नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā172रूप गोस्वामी
151 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 172
॥
देवनागरी

अथ निरुक्तम्—

निरुक्तं निरवद्योक्तिर् नामान्य् अर्थप्रसिद्धये ॥172॥

यथा प्रथमे कृष्णः (चन्द्रावलीम् आसाद्य सानन्दम्)—

नीतस् तन्वि मुखेन ते परिभवं भ्रूक्षेपैविक्रीडया
बिभ्यद् विष्णुपदं जगाम शरणं तत्राप्य् अधैर्यं गतः ।
आसाद्य द्विजराजितां विजयिनः सेवार्थम् अस्योज्ज्वलच्
चन्द्रोऽयं द्विजराजतापदम् अगात् तेनासि चन्द्रावली ॥

अत्र चन्द्रावली नाम निरुक्तम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha niruktam—

niruktaṁ niravadyoktir nāmāny artha-prasiddhaye ||172||

yathā prathame kṛṣṇaḥ (candrāvalīm āsādya sānandam)—

nītas tanvi mukhena te paribhavaṁ bhrū-kṣepaivikrīḍayā
bibhyad viṣṇu-padaṁ jagāma śaraṇaṁ tatrāpy adhairyaṁ gataḥ |
āsādya dvija-rājitāṁ vijayinaḥ sevārtham asyojjvalac-
candro’yaṁ dvija-rāja-tāpadam agāt tenāsi candrāvalī ||

atra candrāvalī nāma niruktam |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निरुक्तंniruktaṁнирукта —
निरवद्योक्तिर्niravadyoktirбезупречное объяснение
नामान्य्nāmānyимён
अर्थ-प्रसिद्धयेartha-prasiddhayeдля прояснения смысла
अनुवाद

Нирукта. Безупречное толкование имён ради прояснения смысла — это нирукта («этимология»). Как в первом действии Кришна (подойдя к Чандравали, радостно): «Тонкая, униженная твоим лицом в игре бровей, луна в страхе ушла в прибежище — на небо, но и там не нашла покоя; увидав в твоём лице царство зубов, эта луна, чтобы служить победительнице, стала ожерельем на тебе — оттого ты и Чандравали». Здесь истолковано имя Чандравали: это нирукта.

संस्करण

4cb600581418 · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से