नाटकचन्द्रिका
Nāṭaka-candrikā144रूप गोस्वामी
123 / 206
Linux
पन्ने पलटें
नाटकचन्द्रिका · 144
॥
देवनागरी

अथ हेत्ववधारणम्—

निश्चयो हेतुनार्थस्य मतं हेत्ववधारणम् ॥144॥

यथा द्वितीये, वृन्दा— स्थाने खल्व् इयं तव चिन्ता । तथ्यम् एषा दुष्टेनाक्रान्ता त्रिलोकीम् एव सन्तापयेत् । यतः—

विद्योतन्ते गुणपरिमलैर् याः समस्तोपरिष्टात्

ताः कस्यार्तं दधति न खल्स्पर्शदग्धास् तरुण्यः ।
भूयो भूयः स्वयम् अनुपमां क्लान्तिम् आसादयन्ती

मन्दाक्रान्ता भवति जगतः क्लेशदात्री हि चिन्ता ॥

अत्र चित्रनिदर्शनोपबृंहितेन सर्वगुणोत्तमस्त्रीदुःखरूपेण हेतुना सर्वजनदुःखस्य निश्चयाद् धेत्ववधारणम् ।

लिप्यंतरण (IAST)

atha hetv-avadhāraṇam—

niścayo hetunārthasya mataṁ hetv-avadhāraṇam ||144||

yathā dvitīye, vṛndā— sthāne khalv iyaṁ tava cintā | tathyam eṣā duṣṭenākrāntā trilokīm eva santāpayet | yataḥ—

vidyotante guṇa-parimalair yāḥ samastopariṣṭāt

tāḥ kasyārtaṁ dadhati na khal-sparśa-dagdhās taruṇyaḥ |
bhūyo bhūyaḥ svayam anupamāṁ klāntim āsādayantī

mandākrāntā bhavati jagataḥ kleśa-dātrī hi cintā ||

atra citra-nidarśanopabṛṁhitena sarva-guṇottama-strī-duḥkha-rūpeṇa hetunā sarva-jana-duḥkhasya niścayād dhetv-avadhāraṇam |

छन्द अज्ञात

शब्दशः अर्थ
संस्कृतIASTअर्थ
निश्चयोniścayoуверенность
हेतुनार्थस्यhetunārthasyaв деле по причине
मतंmataṁсчитается
हेत्व्-अवधारणम्hetv-avadhāraṇamхетв-авадхараной
अनुवाद

Хетв-авадхарана. Уверенность в деле, основанная на причине, называется хетв-авадхараной («определением по причине»). Как во втором действии, Вринда: Верно, что ты тревожишься. Если она, прекраснейшая, окажется во власти злодея, это поистине опалит все три мира. Ведь: «Кого не заставят страдать юные девы, превосходящие всех ароматом достоинств, если их опалит прикосновение злодея? Снова и снова сама впадая в несравненную усталость, медленно наступающая тревога приносит миру муку». Здесь по причине — страданию лучшей из женщин, подкреплённому ярким примером, — выводится страдание всех людей: это хетв-авадхарана.

संस्करण

d1a0a9b1f77b · प्रकाशित 24 सित॰ 2026, 5:55:54 pm UTC

उपलब्ध भाषाएँRU

श्लोक बदलें इन कुंजियों से