что война растлевает всех. А выпущенное Ашваттхаманом оружие Нараяны смиряется лишь смирением: склонившиеся перед ним спаслись — знак, что перед мощью Господа надо склониться, а не противиться.

Version

c0ffaa2374e7 · published Jun 14, 2026, 5:58:12 AM UTC

Page between verses with