नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā24रूप गोस्वामी
12 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 24
॥
देवनागरी

अथ प्रवर्तकम्—

आक्षिप्तं कालसाम्येन प्रवृत्तिः स्यात् प्रवर्तकम् ॥24॥

यथा केशवचरिते—

उल्लासयन् सुमनसां परितः कलापं
संवर्धयन् सपदि वैभवम् उद्धवस्य ।
धीरं नुमेर् अपि मनो मदयन् समन्ताद्
आनन्दनो मिलति सुन्दरि माधवोऽयम् ॥

इति निष्क्रान्तौ ततः प्रविशति माधवः ।

यथा वा विदग्धमाधवे—

सोऽयं वसन्तसमयः समियाय यस्मिन्
पूर्णं तम् ईश्वरम् उपोढनवानुगागम् ।
गूढग्रहा रुचिरया सह राधयासौ
रङ्गाय सङ्गमयिता निशि पौर्णमासी ॥

लिप्यंतरण (IAST)

atha pravartakam—

ākṣiptaṁ kāla-sāmyena pravṛttiḥ syāt pravartakam ||24||

yathā keśava-carite—

ullāsayan sumanasāṁ paritaḥ kalāpaṁ
saṁvardhayan sapadi vaibhavam uddhavasya |
dhīraṁ numer api mano madayan samantād
ānandano milati sundari mādhavo’yam ||

iti niṣkrāntau tataḥ praviśati mādhavaḥ |

yathā vā vidagdha-mādhave—

so’yaṁ vasanta-samayaḥ samiyāya yasmin
pūrṇaṁ tam īśvaram upoḍha-navānugāgam |
gūḍha-grahā rucirayā saha rādhayāsau
raṅgāya saṅgamayitā niśi paurṇamāsī ||

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
आक्षिप्तंākṣiptaṁвызванное
काल-साम्येनkāla-sāmyenaсовпадением времени
प्रवृत्तिःpravṛttiḥпоявление
स्यात्syātесть
प्रवर्तकम्pravartakamправартака
अनुवाद

Правартака. Появление персонажа, вызванное совпадением со временем, о котором говорят, — это правартака. Как в «Кешава-чарите»: «Радуя со всех сторон множество добрых сердец — цветов, тут же умножая богатство Уддхавы — праздника, пьяня повсюду даже стойкий ум мудреца, приходит, о красавица, Мадхава — весна, дарующая блаженство». С этими словами оба уходят, и входит Мадхава. Или как в «Видагдха-мадхаве»: «Настало то весеннее время, когда Паурнамаси, скрывшая свой замысел, ночью сведёт для игр полного Владыку, в ком проснулась новая любовь, с прекрасной Радхой».

संस्करण

0282b670a4b2 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से